Lüğət

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Avstriyanın Qrats Universitetinin Çox cildli lüğəti

Lüğət (Sözlük) — Müəyyən üslubla düzülən, mənası və ya tərcüməsi verilən və tələffüzü göstərilən sözlərin toplusudur. Müasir lüğətlər adətən əlifba sırası ilə düzülür. Lüğətlər praktik xarakter daşısa da, onlarda ədəbiyyat nəzəriyyəsinin inkişafı da öz əksini tapır və elmin normativ vəziyyətini əks edən mənbəyə çevrilir.[1]

Tarixçəsi[redaktə]

Lüğətlər həm Şərqdə, həm də Qərbdə qədim tarixi vardır. Lüğətlərdə adətən ədəbi və fəlsəfi terminlərin şərhi verilirdi. Ensiklopediya lüğətin izahlı forması idi. Şərqdə daha çox təriqət terminlərini şərh edən lüğətlər məşhurdur. Sufi poeziyası simvol, rəmz və alleqoriyalar üzərində qurulduğundan sufi mütəfəkkirləri geniş sufi lüğətləri yazırdılar.

Orta əsrlərin lüğətləri dini ehkama əsaslanırdı. Maarifçilik dövründən bəri yeni ideologiyaların hakim olmasının ardınsa yeni ensiklopediyaların yaranması ənənəsi yaranmışdır. Yeni lüğət və ensiklopediyalar terminləri yeni ideologiyaya uyğun yozaraq şərh edirdi.

Sovet dövründə ədəbiyyata dair marksist nöqteyi-nəzəri əks edən ədəbi və ensiklopedik lüğətlərin hazırlanması böyük miqyas almışdı.

İlk türk dilli lüğət Mahmud Kaşğarinin yazdığı "Divani lüğat it-türk"-dür.

Lüğətlər iki cür olur:

  1. Ensiklopedik lüğətlər (başqa sözlə Ensiklopediya)
  2. Filoloji lüğətlər: izahlı, terminoloji, ikidilli, orfoqrafik, orfoepik, etimoloji lüğətləri filoloji lüğətlər adlanır.
Internet sözü bir lüğətdə

İzahlı sözlüklər[redaktə]

Filoloji sözlüklər[redaktə]

Dialektoloji sözlüklər[redaktə]

  • Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu və Türk Dil Kurumu. Behbudov S. Azərbaycan dialektoloji lüğəti: A-L, M-Z. - Ankara, 1999.
  • Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu və Türk Dil Kurumu. Axundov A., Kazımov Q., Behbudov S. Azərbaycan dilinin dialektoloji lüğəti. - Bakı: "Şərq-Qərb", 1999.

Tarixi, etnoqrafik sözlüklər[redaktə]

Terminologiya sözlükləri[redaktə]

İncəsənət terminləri sözlükləri[redaktə]

Riyaziyyat, fizika, kimya, informatika terminləri sözlükləri[redaktə]

Biotibbi, aqrar terminləri sözlükləri[redaktə]

Coğrafiya, geologiya sözlükləri[redaktə]

Mühasibat, ticarət, təsərrüfat sözlükləri[redaktə]

Hüquqşünaslıq sözlükləri[redaktə]

Hərbi sözlüklər[redaktə]

  • Məhərrəmov Mustafa. Rusca-azərbaycanca qısa hərbi lüğət.-Bakı: Gənclik, 1975.- 127, [1] s.

İdman sözlükləri[redaktə]

  • Ellada Tağıyeva, Fərhad Hüseynov. Rusca-Azərbaycanca basketbol terminləri lüğəti. «Mütərcim» nəşr., 2004.

Orfoqrafik sözlüklər[redaktə]

Etimoloji sözlüklər[redaktə]

Əsas məqalə: Etimoloji sözlük

Tərcümə sözlükləri[redaktə]

Əsas məqalə: Tərcümə sözlüyü

İkidilli sözlüklər[redaktə]

İngilis dili və Azərbaycan türkcəsi[redaktə]

Rus dili və Azərbaycan türkcəsi[redaktə]

Rus dili və Ləzgi dili[redaktə]

Alman dili və Azərbaycan türkcəsi[redaktə]

Fransız dili və Azərbaycan türkcəsi[redaktə]

  • Əmirbəyov İ., Yusifov X. , İsmayılov R., Mövlüyarova M. Fransızca-Azərbaycanca neft terminləri lüğəti. «Nurlan» nəşr., 2004.

Çoxdilli sözlüklər[redaktə]

Çoxdilli terminoloji sözlüklər[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. Rəhim Əliyеv. Ədəbiyyаt nəzəriyyəsi. Bаkı: Mütərcim, 2008. 360 səh.

Xarici keçidlər[redaktə]

Ayrıca bax[redaktə]