Macarıstan prezidentlərinin siyahısı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Macarıstan prezidentlərinin siyahısı
Flag of the President of Hungary.svg
János Áder no Brasil.jpg
Vəzifəni icra edir
Yanoş Ader
10 may 2012
Başçılıq edir Macarıstan
Rəsmi iqamətgahı Şandor sarayı
Səlahiyyət müddəti 5 il
Vəzifənin təsis tarixi 23 oktyabr 1989

Macarıstan prezidenti (mac. Magyarország köztársasági elnöke) ölkənin mövcud konstitusiyasına görə, Macarıstanın dövlət başçısıdır. Macarıstan prezidentlərinin siyahısı, kral hökmdarları istisna olmaqla, Macarıstan dövlətinin liderlərinin siyahısını ehtiva edir.

Macarıstan tarixinin respublika dövrlərində başçı dövlət prezidentlər idi (bunlardan birincisi 1848-1849-cu illərin inqilab dövrünün "prezident-qubernatoru" idi), federal Mərkəzi İcra Komitəsinin (Macarıstan Sovet respublikası dövründə) sədrləri, və ya rəyasət (prezident) (Macarıstan Xalq Cümhuriyyəti dövründə).

Macarıstan dövləti (1849)[redaktə | əsas redaktə]

1848-49-cu illərdə Macarıstan İnqilabı dövründə, 14 aprel 1849-cu ildə Macarıstan Parlamenti müstəqilliyin elanını qəbul etdi və Habsburg-Lorraine Evini tərk etdi. Milli Müdafiə Komitəsinə rəhbərlik edən Lajos Kosuth, Macarıstanın dövlət başçısı, prezident-qubernatoru elan edildi, bundan sonra Komitə fəaliyyətini dayandırdı. Avqustun 18-də, 1849-cu ildə imperiya ordusundan (rus ekspedisiya korpusları tərəfindən dəstəklənən) inqilabçı qüvvələrin məğlub olması fonunda General Artur Gergei 1849-cu il avqustun 13-də inqilab ordusunun kapitulyasiyasını imzalayan hərbi və mülki diktator təyin edildi.

İnqilabın bastırılmasından sonra, Macarıstan dövlətinin statusu 1723-cü ildə Pragmatik Ssenariyə uyğun olaraq Avstriya imperiyasının bir hissəsi kimi bərpa edildi

Portret Adı Hakimiyyətə gəlməsi Hakimiyyətdən getməsi Partiya Səlahiyyətinin adı İst.
1 Vastagh Gyorgytol Kossuth.jpg Layoş Koşut
(1802—1894)
mac. Kossuth Lajos
14 aprel 1849 11 avqust 1849 Müxalifət partiyası[hu] prezident-qubernator [1][2]
Görgei Artúr by Miklós Barabás.jpg general
Artur Qörqey
(1818—1916)
mac. Görgei Artúr

doğum[3] Yoxannes Artur Voldemar Qörqay
alm. Johannes Arthur Woldemár Görgey
11 avqust 1849 13 avqust 1849 müstəqil hərbi və mülki diktator [4]

Respublika hökumətləri (1918—1920)[redaktə | əsas redaktə]

Avstriya-Macarıstanın dağılması və müstəqil Macarıstan dövlətinin yaranması dövründə bir neçə, o cümlədən qarşıdurma, respublikaçı siyasi rejimlər (ilk növbədə, Macarıstan Xalq Respublikasının 16 noyabr 1918-dən 21 mart 1919-cu, ikincisi Macarıstan Sovet Respublikası 21 mart 1919-cu il 6 avqust 1919-cu il üçüncü, əksinə inqilabçı hökumətlər 5 may 1919-dan 12 avqust 1919-cu ilədək Rumıniyaya işğaldan azad olan ərazilərdə, dördüncü yerdə isə Macarıstan Respublikasında 15 mart 1920-ci il) 7 avqust , 1919 Rumıniyanın işğal altında olmuşdur.

