Lüğət

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Avstriyanın Qrats Universitetinin çoxcildli lüğəti

Lüğət — müəyyən üslubla düzülən, mənası və ya tərcüməsi verilən və tələffüzü göstərilən sözlərin toplusudur. Müasir lüğətlər adətən əlifba sırası ilə düzülür. Lüğətlər praktik xarakter daşısa da, onlarda ədəbiyyat nəzəriyyəsinin inkişafı da öz əksini tapır və elmin normativ vəziyyətini əks edən mənbəyə çevrilir.[1]

Tarixçəsi[redaktə | əsas redaktə]

Lüğətlər həm Şərqdə, həm də Qərbdə qədim tarixi vardır. Lüğətlərdə adətən ədəbi və fəlsəfi terminlərin şərhi verilirdi. Ensiklopediya lüğətin izahlı forması idi. Şərqdə daha çox təriqət terminlərini şərh edən lüğətlər məşhurdur. Sufi poeziyası simvol, rəmz və alleqoriyalar üzərində qurulduğundan sufi mütəfəkkirləri geniş sufi lüğətləri yazırdılar.

Orta əsrlərin lüğətləri dini ehkama əsaslanırdı. Maarifçilik dövründən bəri yeni ideologiyaların hakim olmasının ardınsa yeni ensiklopediyaların yaranması ənənəsi yaranmışdır. Yeni lüğət və ensiklopediyalar terminləri yeni ideologiyaya uyğun yozaraq şərh edirdi.

Sovet dövründə ədəbiyyata dair marksist nöqteyi-nəzəri əks edən ədəbi və ensiklopedik lüğətlərin hazırlanması böyük miqyas almışdı.

İlk türk dilli lüğət Mahmud Kaşğarinin yazdığı "Divani lüğat it-türk"dür.

Lüğətlər iki cür olur:

  1. Ensiklopedik lüğətlər (başqa sözlə Ensiklopediya)
  2. Filoloji lüğətlər: izahlı, terminoloji, ikidilli, orfoqrafik, orfoepik, etimoloji lüğətləri filoloji lüğətlər adlanır.


İzahlı lüğətlər[redaktə | əsas redaktə]

Filoloji lüğətlər[redaktə | əsas redaktə]

Dialektoloji lüğətlər[redaktə | əsas redaktə]

Tarixi, etnoqrafik lüğətlər[redaktə | əsas redaktə]

Terminologiya lüğətləri[redaktə | əsas redaktə]

İncəsənət terminləri lüğətləri[redaktə | əsas redaktə]

Riyaziyyat, fizika, kimya, informatika terminləri lüğətləri[redaktə | əsas redaktə]

Biotibbi, aqrar terminləri lüğətləri[redaktə | əsas redaktə]

Coğrafiya, geologiya lüğətləri[redaktə | əsas redaktə]

Mühasibat, ticarət, təsərrüfat lüğətləri[redaktə | əsas redaktə]

Hüquqşünaslıq lüğətləri[redaktə | əsas redaktə]

Hərbi lüğətlər[redaktə | əsas redaktə]

  • Məhərrəmov Mustafa. Rusca-azərbaycanca qısa hərbi lüğət.-Bakı: Gənclik, 1975.- 127, [1] s.

İdman lüğətləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Ellada Tağıyeva, Fərhad Hüseynov. Rusca-Azərbaycanca basketbol terminləri lüğəti. «Mütərcim» nəşr., 2004.

Orfoqrafik lüğətlər[redaktə | əsas redaktə]

Etimoloji lüğətlər[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Etimoloji lüğət

Tərcümə lüğətləri[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Tərcümə lüğəti

İkidilli lüğətlər[redaktə | əsas redaktə]

İngilis dili və Azərbaycan dili[redaktə | əsas redaktə]

Rus dili və Azərbaycan dili[redaktə | əsas redaktə]

Rus dili və ləzgi dili[redaktə | əsas redaktə]

Alman dili və Azərbaycan dili[redaktə | əsas redaktə]

Fransız dili və Azərbaycan dili[redaktə | əsas redaktə]

  • Əmirbəyov İ., Yusifov X. , İsmayılov R., Mövlüyarova M. Fransızca-Azərbaycanca neft terminləri lüğəti. «Nurlan» nəşr., 2004.

Çoxdilli lüğətlər[redaktə | əsas redaktə]

Çoxdilli terminoloji lüğətlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Rəhim Əliyеv. Ədəbiyyаt nəzəriyyəsi. Bаkı: Mütərcim, 2008. 360 səh.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Ayrıca bax[redaktə | əsas redaktə]