Binokl

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Porro prizmalı tipik binokl

Binokl (fr. binocle, lat. bini «iki» + oculus «göz») — uzaqda yerləşən əşyaları hər iki gözlə müşahidə etmək üçün birləşdirilmiş iki paralel görmə borusundan ibarət optik cihaz.

Əksər binokllarda hər bir görmə borusu bir cüt əksetdirici prizma ilə təchiz olunur. Prizmalar hər bir görmə borusunun obyektivindən verilən tərsinə çevrilmiş təsviri yenidən çevirir və ya düzəldir.

Optik dizaynlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

Qaliley binoklu

Qaliley optikası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hardasa 17-ci əsrdə teleskopun icadından bu tərəfə iki teleskopik borunun binokulyar görmə üçün yan-yana quraşdırmanın üstünlüklərinin kəşf edildiyi görünür [1] İlk binoklların əksəriyyəti Qaliley optikasına malik idi; yəni onlar qabarıq linzalı obyektivdən və çökük linzalı okulyardan ibarət idi. Qaliley sistemi dik bir görüntü təqdim etmək üstünlüyünə malikdir, lakin dar görüş sahəsi var və böyütmə qabiliyyəti çox da yüksək deyil. Bu tip konstruksiya hələ də çox ucuz modellərdə və opera yaxud teatr eynəklərində tətbiq olunur. Qaliley dizaynı həmçinin aşağı böyütməli binokulyar cərrahi və zərgərlərin lupalarında da istifadə olunur, çünki onlar çox qısa ola bilər və əlavə və ya qeyri-adi optika olmadan şaquli görüntü yarada bilər, xərcləri və ümumi çəkiyi azaldır. Onların həmçinin böyük çıxış gözlükləri var ki, bu da mərkəzləşdirməni daha az kritik edir və dar baxış sahəsi bu tətbiqlərdə yaxşı işləyir. [2] Bunlar adətən eynək çərçivəsinə quraşdırılır və ya eynəklərə xüsusi olaraq uyğunlaşdırılır.

Kepler optikası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kepler optikasından istifadə edən binokllarda daha yaxşı təsvir və daha yüksək böyütmə əldə edilir. Kepler konfiqurasiyası tərsinə çevrilmiş təsvir yaratdığından, təsviri düzəltmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə olunur.

Porro prizma binoklları[redaktə | mənbəni redaktə et]

Tipik Porro prizmalı binoklun quruluşu

Porro prizmalı binokllar 1854-cü ildə Karl Zeys şirkəti kimi istehsalçılar tərəfindən təmizlənmiş olan 1854-cü ildə bu təsvir sistemini patentləşdirən İtalyan optikçi İgnazio Porro tərəfindən adlandırılıb.[1] Bu tip binokllar Porro prizmasından imicini qurmaq üçün Z-biçimli konfiqurasiyada ikiqat prizma ilə istifadə olunur. Bu xüsusiyyət, yaxşı bir şəkildə ayrılan lakin eynəklərdən ofset olan obyektiv linzalar ilə geniş olan binokllarlə nəticələnir. Porro prizma dizaynları, optik yolun qatlanmasının faydasını artırır ki, binoklün fiziki uzunluğu obyektiv fokus uzunluğundan daha azdır və məqsədlərin daha geniş aralıqda dərinliyi daha yaxşı olur. Beləliklə, binokl uzunluq ölçüsü azalır.

Dam-prizma binoklları[redaktə | mənbəni redaktə et]

Dam prizmalarını istifadə edən binokllar 1870-ci illərin əvvəllərində Axil Viktor Emil Daubris tərəfindən hazırlanmışdır.[3][4] 1897-ci ildə Moritz Hensoldt marketinq dam prizma binokllarınə başladı. Ən çox dam prizma binoklları, obyekti düzəltmək və optik yola qatmaq üçün Abbe-Kyoniq prizmasından (1905-ci ildə Ernst Karl Abbe və Albert Kyoniq və Karl Zeys tərəfindən patentləşdirilmiş) və ya Şmidt-Pexan prizmasından (1899-cu ildə ixtira edilmiş) istifadə edir. Onlar təxminən eynəklərə uyğun obyektiv linzalara malikdirlər.

