Erilik Eristiin

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Erilik Eristiin
Semyon Stepanoviç Yakovlev
Erilik Eristiin.gif
Doğum tarixi 12 yanvar 1892(1892-01-12)
Doğum yeri Çakır kəndi, Çurapçı ulusu, Saxa Respublikası
Vəfat tarixi 6 oktyabr 1942(1942-10-06) (50 yaşında)
Vəfat yeri Tolon kəndi, Çurapçı ulusu, Saxa Respublikası
Vətəndaşlığı SSRİ SSRİ
Rusiya Rusiya
Fəaliyyəti yazıçı, şair
Əsərlərinin dili Saxa dili
İstiqamət Sosialist realizmi
Janr şeir, poema, povest, roman

Erilik Eristiin (rus. Эрилик Эристиин / Semyon Stepanoviç Yakovlev 12 (24) yanvar 1892 – 6 oktyabr 1942) — Saxa şairi və yazıçısı, Vətəndaş müharibəsi illərində qırmızı partizan, SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü (1938).

Sadə xalq onu Nikolay Ostrovskinin "Polad necə bərkidi" əsərinin qəhrəmanı Pavel Korçaqinin şərəfinə “Yakut Korçakini” adlandırırdı.[2]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Erilik Erisstiin 1892-ci ildə Çurapçı ulusunun Çakır kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Uşaqlıqda müstəqil şəkildə Saxarus dillərini mənimsəmişdir. Vətəndaş müharibəsi illərində, ağqvardiyaçılar onun anasını, qardaşını və digər qohumlarını öldürmüşlər.[3]

Belə ki, 1922-ci ilin yanvarında onun 28 yaşlı qardaşı həlak olmuşdur. Elə həmin ilin iyul ayında anası Yelena İqnatiyevna və altı qohumu qanlı qırğının qurbanı olmuşlar. Kiçik qardaşı 1925-ci ildə vəfat etmişdir. Sonralar Erilik Eristiin üç oğlunun ölüm faciəsini yaşamışdır.[2]

Vətəndaş müharibəsindən sonra Yakutsk Mətbəəsində (Yakutsk) Xalq Daxili İşlər Komissarlığının səlahiyyətli nümayəndəsi kimi tipoqraf işləmiş, Yakutsk ASSR Amma ulusu icraiyyə komitəsinin səhiyyə və xalq təhsili şöbəsinin müdiri olmuşdur.[3]

Xalq arasında “Yakut Korçakini” adı ilə məşhur olmuşdur.

Erilik Eristiin 6 oktyabr 1942-ci ildə Çurapçinsk ulusunun Tolon kəndində vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Yazıçının ilk əsərləri 1923-cü ildə nəşr olunmuşdur və 1928-ci ildə “Gözlənilməz sevinc” (Соһуччу үөрүү) adlı ilk povesti “Çolbon” jurnalında yayınlanmışdır. Erilik Eristiin bu poevstdə inqilabdan əvvəlki Saxa ulusunun ağır həyatını, yetim uşaqların aclığını, siyasi sürgünlərin təsiri altında olan ziyalıların zehnində gedən siyasi təlatümləri əks etdirmişdir.

Yaradıcılığının ən parlaq dövründə (1931-1942) bir sıra böyük nəsr əsərləri yaranmışdır. Belə ki, inqilabçı bolşeviklərin həyatını əks etdirən "Bolşevik Tixon" ("Бассабыык Тиихээн", 1934) və "Yetim İvançik" (“Тулаайах Уйбаанчык”, 1935) poemaları bu dövrün məhsuludur.[4][5] 1930-cu illərdə Qazaxıstan Respublikasının Çimkənd şəhərinə bir illik yaradıcılıq ezamiyyətinin nəticəsində “İnqilabın oğulları” (“Революция уолаттара”, 1936) povesti yaranmışdır. Bu əsərdə qazax xalqının inqilab dövründəki tarixi işıqlandırılmışdır.[6].

