Saturn (planet)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
W21-1a.svg Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

Müdaxilə etməyə tələsməyin!

  • Əgər məqalə yarımçıq qalıbsa, məqaləni yaradan istifadəçi ilə əlaqə qura bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin adlarını görə bilərsiniz.
  • Redaktələrinizi mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.

Bu məqalə sonuncu dəfə Vahid Məmmədov tərəfindən redaktə olundu. 40 gün əvvəl. (Yenilə)
Saturn Saturn symbol.svg
Saturn during Equinox.jpg
Peyklər 62 Titan (peyk), Hiperion, Feba
Əsas xüsusiyyətlər
Böyük yarımox km. AU
Perigeliy km. AU
Afeliy km. AU
Orbital ekssentrsitet
Fiziki xüsusiyyətlər
Ekvator ×1012 km³
Təzyiq
Həcm ×1012 km³
Kütlə ×1024 kq.
Sıxlıqı  q/sm³
Oxun bucağı o
Tam dövr gün
Qravitasiya m/s2
Sürəti km/saniye
Parlaqliq
(albedo)
Temperatur
Max K (oC)
Orta K (oC)
Min K (-oC)
Tərkibi
Hidrogen  %
Helium  %
Oksigen  %
Karbon  %
Dəmir  %
Kükürd  %
Neon  %
Azot  %
Kremnium  %
Maqnium  %

SaturnGünəş sistemində Yupiterdən sonra ən böyük ikinci, Günəşdən məsafəsində görə altıncı planet. Saturn radiusu Yerin radiusundan təqribən doqquz dəfə böyük olan qaz nəhəngidir.[1][2] Saturnun sıxlığı Yerin sıxlığının səkkizdə biri qədər olsa da, həcmi Yerin həcmindən 95 dəfə çoxdur.[3][4][5] Planetin adı Roma mifologiyasında tanrı olan Saturndan qaynaqlanır və astronomik simvolu (♄) Saturnun orağını təmsil edir.

Ehtimal olunur ki, Saturnun daxili nüvəsi dəmir-nikel və qayadan (silisiumoksigen birləşmələri) təşkil olmuşdur. Bu nüvənin də metalik hidrogenlə əhatələndiyi, orta təbəqələrdə maye hidrogenlə maye heliumun yerləşdiyi və Frenkel xəttindən xaricdə qalan hissənin də qaz təbəqəsindən ibarət olduğu düşünülür.[6] Saturnun üst atmosferi ammonyak kristallarından təşkil olunduğu üçün rəngi açıq sarı görünür. Metalik hidrogen təbəqəsindəki elektrik axınının planetin maqnit sahəsinin yaranmasına səbəb olduğu düşünülür. Bu axın Yerdəkinə nisbətən daha zəif olmasına baxmayaraq planetin böyük ölçüləri səbəbindən maqnit momenti Yerin maqnit momentindən 580 dəfə çoxdur. Saturnun maqnit sahəsinin gücü Yupiterin maqnit sahəsinin gücünün iyirmidə birinə bərabərdir.[7] Saturnun üst atmosferi əsasən mülayim və sakitdir. Buna baxmayaraq uzun müddət davam edən atmosfer hadisələri də müşahidə oluna bilir. Saturnda küləyin sürəti 1800 km/saata bərabərdir ki, bu göstərici Yupiterdəkindən daha güclü, Neptundakından isə daha zəifdir.[8]

Saturn doqquzu davamlı halqa və üçü davamsız yay formalı olmaqla buz hissəcikləri, qaya parçaları və kosmik tozdan ibarət olan diqqətçəkən halqa sisteminə sahibdir. Saturnun kəşf olunmuş 62 peyki vardır ki, bunlardan 53-ü rəsmi şəkildə adlandırılmışdır.[9] Bu siyahıya halqalardakı nisbətən iri hissəciklər daxil edilmir. Saturnun ən böyük peyki Titandır və ölçüsünə görə Günəş sistemində Qanimeddən sonra ikinci peykdir. Ölçüsünə görə Merkuridən daha böyük olan Titanın önəmli bir xüsusiyyəti də diqqətçəkən atmosferə sahib olmasıdır.[10]