Respublika dövrü 29 fevral 1920-ci ildə regent Mikloş Xorti tərəfindən idarə olunan Macarıstan krallığı bərpa edildikdən sonra başa çatmışdır.

Macarıstan Xalq Respublikası (1918—1919)[redaktə | əsas redaktə]

1918-ci il noyabrın 16-da Macarıstan Xalq Respublikası (mac. Magyar Népköztársaság) elan olundu, onun müvəqqəti rəhbəri 11 yanvar 1919-cu ildə ölkənin müvəqqəti prezidenti seçilən baş nazir Mixay Karoyi idi.

21 mart 1919-cu ildə Macarıstan Sosial Demokratik Partiyası və Macarıstan Kommunist Partiyası Macarıstan Sosialist Partiyasında birləşərək Budapeştin hərbi-işçi şurasında eyni gün Macarıstan Sovet Respublikasını elan etdilər.

Portret Adı Hakimiyyətə gəlməsi Hakimiyyətdən getməsi Partiya Səlahiyyətinin adı İst.
v.i. Mihaly-karolyi--outlawsdiary00tormuoft.jpg qraf[5]
Mixay Adam Dyörd Mikloş Karoyi
(1875—1955)
mac. Károlyi Mihály Ádám György Miklós
16 noyabr 1918 11 yanvar 1919 Müstəqil partiyası və 1848-ci il (Karoyi)[hu] baş nazir, dövlət başçısı vəzifəsini icra edən [6][7]
2 11 yanvar 1919 21 mart 1919 müvəqqəti prezident


Macarıstan sovet respublikası (1919)[redaktə | əsas redaktə]

Macarıstan Sovet Respublikası (sözündən — Macarıstanda sovet respublikası, mac. Magyarországi Tanácsköztársaság) — 21 mart 1919-cu ildə elan edilmiş siyasi rejimi və kral ordunun qoşunlarından Qırmızı Ordunun hərbi birləşməsindən sonra 6 avqust 1919-cu ildə dayandırıldı.

Sovet dövlətinin başında Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi (mac. Központi Intéző Bizottság), Sovetlərin Dövlət Assambleyasının (mac. Tanácsok Országos Gyűlése) daimi nümayəndəliyi olmuşdur. 1919-cu il iyunun 23-də Sovetlərin Dövlət Assambleyası Macarıstan Sosialist Federativ Sovet respublikasının Konstitusiyasını (mac. Magyarországi Szocialista Szövetséges Tanácsköztársaság) təsdiqlədi və Sovet hakimiyyətini Macarıstan Krallığına aid bütün ərazilərə (bu, qismən Slovak Sovet Respublikasının yaradılması ilə həyata keçirilmişdir) verilmişdir. Bu baxımdan, idarəetmə orqanı Federal Mərkəzi İcra Komitəsi (mac. Szövetséges Központi Intéző Bizottság) kimi tanındı.

1919-cu il avqustun 2-də Sovet hökumətinin bir çox üzvləri Avstriyaya qaçdılar. Budapeşt İşçi Deputatları Şurasının ərəfəsində Antanta nümayəndələrinin dəstəyi ilə 6 Avqust 1919-cu il tarixinə qədər fəaliyyət göstərən Dyüla Peydl başda olmaqla yeni bir hökumət seçildi (4 avqust 1919-cu ildə Rumıniya əsgərləri Budapeştə gətirildi).

Portret Adı Hakimiyyətə gəlməsi Hakimiyyətdən getməsi Partiya Səlahiyyətinin adı İst.
3 Garbai Sándor (1919) (cropped).jpg Şandor Qarbai
(1879—1947)
mac. Garbai Sándor
21 mart 1919 1 avqust 1919 Macarıstan Sosialist Partiyası[hu]
Macarıstan Sosialist-Kommunist İşçi Partiyası[hu][8]
Mərkəzi İcra Komitəsi (Federal) sədri [9]
v.i. Peidl Gyula.jpg Dyüla Peydl
(1873—1943)
mac. Peidl Gyula
1 avqust 1919 6 avqust 1919 Macarıstanın Sosial Demokrat Partiyası[10] baş nazir, dövlət başçısı vəzifəsini icra edən [11]

