Kür dili

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Kür Dili səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Kür dili
Ghizil-Agaj Bay.jpg
Ümumi məlumatlar
Sahəsi 43 km²
Uzunluğu 11,8 km
Eni 5,2 km
Əhalisi 1[1] nəfər (2017-ci il)
Yerləşməsi
38°58′30″ şm. e. 49°07′30″ ş. u.
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Akvatoriya
Kür dili xəritədə
Kür dili
Kür dili
Kür dili (Azərbaycan)
Red pog.png
K. dili
Desc-20.png
link=:Şəkil:
Kür dili

Kür dili adasıXəzər dənizində Azərbaycana məxsus ada[2][3]. Aran iqtisadi-coğrafi rayonunun şərqində yerləşir. İnzibati cəhətdən isə adanın şərqi Neftçala, qərbi isə Lənkəran inzibati rayonlarına məxsusdur. Neftçala şəhərindən 33 km, Bakıdan isə 150 km cənubda yerləşir. Ada Azərbaycanın sahəsinə görə ən böyük adasıdır.

Adada mövcud olmuş Kürdili kəndinin adı adanın adından götürülmüşdür.[4]

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Ada Kürün tarixi deltasında yerləşir. Belə ki, gətirmə suxurların mənsəbə yığılması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Hazırda isə Kürün deltası yarımadadan 35–40 km şimalda yerləşir. Xəzər dənizinin qalxıb enməsi ilə əlaqədar yarımada və ada arasında tərəddüt edir. Son zamanlar səviyənin qalxması ilə əlaqədar adaya çevrilmişdir. Sahəsi 43 km² təşkil edir. Uzunluğu 11,8 km, eni isə 5,2 km-dir. Yarımsəhra və quru çöl iqliminə malikdir. Qızılağac qoruğunun bir hissəsi yarımadanın ərazisinə düşür. Şərqdə Xəzər dənizi, qərbdə isə Qızılağac körfəzi onun sahillərini yuyur. Kür daşı adası adanın şərqində yerləşir. İddiaya görə hər il ada 50-100 metr arasında əriyir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

XX əsrin əvvəllərində əraziyə ruslar, kazaklar və molokanlar köçürülmüşdür. 1911-ci ildə adada ilk mayak istifadəyə verilib. Mayak 1966-cı ilə qədər fəaliyyət göstərib[5]

Azərbaycan SSR dövründə adada Neftçala rayonu inzibati ərazisinə daxil olan iki kənd (Kürdili, Şirvanlı) mövcud olub. 2 kənddə 3 minə qədər adam yaşayıb. Adada məktəb, mədəniyyət evi, kinozallar, kitabxanalar olub.[3] Məhsuldar torpaqda üzüm və nar yetişdirilirdi, burada atçılıq və heyvandarlıq fermaları yerləşirdi.

1981-ci ildə Xəzər dənizində suyun qalxması nəticəsində Neftçala rayonu ərazisindən bu əraziyə olan yol dağılmış və yarımada adaya çevrilmişdir. 1982-ci ildə kəndə quru yolu ilə getmək mümkün deyildi. Ada əhalisi SSRİ dağıldıqdan sonra Rusiyaya və başqa ölkələrə, həmçinin Neftçala rayonu ərazisində yeni tikilmiş evlərə köçürülmüşdür. 2013-cü ildə adada 4 ailə qalmışdı.[3] 2019-cu ildə adada cəmi 1 nəfər yaşayırdı.[6]

Fauna[redaktə | əsas redaktə]

1929-cı ildə adanın qərb sahillərinin də daxil olduğu ərazidə Qızılağac qoruğu yaradılmışdır. Bu hissədə canlılar qorunur. Əsasən su quşları və balıqlarla[2] zəngindir. Sovet dövründə burada atçılıq fermaları olub. Sovetlər təzə qurulanda burada yetişdirilən atlar müxtəlif rayonlara, kəndlərə göndərilirmiş ki, əkin-biçində istifadə olunsun. Su qalxıb kolxoz dağılanda, bu atları buraxıblar. Sürü şəklində gəzən bu atlar artıq vəhşi atlara çevrilib.[3]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycanın “Robinzon”u: “Bu adada beş qəbir olacaq, beşinci mənim...” – SƏBUHİ MƏMMƏDLİ YAZIR
  2. 1 2 "Neftçala"(azərb.)). azerbaijan.travel. 2015-05-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-19.
  3. 1 2 3 4 Sevda İsmayıllı (2013-09-30). "Azərbaycanda belə yer də varmış... Burada pul keçmir"(azərb.)). azadliq.org. 2013-09-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-19.
  4. "Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007.
  5. "Lighthouses of Azerbaijan"(ing.)). unc.edu. 2007-03-12. 2015-05-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-19.
  6. Azərbaycanda sonuncu rus Robinzonu. Kür-Dili adasının itirilmiş dünyası (video, Foto)

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]