Fiziki xüsusiyyətlər[redaktə | əsas redaktə]

Saturnun Yerlə müqayisəsi

Saturn əsasən hidrogenheliumdan təşkil olunduğu üçün qaz nəhəngidir. Qatı səthə sahib deyildir, ancaq bərk nüvəyə sahib olmaq ehtimalı vardır.[11] Saturn öz oxu ətrafında sürətlə döndüyü üçün qütblərdən basıq formadadır. Ekvator (60268 km) və qütb radiusu (54364 km) arasında 10% fərq vardır.[12] Yupiter, UranNeptun kimi əsasən qazdan təşkil olunmuş planetlər də qütblərdən basıq formadadır, ancaq Saturnda bu daha qabarıq nəzərə çarpır. Saturn Günəş sistemində sıxlığı sudan az olan (təqribən 30% daha az) tək planetdir.[13] Saturnun nüvəsinin suya nəzərən olduqca sıx olmasına baxmayaraq, sıxlığı az olan üst qatlarına görə orta sıxlığı 0,69 q/sm3-ə bərabərdir. Yupiter kütləsinə görə Yerdən 318 dəfə,[14] Saturn isə 95 dəfə daha ağırdır.[12] Yupiter və Saturn birlikdə kütləsi Günəş sistemindəki planetlərin ümumi kütləsinin 92%-ni təşkil edir.[15]

Daxili quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

Saturn əsasən hidrogenheliumdan təşkil olunmasına baxmayaraq bu maddələrin çox hissəsi qaz halında deyildir. Çünki hidrogen sıxlığı 0,01 q/sm3-dən çox olduğu halda ideal olmayan maye halına keçir və Saturnun kütləsinin 99,9%-ni təşkil edir. Saturnun daxilinə doğru getdikcə istilik, sıxlıq və təzyiq artır və bu da nüvənin ətrafında hidrogenin metal xüsusiyyətləri daşımasına səbəb olur.[15]

Standart planetlər modelinə görə Saturnun daxili hissəsinin Yupiterin daxili hissəsinə oxşadığı, kiçik qaya nüvəyə sahib olduğu və onun ətrafının bir qədər uçucu maddələrlə birgə hidrogenheliumla əhatələndiyi düşünülür.[16] Bu nüvənin tərkibi Yerin nüvəsinə oxşayır, ancaq sıxlığı daha çoxdur. Saturnun qravitasiya momentinin daxili fiziki quruluş modelləri ilə birgə öyrənilməsi nəticəsində, fransız astronomlar olan Didier Saumon və Tristan Quillot nüvənin kütləsinə məhdudiyyət tətbiq olunması düşüncəsini qəbul etdi. 2004-cü ildə düşünülürdü ki, nüvənin diametri təqribən 25000 kilometrdir və kütləsi Yerdən 9-22 dəfə çoxdur.[17][18][19] Nüvənin metalik hidrogenlə əhatələndiyi və daha üst qatlarda tədricən qaz halına keçən heliumla hidrogen təbəqəsinin olduğu düşünülürdü. Ən xaricdə yerləşən təbəqənin qalınlığı 1000 kilometrdir və qaz halındadır.[20][21][22]

Saturnun nüvəsində 11,700 °C-yə çatan istilik vardır və ətrafa Günəşdən qəbul etdiyindən 2,5 dəfə çox enerji yayır. Yupiterin termal enerjisi yavaş qravitasiya sıxışdırmasının Kelvin-Helmholtz mexanizmi tərəfindən meydana çıxır, ancaq Saturnun kütləsi nisbətən az olduğundan bu planetin daxili istiliyini açıqlamaq üçün yetərli deyildir. Saturnun daxilində helium damcılarının yağış olaraq yağması kimi alternativ və ya əlavə mexanizmin isinmənin qaynağı olduğu düşünülür. Helium damcıları daha az sıxlıqlı hidrogenə doğru enərkən sürtünmə nəticəsində istiliyi sərbəst buraxır və xarici təbəqələrdəki helium azalır.[23][24] Bu enən damcıların nüvəni əhatələyən helium təbəqəsində yığılması ehtimalı vardır.[16] Yupiter[25]buz nəhəngləri olan Neptunla Uran kimi Saturnda da almaz yağışlarının olduğu düşünülür.[26]

