Dırnıs

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Dırnıs
38°59′10″ şm. e. 45°58′45″ ş. u.
Ölkə  Azərbaycan
Muxtar respublika Naxçıvan MR
Rayon Ordubad rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü 1.397 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi 1511 (2009) nəfər
Xəritəni göstər/gizlə
Dırnıs xəritədə
Dırnıs
Dırnıs

DırnısAzərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda bir kənd.[1]

Dırnıs Ordubad rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Vənənd çayının (Arazın qolu) sahilində, Zəngəzur silsiləsinin ətəyindədir. XIX əsrə aid ədəbiyyatda Dernis variantında qeydə alınmışdır. Oykonim ərəb dilindəki der/deyr (məbəd, monastır) və naus (zərdüşti qəbirləri üstündə tikili) komponentlərinin birləşməsi kimi izah olunur. Əslində, oykonim rayonun ərazisindəki Qapıcıq adlı dağ aşırımı ilə bağlı yaranmış çox qədim dil vahididir. Bir çox qədim dillərdə dura (yunan), duar (gürcü və osetin), dvaras (hind), drunk (qədim fars) və s. sözlər "qapı", "qapılar", "dağ kecidi" mənalarında işlənmişdir.[2].

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Dırnıs kəndi Ordubad rayonunun,habelə,bütün Naxçıvan diyarının ən gözəl kəndlərindən biridir. Bura çox qədimdən insan məskəni olmuşdur.Yaşı min ildən artıq olan bu kənddə türkdilli Alban tayfaları yaşamışdır. Təəssüf ki,kəndin yerləşdiyi coğrafi mövqe elədir ki, tarixi mənbələrdə bu kənd haqqında məlumat çox azdır. Çünki kəənd həm əsas ticarət yollarından kənarda, həm də geosiyasi cəhətdən az əhəmiyyətli nöqtədə yerləşir.

Dırnıs sözünə yaşı 150-160 il olan mənbələrdə rast gəlirik.Amma bu bir həqiqətdir ki,yerli əhalinin İranla əlaqəsi çox güclü olmuşdur. İstər XVII-XVIII əsrlərdə İrandan köçürmələr, istərsə də yerli adamların Arazı keçərək ən yaxın ticarət yeri kimi İranı-Cənubi Azərbaycanı seçməsi burada fars təsirinin güclü olmasına səbəb olmuşdur.Dırnıs sözünün etimoloji mənasının farsca yozumu da bununla əlaqədardır. Lakin, Dırnıs sözünün birinci hissəsinin Dır-tır-tor,dor-dör kəlmələrinin tarixi fonetik dəyişmə keçirdikdən sonra meydana gəldiyini asanlıqla sübut etmək olur.Bu kəlmələr qədim türk sözü olub yuxarı,dağ,təpə mənalarında işlənmişdir.Dırnısın yuxarı hissəsinin “Dör” məhəlləsi adlanması da fikrimizi təsdiq edir.Çox güman ki,Dər-qapı,Nist-yox sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir.Dərnist,qapısı yox mənasını verir ki,kəndin coğrafi mövqeyi də bunu təsdiq edir.

Kənd əvvəllər 2 məhəllədən ibarət olmuşdur: yuxarı və aşağı məhəllə. Bunu deməyə yuxarı məhəllənin daha köhnə olması da əsas verir.Çünki burada məskunlaşmış insanların dağın döşündə özlərinə ev tikmişlər ki,bunun da bir neçə səbəbi vardır: 1.Sel sularından uzaq olmaq; 2.Dağın döşünün quru (rütubətsiz) olduğu üçün sağlamlığa xeyirliliyi; 3.Münbit torpaqları tikililərlə korlamamaq; 4.Dağ döşünün qışda isti,yayda sərin olması.

Zaman keçdikcə,əhali artdıqca kənd enişə doğru genişlənməyə başlamış və beləliklə,indiki Dərə məhəlləsi,Çimən məhəlləsi,Uzanar məhəlləsi,Aşağı məhlə və Oxmar məhlələri meydana gəlmişdir.

Kəndin ərazisindəki qəbiristanlıqda orta əsrlərə aid qəbirüstü daş qoç heykəlləri olmuşdur".[3]

Mədəniyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kənddə orta məktəb, kitabxana, mədəniyyət evi, tibb məntəqəsi, rabitə şöbəsi, avtomat telefon stansiyası, məscid var.

Dırnıs kəndindəki tarixi məscid

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Vənənd çayı boyunca 16 kilometr yol getdikdən sonra Şimaldan Səhəng dağına,Qərbdən Carbas dağına,Şərqdən isə Qurddağına sığınmış olan bu gözəl kəndin keçmişdə ətraf mühitlə əlaqəsi Naxçıvan,Culfa mahalı ilə Vənənd çayı boyu, Badamdar tərəfdən Düylün yolu,Qurd dərəsi tərəfdən Əylis yolu, Pir tərəfdən isə Nügüdeh yolu olsa da hal-hazırda kəndin təkcə cənub tərəfindən şose yolu ilə çıxışı qalmışdır. Bu kənd Zəngəzur sıra dağlarının ətəklərində yerləşir.Bu səbəbdən də məşhur səyyahların və tacirlərin buraya gəlişi nisbətən az olmuşdur.

Dırnıs kəndi bu gün: "Eyniadlı bələdiyyənin mərkəzidir. Rayon mərkəzindən 29 km şimal şərqdə,Ordubad- Unus avtomobil yolunun kənarında,Vənənd çayının sahilində,Zəngəzur silsiləsinin ətəyindədir.

Əhalisi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əhalisi 1511 nəfər olaraq,hamısı Azərbaycan türklərindən ibarətdir.Bu kənddə yaşayanlar şiə məzhəbində etiqad göstərirlər.[4]

Tanınmışlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Adil Babayev — Filologiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Jurnalistlər birliyinin, Azərbaycan Prezidenti yanında Dövlət Dil Komissiyasının, AMEA Orfoqrafiya Komissiyasının üzvüdür.
  • Fəxrəddin Məmmədov - Texnika Elmləri Doktoru.İngilis,Fransız, Türk və Rus dillərini təmiz bilmektedir.Fransa,Elcezair və Türkiyədə çalışmışdır.
  • 2001-ci ildən Şimali Kipr Türk Respublikası Yaxın Şərg Üniversitetin Elmi İşlər üzrə Prorektorudur. Kiprdə Azərbaycan Diasporası Mərkəzinin qurucusudur.
  • Tofiq Məmmədov (botanik) - AMEA-nın müxbir üzvü, AMEA Dendrologiya İnstitutunun baş direktoru.

Dırnıs Xeyriyyə Cəmiyyeti[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Qurucularından

1.Afiyəddin Məmmədov

2.Səfər Hüseynov

İqtisadiyyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kənd əhalisi meyvəçilik, tərəvəzçilik və əkinçiliklə məşğuldur.

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1.  Azərbaycan Respublikasının inzibati - ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı – 2013. 488 səh.
  2. ”Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti”. İki cilddə. I cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2007.
  3. "Dırnıs". 2010-09-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-03.
  4.  Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.