Musa Rüstəmov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Musa Rüstəmov
Rüstəmov Musa İsmayıl oğlu
Musa Rustamov.jpg
Doğum tarixi 8 may 1930 (1930-05-08) (89 yaş)
Doğum yeri Ordubad, Naxçıvan MR
Vətəndaşlıq Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Milliyyəti Azərbaycanlı
Elm sahəsi Kimya
İş yeri AMEA-nın Akademik Y.H.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutu
Elmi dərəcəsi texnika elmləri doktoru
Elmi adı Akademik
Təhsili [[Azərbaycan Sənaye İnistitutunu (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası)]]
Mükafatları
  • 1979-cu ildə Azərbaycan Əməkdar Elm Xadimi,
  • 1982-ci ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Mükafatı laureatı,
  • 2002-ci ildə İstanbulda İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının "Elm və Texnoloji sahəsində mükafatı",
  • 2004-cü ildə Azərbaycan Respublikasının "Şöhrət" ordeni laureatı

Rüstəmov Musa İsmayıl oğlu (Ordubad, 8 may, 1930) - Azərbaycan alimi, texnika elmləri doktoru, professor, akademik, AMEA-nın Akademik Y.H.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun “Neft və qazın kimyası və texnologiyası” şöbəsinin müdiri.

Ümumi məlumatlar[redaktə | əsas redaktə]

Musa Rüstəmov 1930-cu ildə Naxçıvan Muxtar RespublikasıNIN Ordubad şəhərində anadan olmuşdur[1]. Azərbaycan Sənaye İnistitutunu (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) bitirərək, mühəndis-texnoloq ixtisasına yiyələnmişdir, texnika elmləri doktoru, professordur, 1980-ci ildə AMEA-nın müxbir üzvü, 1989-cu ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir. 507 elmi əsərin, o cümlədən 2 monoqrafiyanın müəllifidir ki, onlardan 157-si xaricdə çıxmışdır. AMEA Akad. Y.H.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun direktoru vəzifəsində 1987-2012-ci ilə kimi çalışıb. Hal-hazırda “Neft və qazın kimyası və texnologiyası” şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışır.

Elmi tədqiqatları[redaktə | əsas redaktə]

M.İ.Rüstəmovun elmi tədqiqatlarının istiqaməti heterogen-katalitik proseslərinin texnologiyasını, neft emalı və neft kimya prosesləri üçün katalizatorların yaradılmasını, neft emalı məhsullarının keyfiyyətlərinin yüksəldilməsini əhatə edir. O, heterogen-katalitik prosesləri aparmaq üçün lift reaktorlarının hidrodinamikasını, kiçik ölçülü mikrosiferik katalizatorların, qaynar lay və lift reaktorlar sistemində kimyəvi proseslərin effektivliyini nəzəri cəhətdən tətqiq etmiş, mikrosferik katalizatorların axıcılıq indeksinin proseslərin effektivliyinə təsirini öyrənmişdir. Akademik M.Rüstəmov yüksək effektivliyi Q. 43-107 katalitik krekinq kompleksinin müəlliflərindən biridir. Bu proses Bolqaristan, Rusiya, Ukrayna, Latviya, və Azərbaycan neft emalı zavodlarında istismar olunur. Onun tədqiqatlarının bir qismi neft emalı məhsullarının keyfiyyətini yüksəltmək məqsədi ilə hidrokrekinq, hidroizomerləşmə, destruktiv izomerləşmə, seolit katalizatorları iştirakinda oksigenli əlavələrin alınması proseslərinin yaradılmasına həsr edilmişdir. Nəticədə tərkibində qurquşun olmayan, ekoloji cəhətdən təmiz Aİ-93-, Aİ-95 avtomobil benzinlərinin alınma texnologiyası təklif etmişdir. M.Rüstəmov Azərbaycanda hidrogen energetikası sahəsində tədqiqatların əsasını qoymuşdur. Onun tərəfindən Azərbaycanda neft emalı qaz emalı və neft kimya sənayesinin inkişaf konsepsiyası yaradılmış və onun əsasında neft emalı zavodlarının 2010 ilə kimi koimpleks modernizasiyasının tərkib hissəsi və sxemi hazırlanmışdır. M.Rüstəmov bir çox Beynəlxalq və Respublikada fəaliyyət göstərən elmi şuraların və assosiasiyaların üzvi olmuşdur, Beynəlxalq konfranslarda, Simpoziymlarda Azərbaycanı təmsil etmişdir.

Nəaliyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

1980-1991-ci illərdə Hidrogen energetikası üzrə Beynəlxalq assosiasiyanın, SSRİ EA Prezidiumu yanında Hidrogen energetikası bürosunun, SSRİ EA "Neft Kimyası" və "Kataliz" koordinasiya şuralarının, SSRİ Nazirlər Şurasının Elm və Texnika Komitəsi nəzdində "Kataliz və onun səeayedə tətbiqi" şurasının üzvü sosialist ölkələri Akademiyalarının Neft kimyası problemi üzrə katalitik krekinq və destruktiv izomerizasiya mövzusunun koordinatoru olmuşdur. 1979-cu ildə Azərbaycan Əməkdar Elm Xadimi, 1982-ci ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Mükafatı Laureatı, 2002-ci ildə İstanbulda İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının "Elm və Texnoloji sahəsində mükafatı", 2004-cü ildə Azərbaycan Respublikasının "Şöhrət" ordeninə layiq görülmüşdür.

Azərbaycan Respublikası Rəyasət Heyəti yanında “Neft emalı və neft kimyası” Elmi şurasının sədri, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Şirkətinin Prezidenti yanında yaradılmış Neft Emalı üzrə Elmi-Texniki Şuranın sədri, Azərbaycan EA NKPİ-nin nəzdində doktorluq dissertasiyalarının müdafiəsi üzrə İxtisaslaşmış Şuranın sədri və sonralar üzvü, Rusiya EA “Neft kimyası” Elmi-texniki Şurasının üzvü, SSRİ EA “Neft kimyası” Elmi Şurasının üzvü, SSRİ Nazirlər Soveti yanında kimya-meşə kompleksi üzrə Elmi-texniki Şuranın üzvü, SSRİ EA “Günəş enerjisinin yeni istifadə yollarının axtarışı” Şurasının üzvü, SSRİ EA Rəyasət Heyəti yanında hidrogen energetikası üzrə Komissiya Bürosunun üzvü, SSRİ Nazirlər Soveti yanında Elm və Texnika Komitəsinin “Kataliz və onun sənayedə tətbiqi; Elmi Şurasının üzvü, sosialist ölkələrinin EA-larının çoxsahəli əməkdaşlıq proqramı daxilində “Neft kimyası” probleminin “Katalitik krekinq və destruktiv izomerləşmə” mövzusunun rəhbəri və koordinatoru, Azərbaycan EA hidrogen energetikası üzrə Şuranın sədri olmuşdur.

Təltif və mükafatlar[redaktə | əsas redaktə]

  • 1977 – Azərbaycan elm və təhsilinin inkişafında xidmətlərinə görə Y.H.Məmmədəliyev adına medal;
  • 1979 – “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi”
  • 1982 – “Xırda dispersli alümosilikat katalizatorunun birbaşa və yarım birbaşa axınlı yüksək səmərəli reaktorlar tətbiq etməklə neft xammalının ikipilləli katalitik krekinqi prosesinin tətqiqi, işlənib hazırlanması və tətbiqi adlı işə görə Az.SSR-nin Dövlət Mükafatı ilə təltif olunmuşdur;
  • 1997 - Azərbaycanda elm və təhsilin inkişafında xidmətlərinə görə Y.H.Məmmədəliyev adına medalla mükafatlandırılmışdır;
  • 2002 – İslam Ölkələri İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının Sammitində “Elm və texnologiya” mükafatına layiq görülmüşdür;
  • 2004 – Azərbaycan Respublikasının “Şöhrət” ordeni;
  • 2015 – Katalitik krekinq prosesi üçün mütərəqqi sənaye sistemlərinin yaradılması istiqamətində əldə etdiyi nailiyyətlərinə görə AMEA-nın akademik Y.H.Məmmədəliyev adına mükafatı;
  • 2015 – Azərbaycan elminin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü.


Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. Görkəmli kimyaçılar

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]