Atmosferi[redaktə | əsas redaktə]

Saturnun metan zolaqları

Saturnun xarici atmosferinin tərkibi 96,3% molekulyar hidrogen və 3,25% heliumdan ibarətdir.[27] Günəşdəki heliumun bolluğu ilə müqayisədə Saturnda heliumun nisbəti önəmli dərəcədə azdır.[16] Heliumdan daha ağır (metal) maddələrinin nisbəti bilinməsə də, onların Günəş sisteminin yaranmasının ilkin mərhələlərindəki miqdarına uyğun olduğu düşünülür. Bu ağır elementlərin ümumi kütləsinin Yerdən 19-31 dəfə daha ağır olduğu düşünülür və önəmli hissəsinin nüvə ətrafında olduğu düşünülür.[28]

Saturnun atmosferində az miqdarda ammonyak, asetilen, etan, propan, fosfinmetan aşkar edilmişdir.[29][30][31] Üst bulud qatları ammonyak kristallarından, alt bulud qatları isə ammoniyum hidrosulfid (NH4SH) və ya sudan ibarətdir.[32] Günəşdən gələn ultrabənövşəyi şüalar üst atmosferdə metan fotolizinə səbəb olur və nəticədə meydana çıxan maddələr bir sıra karbohidrogen reaksiyalarına səbəb olur. Bunun nəticəsində ortaya çıxan maddələr diffuziya və burulğanlarla aşağı qatlara daşınır. Bu fotokimyəvi dövrə Saturnun fəsil dövrələri ilə tənzimlənir.[31]

Bulud qatları[redaktə | əsas redaktə]

Saturnda müşahidə olunan qlobal səviyyəli qasırğa olan Böyük ağ ləkə.

Saturnun atmosferi də Yupiterin atmosferi kimi zolaqlıdır, ancaq Saturnun zolaqları daha solğun və ekvatora yaxındır. Bu zolaqları təsnif etmək üçün istifadə olunan termin Yupiterdəki ilə eynidir. Saturnun daha incə olan zolaqları 1980-ci illərdə təşkil olunmuş Voyacer proqramına qədər bilinmirdi. O vaxtdan bu yana Yerdən müşahidə edən teleskoplar zolaqları birbaşa müşahidə edəcək səviyyə çata bilmişdir.[33]

Buludların tərkibi dərinlik və artan təzyiqə bağlı olaraq dəyişir. Üst bulud təbəqələrində təzyiq 0,5-2 bar arasında dəyişir və ammonyak buzundan təşkil olmuşdur. Su buzundan təşkil olmuş buludlar 2,5-9,5 bar aralığında dəyişən təzyiqin olduğu dərinlikdə meydana gəlir. 3-6 bar aralığında dəyişən təzyiq bölgələrində ammoniyum hidrosulfid buzundan təşkil olunmuş buludlar müşahidə olunur. Təzyiqin 10-20 bar aralığında dəyişdiyi bölgədə ammonyakın maye şəklinə keçib damcıladığı alt bulud qatı mövcuddur.[34]

Saturnun əsasən mülayim olan atmosferində bəzi hallarda Yupiterdəkilərə oxşar oval qasırğalar və digər hadisələr müşahidə olunur. 1990-cı ildə Habbl teleskopu ilə Saturnun ekvatoruna yaxın bölgəsində Voyacer proqramı zamanı müşahidə olunmayan böyük ağ bulud müşahidə olundu. Daha sonra 1994-cü ildə başqa kiçik qasırğa müşahidə olundu. 1990-cı ildə müşahidə olunan Böyük ağ ləkə olaraq adlandırılan qasırğa Saturnun şimal yarımkürəsinin yay gündönümündə təqribən hər otuz ildə bir müşahidə olunan qısaömürlü astronomik hadisədir.[35] 1876, 1903, 19331960-cı illərdə Böyük ağ ləkə müşahidə olunmuşdu ki, bunlardan ən məşhuru 1933-cü ildə baş verən qasırğa idi. Əgər bu dövrə davam etsə 2020-ci ildə növbəti qasırğa gözlənilir.[36]