Birinci Macarıstan Respublikası (1919—1920)[redaktə | əsas redaktə]

Tarixçilikdə Macarıstan respublikası[en] (Birinci Macarıstan Respublikası), 1918-ci ilin oktyabr ayından[12][13][14] etibarən Macarıstanda status-kvonun bərpasına yönəlmiş Rumın işğalı zamanı mövcud olan siyasi rejimdir. Rəsmi olaraq 16 noyabr 1918-ci ildə elan edilmiş Macarıstan Xalq Respublikası bərpa edildi.

6 avqust 1919-cu ildə İştvan Fridrix Rumıniya ordusunun dəstəyi ilə Macarıstanın sosial-demokratik partiyasını, Dyüla Pedlenin hökumətini[hu] ləğv etdi. Ertəsi gün Yozef Avqust özünü "Macarıstanın Regenti" elan etdi (23 avqust 1919-cu ildə istefa etdi) və baş nazir kimi İştvan Fridrix təyin etdi. 24 noyabr 1919-cu ildə, Antantanın təzyiqi altında, Husar Qara ilə əvəzlədi.

29 fevral 1920-ci ildə parlament öz monarxiyasını bərpa etdi, amma mülki amansızlığın dayandırılmasına üçün kralın seçilməsini təxirə saldı və vitse-admiral kimi Mikloş Hortini regent təyin etdi.


Portret Adı Hakimiyyətə gəlməsi Hakimiyyətdən getməsi Partiya Səlahiyyətinin adı İst.
Joseph August of Austria (1872-1962) in 1917.jpg feldmarşal, ertshersorq
Yozef Avqust
(1872—1962)
alm. Joseph August
doğum Yozef Avqust Viktor Klemens Mariya fon Esterrayx
alm. Joseph August Viktor Klemens Maria von Österreich
6 avqust 1919 23 avqust 1919 müstəqil Macarıstan regenti [15]
v.i. István Friedrich Hungarian Prime Minister.jpg İştvan Fridrix
(1883—1951)
mac. Friedrich István
23 avqust 1919 30 avqust 1919 baş nazir, hökümətin vəzifələrini icra edən [16][17]
30 avqust 1919 25 avqust 1919 Xristian milli partiyası[hu][18]
25 oktyabr 1919 24 noyabr 1919 Xristian milli birlik partiyası[hu][19]
v.i. Huszar Karoly.jpg Husar Qara
(1882—1941)
mac. Huszár Károly
24 noyabr 1919 29 fevral 1920[20] [21][22]

Macarıstan krallığı (1920—1946)[redaktə | əsas redaktə]

Mikloş Hortinin regentliyi (1920—1944)[redaktə | əsas redaktə]

Regent, ilk olaraq Qabsburq-Lotariq evini və xüsusilə IV kralı Karoyü təmsil etdiyinə baxmayaraq, Macarıstana dönmək cəhdini dəstəkləməmişdi. Çünki Çexoslovakiya və Slovensiya, Hırvat və Sırplar Krallığı, Qabsburqların bərpasını silahlı bir işğal üçün əsas hesab etdiyini bildirdilər. 1920-ci il noyabrın 6-da Parlament Habsburq-Lorraine evinin nümayəndələrinə hökmdar taxtını verən 1723-cü ilədək Rusiyanın Pragmatik Sanksiyasını ləğv etdi. Bu, Mikloş Hortinin qeyri-müəyyən vaxtda vəzifədə qalmasına imkan verdi.