Dam-prizma dizaynları, Porro prizmalarından daha dar və daha kompakt bir alət yaratır. Görünüş parlaqlığında da fərq var. Porro-prizma binoklları eyni böyüdüyü, obyektiv ölçüsü və optik keyfiyyəti olan Şmidt-Pexan dam prizma binokllarındən daha parlaq bir görünüş meydana gətirəcəkdir, çünki bu dam-prizma dizaynında işıq ötürücüsünü 12% -dən 15% -ə endirən gümüşü səthlər işləyir. Dam-prizma dizaynları həmçinin optik elementlərin (kollimasiya) uyğunlaşdırılması üçün daha sərt tolerans tələb edir. Layihə, fabrikdə yüksək dərəcədə kollimasiya səviyyəsində təyin edilməsi lazım olan sabit elementləri istifadə etməsini tələb etdikdən sonra, bu onların xərclərini artırır. Porro prizmalar binokl bəzən onların prizma dəstlərini kollimasiyaya gətirmək üçün təkrar hizalanmaq lazımdır. Dam-prizma dizaynlarında sabit tənzimləmə demək olar ki, binokulyarların yenidən kollimasiyaya ehtiyacı olmayacaqdır.

Optik parametrlər.[redaktə | mənbəni redaktə et]

Binokllar adətən xüsusi proqramlar üçün nəzərdə tutulub. Bu fərqli dizaynlar, binokl prizma örtük plitəsinə daxil edilə bilən müəyyən optik parametrləri tələb edir. Bu parametrlər aşağıdakılardır:

Böyütmə.[redaktə | mənbəni redaktə et]

Binokl təsvirində (məsələn, 7x35, 8x50) ilk sayda böyüdülmə obyektiv fokus uzunluğunun oxucunun fokus uzunluğuna bölünməsidir. Bu da bəzən binokl gücünü artırır (bəzən "diametri" kimi ifadə edilir). 7 böyütmə faktoru, məsələn, bu məsafədən göründüyü asılıdan 7 dəfə böyük bir görünüş çıxarır. İstənilən böyüdülmə miqdarı nəzərdə tutulan tətbiqdən asılıdır və ən dürümündəki cihazın qalıcı, tənzimlənməmiş bir xüsusiyyəti var (böyütmə binokusu istisna olmaqla). Əl dəzgahları adətən 7x-dən 10x-ə qədər böyüdülmüşdür, buna görə əllərin sarsıdıcı təsirlərinə daha az həssas olurlar.[5] Böyük bir büyütme daha kiçik bir görünüş sahəsinə gətirib çıxarır və görüntü sabitliyinə görə üçqat tələb edə bilər. Astronomiya və ya hərbi istifadə üçün xüsusi binokllar 15x-dən 25x-ə qədər böyüdülmüşdür.[6]

Obyektivin diametri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Optik parametrlərin siyahısı binoklün üzərində verilmişdir: böyütmə 7 dəfə, obyektivin diametri 50mm, 1000 yardda (910 m) 372 fut (113 m) görüş sahəsi

binokl təsvirində (məsələn, 7x35, 8x50) ikinci sayda obyektiv lensin diametri qətnaməni (aydınlıq) və bir şəkil yaratmaq üçün nə qədər işıq yığa biləcəyini müəyyən edir. İki müxtəlif binokl bərabər böyütmə, bərabər keyfiyyətə sahib olduqda və yetərincə uyğunlaşdırılmış bir çıxış şagirdi (aşağıya bax) hazırladıqda, daha böyük obyektiv diametri "daha parlaq" olur [7][8] və daha kəskin bir görüntü.[9] ] 8 × 40, daha sonra 8 sm-dən çox olanı göstərməklə bir "daha parlaq" və daha kəskin bir görünüş çıxaracaq. 8 × 40-da olan daha böyük ön lenslər də gözün tərk etdiyi geniş işıq şüaları (çıxış şagirdi) çıxarır. Bu, 8 × 25 ilə müqayisədə 8 × 40 daha yaxşı görünməyə imkan verir. A 10x50 binokl, büyütme, netlik ve parlaq akı üçün 8x40'dan daha yaxşıdır. Obyektiv diametri adətən millimetrlərlə ifadə edilir. binokl ölçüsünü × obyektiv diametrinə görə təsnif etmək adətdir; məsələn, 7 × 50. Kiçik binokllar diametri 22 mm-dək aşağı ola bilər; 35 mm və 50 mm sahəsində binokl üçün ümumi diametri; astronomik binoklların diametri 70 mm-dən 150 mm-ə qədərdir. [15]

Görüş sahəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bir cüt binokl görünüşü optik dizaynına bağlıdır və ümumiyyətlə böyüdücü güclə tərs mütənasibdir. Xüsusilə 1000 metr (və ya 1000 m) məsafəsində genişlikdə neçə metrə (metr) və ya neçə dərəcə baxıla biləcəyini açar dəyərdə göstərmək kimi bir doğrusal dəyərdə qeyd olunur.