1937-ci ildəki "Həyəcan" (Аймалҕан) povesti Buryatiya xalqının olan həyat materialları əsasında yazılmışdır. "İradənin icrası" (“Кэриэс туолуута”, 1939) povesti Saxa kəndlisinin sosial düşüncəsini əks etdirir.[3]

Yazıçı 1938-ci ildə, ədəbi yaradıcılığın zirvəsində aldığı kontuziya nəticəsində gözlərini itirmişdir.[2] 1942-ci ildə Erilik Eristiin Yakutiyadakı vətəndaş müharibəsi hadisələrindən bəhs edən bir neçə dəfə rus və yakut dillərində nəşr olunan “Marıkçan gəncləri”( “Маарыкчаан ыччаттара”) adlı bir roman yazmışdır.[4][5]

Kitabları[redaktə | əsas redaktə]

Ana dilində

  • Суорума соруктаммыт: Пьеса. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1931. — 28 с.
  • Бассабыык Тиниггабич. — Кинигэ кыһата, 1934. — 23 с.
  • Уйбаан Дууһа: Кэпсээн. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1934. — 23 с.
  • Тулаайах Уйбаанчык: Поэма. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1935. — 41 с.
  • Революция уолаттара: Сэһэн. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1936. — 66 с.
  • Аймалҕан: Сэһэн. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1937. — 88 с.
  • Кэриэс туолуута: Сэһэн. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1939. — 88 с.
  • Маарыкчаан ыччаттара: Роман. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1942. — 206 с.
  • Талыллыбыт айымньылар. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1948. — 352 с.
  • Талыллыбыт айымньылар. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1954. — 544 с.
  • Кэпсээннэр уонна пьесалар. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1963. — 190 с.
  • Айымньылар: 2 томнаах. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1969. — Т. 1 — 596 с. — Т.2 — 520 с.
  • Революция уолаттара: Сэһэн, роман. – Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1979. — 360 с.
  • Маарыкчаан ыччаттара. Кэриэс туолуута. Кэпсээннэр. – Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1983. — 584 с.
  • Буура Дохсун: Олоҥхо. — Дьокуускай: Бичик, 1993. – 416 с.

Rus dilində

  • Яковлев, С. С. (2011). Исполненное завещание: повести, роман. Якутск: Бичик.
  • Яковлев, С. С. (2012). Рассказы. Якутск: Бичик.

Xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

Saxa Yazılar Birliyi Erilik Erisstiinin adına ədəbi mükafat təsis etmişdir. Onun doğilduğu Çakır kəndində ev-muzeyi fəaliyyət göstərir.[4][5]

2007-ci ildən Çakır kənd orta məktəbi onun adını daşıyır.[7]

2017-ci ildə Çurapçı ulusunda ədibin 125 illiyi qeyd edilmişdir. Ona yaxın gələcəkdə heykəl qoyulması da planlaşdırılır.[8].

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Эрилик Эристиин (Семён Степанович Яковлев) // Элоквенция — Яя. — М. : Советская энциклопедия, 1957. — С. 155. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 49).
  • Боескоров Г. К. (1961). Развитие жанров прозы в якутской советской литературе. Якутск.
  • Сыромятников Г. С. (1967). Становление социалистического реализма в якутской прозе. Якутск.
  • Прокопьев Ю. Н. (1968). От рассказа к роману. Якутск.
  • Тобуроков Н. Н. (1963). Эрилик Эристиин. Якутскай.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Максимова И. Л., Винокурова А. П. (2017). "Псевдонимы якутских писателей" (rus) (Юный ученый): 67–68.
  2. 1 2 3 Владислав Доллонов, ed. (22.01.2012). "«Черная дыра» в журнале «Полярная звезда»". SakhaNews. www.1sn.ru. İstifadə tarixi: 2019-08-19.
  3. 1 2 3 Н. Н. Тобуроков (1975). Эрилик Эристиин. 8 (Советская энциклопедия 1962-1978). М.: Краткая литературная энциклопедия.
  4. 1 2 3 Пресс-служба Ил Тумэна (23 января 2012). "В Якутске отметят 120-летие со дня рождения Эрилика Эристиина". Государственное Собрание (Ил Тумэн) Республики Саха (Якутия). Якутск.
  5. 1 2 3 "Яковлев Семён Степанович – Эрилик Эристиин". Якутский государственный литературный музей имени П. А. Ойунского. 2015-07-09. İstifadə tarixi: 2019-08-19.
  6. Eruselet (09.07.2014). "В Казахстане открылась выставка якутской литературы". BookMix.ru.
  7. "Указ Президента РС(Я) от 01.06.2007 № 338 «О присвоении имени С. С. Яковлева — Эрилик Эристина муниципальному общеобразовательному учреждению „Чакырская средняя общеобразовательная школа" муниципального образования „Чурапчинский улус (район) Республики Саха (Якутия)"" (102) (102). 06 2007.
  8. "День Минсельхоза в Чурапчинском районе - YKTIMES.RU". www.yktimes.ru. İstifadə tarixi: 2019-08-19.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Saxa ədəbiyyatı