Saturnda baş verən küləklər sürətinə görə Günəş sistemində Neptundan sonra ikinci yerdədir. Voyacer proqramı zamanı əldə olunan məlumatlar nəticəsində Saturnda müşahidə olunan şərqdən əsən ən güclü küləklərin 1800 km/saat sürətə sahib olduğu məlum olmuşdur.[37] 2007-ci ildə Kassini-Hüygens kosmik gəmisi tərəfindən əldə olunan şəkillər nəticəsində Saturnun şimal yarımkürəsində Urandakına oxşar açıq göy tonda rəng olduğu müşahidə olundu. Böyük ehtimalla rəngin Saturnda baş verən Reyli səpilməsi nəticəsində meydana gəldiyi düşünülür.[38] Müşahidələr nəticəsində Saturnun cənub yarımkürəsində yerləşən qütb qasırğası müəyyən olmuşdur. Bu qütb qasırğası Günəş sistemində isti olan tək qütb qasırğasıdır. Saturnun istiliyi normalda −185 °C olduğu halda, qütb qasırğası −122 °C istiliyə sahibdir.[39] Cənub qütb qasırğasında müşahidə olunan istiliyin Saturnda müşahidə olunan ən isti yer olduğu düşünülür.[39]

Şimal yarımkürəsində altıbucaqlı qasırğa[redaktə | əsas redaktə]

Altıbucaqlı qasırğanın görünüşü

Voyacer proqramı zamanı çəkilən görüntülər nəticəsində Saturnun 78° şimal enliyindən başlamaqla qütbündə dönən altıbucaqlı formalı qasırğa müəyyən olundu.[40][41][42] Altıbucaqlının tərəflərindən hər biri Yerin diametrindən daha uzun olub təqribən 13800 kilometr uzunluğa sahibdir.[43] Bütün strukturun dönmə sürətinin Saturnun daxili hissəsinin dönməsinə bərabər olduğunu qəbul etsək, bu dövrə 10 saat 39 dəqiqə 24 saniyə ərzində baş verir.[44] Altıbucaqlı struktur Saturnun görünən atmosferindəki digər buludlar kimi uzunluğa görə yerini dəyişdirmir.[45] Bu strukturun qaynağı ilə bağlı bir sıra nəzəriyyələr vardır. Çoxlu alim bunun atmosferda dayanan dalğa nümunəsi olduğunu düşünür. Çoxbucaqlı formalar laboratoriyada müxtəlif axıcılığa sahib olan mayelərin döngüsü ilə bağlı sınaq zamanı əldə olunub.[46][47]

Cənub yarımkürəsində qasırğa[redaktə | əsas redaktə]

Maqnitosfer[redaktə | əsas redaktə]

Orbit və fırlanması[redaktə | əsas redaktə]

Təbii peykləri[redaktə | əsas redaktə]

Halqaları[redaktə | əsas redaktə]

Müşahidəsi[redaktə | əsas redaktə]

Qədim dövrlər[redaktə | əsas redaktə]

Avropada müşahidələr (17-19-cu yüzilliklər)[redaktə | əsas redaktə]

NASA və AKA müşahidələri[redaktə | əsas redaktə]

Voyacer missiyası[redaktə | əsas redaktə]

Kassini-Hüygens kosmik gəmisi[redaktə | əsas redaktə]

Görünüşü[redaktə | əsas redaktə]

