Bizans-ərəb müharibələri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bizans - Xilafət müharibələri
Əsas münaqişə: Müsəlman fəthləri
Greekfire-madridskylitzes1.jpgYunan atəşi, ilk dəfə bizanslılar tərəfindən Bizans-ərəb müharibələrində istifadə olunub
Tarix 629 - 1050
Yeri Levant, Suriya, Misir,Şimali Afrika,Anadolu, Siciliya, Cənubi İtaliya
Nəticəsi Levant, Mesopotamiya, Şimali Afrika Xilafət tərəfindən işğal edildi, sonralar şimali Levant Bizans tərəfindən qaytarıldı.
Münaqişə tərəfləri

Black flag.svgƏrəb Xilafəti

Byzantine imperial flag, 14th century.svgBizans

Komandan(lar)

Black flag.svgCəfər bin Əbu Talib
Black flag.svg Zeyd ibn Haris
Black flag.svg Abdullah ibn Rəvaha
Black flag.svg İkrimə ibn Əbu Cəhl
Black flag.svgXalid bin Vəlid
Black flag.svgƏbu Bəkr
Black flag.svgÖmər
Black flag.svgOsman ibn Əffan
Black flag.svg Şurahbil ibn Həsənə
Black flag.svgƏmr ibn As
Black flag.svgI Muaviyə
Black flag.svgI Yezid
Black flag.svg Yezid ibn Əbu Sufyan
Black flag.svgMəhəmməd ibn Mərvan
Black flag.svgMəsləmə ibn Əbdülmalik
Black flag.svgHarun ər-Rəşid
Black flag.svg Ömər əl Əqta
Black flag.svg Tripolili Leon

Byzantine imperial flag, 14th century.svg I İrakli
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Teodor Tritiriye
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Flavi Qriqori
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Vahan
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Persiyalı Niketa
Byzantine imperial flag, 14th century.svg II Konstant
Byzantine imperial flag, 14th century.svg IV Konstantin
Byzantine imperial flag, 14th century.svg II Yustinian
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Leonti
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Herakli
Byzantine imperial flag, 14th century.svg V Konstantin
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Erməni V Leon
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Mixail Lahanodrakon
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Tatzates
Byzantine imperial flag, 14th century.svg İrina Sarantapeçaina
Byzantine imperial flag, 14th century.svg I Nikifor

Tərəflərin qüvvəsi

naməlum

naməlum

İtkilər

naməlum

naməlum

Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Bizans-ərəb müharibələri (VII-XI əsrlər)Yaxın Şərqdə, Aralıq dənizindəCənubi Qafqaz uğrunda Xilafətin Bizansla müharibəsi. Cihadislamın yayılması adı ilə Əbu Bəkrin dövründə Aralıq dənizinin şərq sahilindəki işğallardan başlamışdır.

Ərəblərin ilk uğurları. Konstantinopolun mühasirəsi (717-718)[redaktə | əsas redaktə]

633-cü ildə Vadi- Ərəbdə(Ölü dənizindən cənuba) ərəblər öz ilk böyük qələbələrini qazandılar. 7 -ci əsrin ikinci yarısında Bizans bir sıra məğlubiyətlərdən sonra Suriyada, Fələstində, İraqda, Misirdə, Cənubi Qafqazda, qismən Şimali Afrikadakı mülklərini itirdi. 646-cı ildə Xilafət ordusu İsgəndəriyyəni, Kipr(648) və Rodos(654) adalarını birdəfəlik tutdu. 668-ci ildən hərbi əməliyatlar əsasən Kiçik Asiyada aparılırdı. 668 - 669,673 - 678, 716 - 717-ci illərdə donanmanın dəstəyilə ərəb qoşunları Konstantinopola qarşı bir neçə yürüş təşkil etdilər. Sonuncu yürüş vaxtı(717) Xilafətin ordusu və donanması məğlub oldu, bu Anadoludakı ərəb işğallarına son qoydu.

Bizanslıların fəallaşması[redaktə | əsas redaktə]

Sonrakı 20 il ərzində bu rayonda müharibə dəyişkən uğurla getdi. 739-cu ildə Bizans ordusu ərəbləri Akroin( indi Karahisar) şəhəri yanında darmadağın etdi, bundan sonra ərəblər Kiçik Asiyanın qərb hissəsindən təmizləndilər. 9-cu əsrin əvvəlində bizanslı qoşunlar Suriyadan Qafqazın cənub-qərbinə qədər aldılar. İmperiyanın şərqində qalalar sistemi yaradıldı ki ərəblər də öz növbəsində buna qarşı öz istehkamlar sistemini yaratdı. Bizanslıların ən vacib qalası Kilikiyadakı Tars qalası idi. Hərbi əməliyatlar demək olar ki hər il, əsasən qalalar xəttində aparılırdı.

Aralıq dənizindəki əməliyatlar[redaktə | əsas redaktə]

Aralıq dənizində mübarizə

Aralıq dənizində ərəblər öz donanma üstünlüklərindən yararlanaraq 823-cü ildə Kriti, 858-ci ildəysə Maltanı aldılar. Siciliya adası uğrunda müharibə 50 ildən çox davam etdi, ərəblər onu 878-ci ildə aldılar. Siciliyanı özlərinə dayaq məntəqəsi edərək ərəblər buradan İtaliyanın əsasən KalabriyaApuliya sahillərinə basqınlar edirdilər. Krit adası isə ərəblərin PeloponnesEgey dənizi adalarına olan basqınlarında dayaq məntəqəsi rolunu oynayırdı.

Nəticələr[redaktə | əsas redaktə]

Bizansdan hərbi-texniki cəhətdən bu qədər geri qalan Xilafətin hərbi uğurları, Bizansın Sasanilərlə müharibələrinin nəticəsi idi. Otə yandan Bizans əhalisinin ağır vəziyəti ərəblərin işinə yarayırdı. Xilafətin dağılması Bizansa 10-cu əsrin əvəlində öncə Suriyanın şimalını, ikinci yarısında isə Krit, Kipr və Rodos adalarını qaytarmağa imkan verdi. 11-ci əsrdə Bizanslıların Səlcuqlular kimi rəqibi ortaya çıxdığından ərəb- Bizans qarşıdurması öz kəskinliyini itirdi.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Советская военная энциклопедия. Военное издательство Министерства обороны СССР. Москва-1976 год. Т.1