Göz relyefi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Göz səyahəti arxa oxu lensdən çıxma şagirdi və ya göz nöqtəsinə qədər olan məsafədir.[10] Gözlənilməyən bir görüntüyü görmək üçün müşahidəçi gözünü gözün arxasına qoymalıdır. Göz qapağının fokus məsafəsi nə qədər uzun olsa, potensial göz relyefi də o qədər böyükdür. binokllar bir neçə millimetrdən 2,5 santimetrə və ya daha çox dəyişən göz relyefinə sahib ola bilər. Göz səyahəti gözlük istifadəçilər üçün xüsusilə vacib ola bilər. Göz qapağının istifadəçisinin gözü ümumiyyətlə, göz qabağından uzanır və vinyetten qaçınmaq və ekstremal hallarda bütün sahəni qoruya bilmək üçün daha uzun bir göz relyefi tələb edir. Qısamüddətli göz yüngülləşdirməli binokllar də onları sabit saxlamaq çətin olduğu hallarda istifadə etmək çətin ola bilər.

Fokus məsafəsini yaxınlığı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Fokus məsafəsini yaxınlaşdırmaq, binokulyarın diqqət mərkəzində olan ən yaxın nöqtəsidir. binokl dizaynına görə bu məsafə təxminən 0,5 m-dən 30 m-ə qədər dəyişir. Yaxın fokus məsafəsi böyüdülməyə qısa baxdıqda, binokulyar da çılpaq gözlə görünməyən detalları görmək üçün də istifadə edilə bilər.

Gözlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Binokl gözləri ümumiyyətlə iki və ya daha çox qrupda üç və ya daha çox lens elemandan ibarətdir. İzləyicinin gözündən uzaq olan obyektivə obyektiv lens və göz lensinə ən yaxın olanı deyilir. Ən ümumi konfiqurasiya 1849-cu ildə Carl Kellner tərəfindən icad edilmişdir. Bu tənzimləmədə göz lensi bir plano-konkav / ikiqat konveks akromatik dubletdir (köhnənin gözü baxan düz hissəsi) və sahə lensi ikiqat konveks bir təkərdir. Ters çevrilmiş Kellner gözü 1975-ci ildə inkişaf etdirildi və sahə lensi ikiqat konkav / ikiqat konveks akromatik dublet və göz lensi ikiqat konveks bir təkərdir. Ters Kellner 50% daha çox göz relyefi təmin edir və kiçik fokus nisbətləri ilə daha yaxşı işləyir, eləcə də bir qədər daha geniş sahəyə malikdir [11]

Geniş sahə binoklları tipik olaraq 1921-ci ildə patentləşdirilmiş Erfle konfiqurasiyasından istifadə edirlər. Bunlar üç qrupda beş və ya altı elementə malikdir. Qruplar arasında aralarında ikiqat konveksli bir ikiqat ikiqat ikiqat ola bilər və ya hamısı xromatik cütlük ola bilər. Bu gözlər astiqmatizmdən və xəyal görüntülərindən əziyyət çəkdikləri üçün yüksək gücdə Kellner görünüşlərini yerinə yetirmirlər. Ancaq böyük göz lensləri, əla göz relyefi və aşağı güclərdə istifadə etmək rahatdır.

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1 2 Europa.com — The Early History of the Binocular
  2. Mark E. Wilkinson (2006). Essential Optics Review for the Boards. F.E.P. International. p. 65. ISBN 9780976968917.
  3. "groups.google.co.ke". groups.google.co.ke. Retrieved 2009-11-03.
  4. photodigital.net — rec.photo.equipment.misc Discussion: Achille Victor Emile Daubresse, forgotten prism inventor
  5. Clifford E. Swartz, Back-of-the-envelope Physics, JHU Press - 2003, page 73
  6. Martin Mobberley, Astronomical Equipment for Amateurs, Springer Science & Business Media - 2012, pages 53-55
  7. “brightness” refers here to luminous flux on the retina and not to the photometrical definition of brightness: with the hypothesis of the match exit pupil, the (photometrical) brightness of the magnified scene (the illuminance of the retina) is the same (with an ideal lossless binoculars) as the one perceived by the naked eye in the same ambient light conditions, according to the conservation of luminance in lossless optical systems. Note that, in any case, with the same magnification and match exit pupil, the luminous flux on the retina increases only in an absolute way, but does not if relatively compared to the naked eye vision in each of the two different ambient light conditions.
  8. "https://archive.org/details/OpticsAndItsUses" G. F. Lothian, Optics and its uses, Van Nostrand Reinhold Company - 1975, page 37
  9. Alan R. Hale, Sport Optics: Binoculars, Spotting Scopes & Riflescopes, Hale Optics - 1978, pages 92 and 95
  10. "Introduction to Optics 2nd ed"., pp.141-142, Pedrotti & Pedrotti, Prentice-Hall 1993
  11. Stephen Tonkin (15 August 2013). Binocular Astronomy. Springer Science & Business Media. pp. 11–12. ISBN 978-1-4614-7467-8.