Mədəniyyətdə yeri[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Brainerd, Jerome James (24 November 2004). "Characteristics of Saturn". The Astrophysics Spectator
  2. "General Information About Saturn". Scienceray.
  3. Brainerd, Jerome James (6 October 2004). "Solar System Planets Compared to Earth". The Astrophysics Spectator.
  4. Dunbar, Brian (29 November 2007). "NASA – Saturn". NASA.
  5. Cain, Fraser (3 July 2008). "Mass of Saturn". Universe Today.
  6. Brainerd, Jerome James (27 October 2004). "Giant Gaseous Planets". The Astrophysics Spectator.
  7. Russell, C. T.; et al. (1997). "Saturn: Magnetic Field and Magnetosphere". UCLA – IGPP Space Physics Center.
  8. "The Planets ('Giants')". Science Channel.
  9. Piazza, Enrico. "Saturn's Moons". Cassini, Equinox Mission. JPL NASA.
  10. Munsell, Kirk (6 April 2005). "The Story of Saturn". NASA Jet Propulsion Laboratory; California Institute of Technology.
  11. Melosh, H. Jay (2011). Planetary Surface Processes. Cambridge Planetary Science. 13. Cambridge University Press. p. 5. ISBN 0-521-51418-5.
  12. 12,0 12,1 Williams, David R. (7 September 2006). "Saturn Fact Sheet". NASA.
  13. "Saturn – The Most Beautiful Planet of our solar system". Preserve Articles.
  14. Williams, David R. (16 November 2004). "Jupiter Fact Sheet". NASA.
  15. 15,0 15,1 Fortney, Jonathan J.; Nettelmann, Nadine (May 2010). "The Interior Structure, Composition, and Evolution of Giant Planets". Space Science Reviews. 152 (1–4): 423–447. Bibcode:2010SSRv..152..423F. arXiv:0912.0533 Freely accessible. doi:10.1007/s11214-009-9582-x.
  16. 16,0 16,1 16,2 Guillot, Tristan; et al. (2009). "Saturn's Exploration Beyond Cassini-Huygens". In Dougherty, Michele K.; Esposito, Larry W.; Krimigis, Stamatios M. Saturn from Cassini-Huygens. Springer Science+Business Media B.V. p. 745. Bibcode:2009sfch.book..745G. ISBN 978-1-4020-9216-9. arXiv:0912.2020 Freely accessible. doi:10.1007/978-1-4020-9217-6_23.
  17. Fortney, Jonathan J. (2004). "Looking into the Giant Planets". Science. 305 (5689): 1414–1415. PMID 15353790. doi:10.1126/science.1101352.
  18. Saumon, D.; Guillot, T. (July 2004). "Shock Compression of Deuterium and the Interiors of Jupiter and Saturn". The Astrophysical Journal. 609 (2): 1170–1180. Bibcode:2004ApJ...609.1170S. arXiv:astro-ph/0403393 Freely accessible. doi:10.1086/421257.
  19. "Saturn". BBC. 2000.
  20. Faure, Gunter; Mensing, Teresa M. (2007). Introduction to planetary science: the geological perspective. Springer. p. 337. ISBN 1-4020-5233-2.
  21. "Saturn". National Maritime Museum
  22. "Structure of Saturn's Interior". Windows to the Universe.
  23. de Pater, Imke; Lissauer, Jack J. (2010). Planetary Sciences (2nd ed.). Cambridge University Press. pp. 254–255. ISBN 0-521-85371-0.
  24. "NASA – Saturn". NASA. 2004.
  25. Kramer, Miriam (October 9, 2013). "Diamond Rain May Fill Skies of Jupiter and Saturn". Space.com.
  26. Kaplan, Sarah (August 25, 2017). "It rains solid diamonds on Uranus and Neptune". The Washington Post
  27. Saturn. Universe Guide.
  28. Guillot, Tristan (1999). "Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System". Science. 286 (5437): 72–77. Bibcode:1999Sci...286...72G. PMID 10506563. doi:10.1126/science.286.5437.72.
  29. Courtin, R.; et al. (1967). "The Composition of Saturn's Atmosphere at Temperate Northern Latitudes from Voyager IRIS spectra". Bulletin of the American Astronomical Society. 15: 831. Bibcode:1983BAAS...15..831C.
  30. Cain, Fraser (22 January 2009). "Atmosphere of Saturn". Universe Today.
  31. 31,0 31,1 Guerlet, S.; Fouchet, T.; Bézard, B. (November 2008). Charbonnel, C.; Combes, F.; Samadi, R., eds. "Ethane, acetylene and propane distribution in Saturn's stratosphere from Cassini/CIRS limb observations". SF2A-2008: Proceedings of the Annual meeting of the French Society of Astronomy and Astrophysics: 405. Bibcode:2008sf2a.conf..405G.