Portret Adı Hakimiyyətə gəlməsi Hakimiyyətdən getməsi Partiya Səlahiyyətinin adı İst.
Horthy 1943.jpg vitse-admiral, vityaz[23][24]
Mikloş Horti
(1872—1962)
mac. Horthy Miklós
1 mart 1920 16 oktyabr 1944 müstəqil Macarıstan regenti [25][26]

Milli Birlik Hökuməti (1944-1945)[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Lajos Kossuth". digitalnewspapers.libraries.psu.edu. 1849. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2012-10-19 tarixində. https://www.webcitation.org/6BX1AbLDY?url=http://digitalnewspapers.libraries.psu.edu/Default/Skins/BasicArch/Client.asp?Skin=BasicArch#. İstifadə tarixi: 2012-09-19.
  2. Macarıstan prezidentlərinin siyahısı // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  3. Tsipzer almanları sülaləsindən.
  4. "Artúr Görgey". britannica.com. https://www.britannica.com/biography/Artur-Gorgey.
  5. Károlyi nagykárolyi gróf
  6. Macarıstan prezidentlərinin siyahısı // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  7. Károlyi Mihály // Magyar Országgyűlési Almanach 1906-1911. — Səhifələrin sayı:  88-89.
  8. Macarıstan Sosialist Partiyası 12-13 iyun 1919-cu il tarixində keçirilən konqresdə "Macarıstan Sosialist-Kommunist İşçi Partiyası" adlandırıldı (mac. Szocialista-Kommunista Munkások Magyarországi Pártja).
  9. "Garbai Sándor". Magyar életrajzi lexikonban. Arxivləşdirilib: [2] saytından 2012-10-19 tarixində. https://www.webcitation.org/6BX1KZAFI?url=http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC04834/05014.htm#. İstifadə tarixi: 2012-09-23.
  10. Macarıstanın Sosial Demokrat Partiyası 1919-cu ilin avqust 2-də Avstriyadakı qaçışdan sonra və ya kommunist liderlərin qeyri-qanuni mövqeyinə keçiddən sonra yenidən quruldu Macarıstan Sosialist-Kommunist İşçi Partiyası[hu].
  11. "Peidl Gyula". Magyar életrajzi lexikonban. Arxivləşdirilib: [3] saytından 2012-10-19 tarixində. https://www.webcitation.org/6BX5vMr41?url=http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC11587/12011.htm#. İstifadə tarixi: 2012-09-23.
  12. Romsics, Ignác (2004). Magyarország története a XX. században (Hungarian). Budapest: Osiris Kiadó, 133. ISBN 963-389-590-1.
  13. S. Balogh, Eva (Spring 1977). "Power Struggle in Hungary: Analysis in Post-war Domestic Politics August-November 1919" (PDF). Canadian-American Review of Hungarian Studies 4 (1).
  14. Bekény, István, ed. (1996). "A Horthy-korszak" (Hungarian). Magyarország a XX. században: Politika és társadalom, hadtörténet, jogalkotás. Volume 1. Szekszárd: Babits Kiadó. p. 49. .
  15. Иосиф Август Австрийский на сайте hrono.
  16. Friedrich István // Magyar Országgyűlési Almanach 1922-1927. — P. 243-249.
  17. "Friedrich István". Magyar életrajzi lexikonban. Arxivləşdirilib: [4] saytından 2012-10-19 tarixində. https://www.webcitation.org/6BX5x8PlH?url=http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC03975/04746.htm#. İstifadə tarixi: 2012-09-23.
  18. Xristian milli partiyası baş nazir İştvan Fridrix tərəfindən 30 avqust 1919-cu ildə qurulmuşdur.
  19. Xristian Milli Birlik Partiyası 25 oktyabr 1919-cu ildə Xristian milli partiyası[hu]Xristian sosial iqtisadi partiyasının[hu] birləşməsi ilə yaradılmışdır.
  20. Macaristanda monarxiyanın bərpası.
  21. Huszár Károly // Magyar Országgyűlési Almanach 1906-1911. — P. 146.
  22. "Huszár Károly". Arxivləşdirilib: [5] saytından 2012-10-19 tarixində. https://www.webcitation.org/6BX5xeIRv?url=http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06673.htm#. İstifadə tarixi: 2012-09-23.
  23. Horthy nagybányai vitéz
  24. 21 avqust 1921-ci ildən.
  25. Macarıstan prezidentlərinin siyahısı // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  26. Miklós Horthy — Mənbə:Britannika