  32. Martinez, Carolina (5 September 2005). "Cassini Discovers Saturn's Dynamic Clouds Run Deep". NASA.
  33. Orton, Glenn S. (September 2009). "Ground-Based Observational Support for Spacecraft Exploration of the Outer Planets". Earth, Moon, and Planets. 105 (2–4): 143–152. Bibcode:2009EM&P..105..143O. doi:10.1007/s11038-009-9295-x.
  34. Dougherty, Michele K.; Esposito, Larry W.; Krimigis, Stamatios M. (2009). Dougherty, Michele K.; Esposito, Larry W.; Krimigis, Stamatios M., eds. "Saturn from Cassini-Huygens". Saturn from Cassini-Huygens. Springer: 162. Bibcode:2009sfch.book.....D. ISBN 1-4020-9216-4. doi:10.1007/978-1-4020-9217-6.
  35. Pérez-Hoyos, S.; Sánchez-Laveg, A.; French, R. G.; J. F., Rojas (2005). "Saturn's cloud structure and temporal evolution from ten years of Hubble Space Telescope images (1994–2003)". Icarus. 176 (1): 155–174. Bibcode:2005Icar..176..155P. doi:10.1016/j.icarus.2005.01.014.
  36. Patrick Moore, ed., 1993 Yearbook of Astronomy, (London: W.W. Norton & Company, 1992), Mark Kidger, "The 1990 Great White Spot of Saturn", pp. 176–215.
  37. Hamilton, Calvin J. (1997). "Voyager Saturn Science Summary". Solarviews.
  38. Watanabe, Susan (27 March 2007). "Saturn's Strange Hexagon". NASA.
  39. 39,0 39,1 "Warm Polar Vortex on Saturn". Merrillville Community Planetarium.
  40. Godfrey, D. A. (1988). "A hexagonal feature around Saturn's North Pole". Icarus. 76 (2): 335. Bibcode:1988Icar...76..335G. doi:10.1016/0019-1035(88)90075-9.
  41. Sanchez-Lavega, A.; et al. (1993). "Ground-based observations of Saturn's north polar SPOT and hexagon". Science. 260 (5106): 329–32. Bibcode:1993Sci...260..329S. PMID 17838249. doi:10.1126/science.260.5106.329.
  42. Overbye, Dennis (6 August 2014). "Storm Chasing on Saturn". New York Times.
  43. "New images show Saturn's weird hexagon cloud". MSNBC. 12 December 2009.
  44. Godfrey, D. A. (9 March 1990). "The Rotation Period of Saturn's Polar Hexagon". Science. 247 (4947): 1206–1208. Bibcode:1990Sci...247.1206G. PMID 17809277. doi:10.1126/science.247.4947.1206.
  45. Baines, Kevin H.; et al. (December 2009). "Saturn's north polar cyclone and hexagon at depth revealed by Cassini/VIMS". Planetary and Space Science. 57 (14–15): 1671–1681. Bibcode:2009P&SS...57.1671B. doi:10.1016/j.pss.2009.06.026.
  46. Ball, Philip (19 May 2006). "Geometric whirlpools revealed". Nature. doi:10.1038/news060515-17. Bizarre geometric shapes that appear at the centre of swirling vortices in planetary atmospheres might be explained by a simple experiment with a bucket of water but correlating this to Saturn's pattern is by no means certain.
  47. Aguiar, Ana C. Barbosa; et al. (April 2010). "A laboratory model of Saturn's North Polar Hexagon". Icarus. 206 (2): 755–763. Bibcode:2010Icar..206..755B. doi:10.1016/j.icarus.2009.10.022. Retrieved 20 February 2013. Laboratory experiment of spinning disks in a liquid solution forms vortices around a stable hexagonal pattern similar to that of Saturn's.


Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Alexander, Arthur Francis O'Donel (1962). The Planet Saturn - A History of Observation, Theory and Discovery.
  • Gore, Rick (July 1981). "Voyager 1 at Saturn: Riddles of the Rings". National Geographic. Vol. 160 no. 1. pp. 3–31. ISSN 0027-9358. OCLC 643483454.
  • Lovett, L.; et al. (2006). Saturn: A New View. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 978-0-8109-3090-2.
  • Karttunen, H.; et al. (2007). Fundamental Astronomy (5th ed.). New York: Springer. ISBN 978-3-540-34143-7.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İngiliscə
Rusca