Qılman İlkin

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qılman İlkin
Qılman İsabala oğlu Musayev
Qılman İlkin.jpg
İlk adı Qılman Musayev
Doğum tarixi 28 aprel 1914(1914-04-28)
Doğum yeri Mərdəkan, Bakı qəzası, Bakı quberniyası, Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 6 noyabr 2009(2009-11-06) (95 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan
Dəfn yeri II Fəxri Xiyaban
Vətəndaşlığı Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyası
Azərbaycan AXC
SSRİ SSRİ
Azərbaycan Azərbaycan
Təhsili Azərbaycan Pedaqoji İnstitutu (1936)
Fəaliyyəti yazıçı
Fəaliyyət illəri 1943–2009
Əsərlərinin dili azərbaycanca
Mükafatları "Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı" fəxri adı — 2003 "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 1989 Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan SSR dövlət mükafatı — 1967 "Humay" mükafatı
"Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni  — 1967 II dərəcəli "Vətən Müharibəsi" ordeni "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 1959

Qılman İlkin (doğum adı: Qılman İsabala oğlu Musayev; 28 aprel 1914(1914-04-28), Bakı6 noyabr 2009(2009-11-06), Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan yazıçısı, nasir, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, M.F.Axundov adına dövlət mükafatı laureatı (1967), Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1989), Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı (2003).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Musayev Qılman İsabala oğlu (Qılman İlkin) 28 aprel 1914-cü ildə Bakı qəzasının Mərdəkan kəndində anadan olmuşdur. O, ilk təhsilini burada almış, 1926–1929-cu illərdə şəhər pedaqoji texnikumunda və 1932–1936-cı illərdə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun dil-ədəbiyyat fakültəsində oxumuşdur.[1]

Qılman İlkin əmək fəaliyyətinə Xaçmaz rayonunun Əhmədoba kəndində məktəb müəllimi olaraq başlamışdır. O, 1931–1932-ci illərdə "Gənc işçi" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi olmuş, burada əsərləri çap olunmuş, 1938-ci ildən "Uşaqgəncnəşr"də məsləhətçi, baş redaktor və direktor vəzifələrində çalışmışdır. Azərbaycan Dövlət Universitetində müəllim işləyən yazıçı Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmiş və müharibə illərində Sovet Ordusu tərkibində Qafqaz cəbhəsində və İranda hərbi qəzetlərdə müxbir işləmiş, Təbrizdə nəşr olunan "Vətən yolunda" adlı əsgər qəzetinin redaksiyasında çalışmışdır.[2]

Müharibədən qayıtdıqdan sonra Qılman İlkin Nizami Gəncəvi yubileyi komitəsində elmi katib və Azərbaycan Dövlət Universitetində baş müəllim vəzifələrini tutmuş, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv qəbul olunmuşdur. Azərbaycanda ədəbi prosesin təşkilatçısı, jurnal redaktoru, nəşriyyat rəhbəri kimi çoxtərəfli fəaliyyət yazıçı 1960–1963-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatının baş redaktoru, 1963–1967-ci illərdə "Azərbaycan" jurnalının baş redaktoru, 1967–1971-ci illərdə isə yenidən Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında direktor vəzifələrində işləmişdir.[1] 1974-cü ildən fərdi təqaüdə çıxmışdır.[3]

Qılman İlkin 6 noyabr 2009-cu ildə Bakı şəhərində ürək çatışmazlığından vəfat etmiş və II Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.[4]

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Qılman İlkin ədəbi yaradıcılığa 1943-cü ildə "Yaralı şahin" adlı hekayəsi ilə başlamışdır. Onun Nəcəf bəy Vəzirovun uşaqlıq illərinə həsr etdiyi "Həyat yollarında" adlı povesti 1947-ci ildə çapdan çıxmışdır. Bundan əlavə, onun yaradıcılığında "Qalada üsyan" (1959), "Şimal küləyi" (1962), "Hədiyyə" (1969), "Dağlı məhəlləsi" (1978), "Dəniz qapısı" (1984), "Madam Qədri" (1988), "Bakı və bakılılar" (2006) əsərləri də yer alır.[5] 1994–2000-ci illərdə "Sən Bakını tanıyırsanmı?", "Tovuz lələyi" kitabları kütləvi tirajla nəşr olunmuşdur. Onun "Qalada üsyan" romanı əsasında "Azərbaycanfilm"də "Yenilməz batalyon" filmi çəkilmişdir. O, eyni zamanda "Kölgələr sürünür" filminin ssenarisini də yazmışdır.[3]

Yazıçı "Cərrahlar", "Tayqa nağılı", "Əsgər müharibədən qayıdırdı", "Geriyə yol yoxdur", "Çətin döngələr", "Baba və nəvə", "Həyat sınaqları", "Qarışqa şıllaq atdı" pyeslərinin, "Şimal küləyi" (1962) povestinin, silsilə hekayələrin müəllifidir.[6] Bu əsərlərin əksəriyyəti uzun müddət televiziyada nümayiş olunmuş, "Təzə şagird" pyesi isə tamaşaya qoyulmuşdur.[3]

Yaradıcılığı boyu 50-dən çox kitabı çap olunan müəllifin bu nəşrlərdə dörd romanı yer alır. Digər kitabları isə əsasən povest və hekayələrdən ibarətdir.[5]

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

Xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

8 iyul 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev xalq yazıçısı Qılman İlkinin 100 illik yubileyi haqqında sərəncam imzalamışdır.[9] Onun adına Xəzər rayonu, Mərdəkan qəsəbəsində küçə var.[10]

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

  1. Kölgələr sürünür (film, 1958) (bədii film) — ssenari müəllifi
  2. Yenilməz batalyon (film, 1965) (bədii film) — ssenari müəllifi
  3. General (film, 1970) (bədii televiziya filmi) — ssenari müəllifi

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 "Qılman İlkin". Azərbaycan qəzeti. 7 noyabr 2009. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 oktyabr 2019.
  2. Qəmbərova, Şəhla; Məcidova, Nərgiz (2014). "Həyat və yaradıcılığı". Qələmlə çarpışan mücahid ömrü. Bakı. səh. 5.
  3. 1 2 3 Əhmədov, Teymur (2011). "Qılman İlkin". Azərbaycan yazıçıları (XX–XXI yüzillikdə). Bakı: Nurlar. səh. 544.
  4. "Azərbaycanın xalq yazıçısı Qılman İlkinlə vida mərasimi keçirilib". apa.az. 7 noyabr 2009. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 oktyabr 2019.
  5. 1 2 Aynurə Əliyeva (26 aprel 2019). "Ədəbiyyatımızda öz naxışı olan yazıçı". Mədəniyyət qəzeti. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 oktyabr 2019.
  6. İlham Rəhimli (2017). Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası. II cild. Azərnəşr. səh. 204.
  7. "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 iyun 2002-ci il tarixli, 942 nömrəli Sərəncamı". e-qanun.az. 11 iyun 2002. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 oktyabr 2019.
  8. ""Azərbaycan" və "Literaturnıy Azerbaydjan" jurnallarının əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 yanvar 2003-cü il tarixli, 846 nömrəli Fərmanı". e-qanun.az. 27 yanvar 2003. 23 sentyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 fevral 2016.
  9. "Qılman İlkinin 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 iyul 2014-cü il tarixli, 625 nömrəli Sərəncamı". e-qanun.az. 8 iyul 2014. 31 oktyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 oktyabr 2019.
  10. "Mənim küçəm — Mərdəkan qəsəbəsi". xazar-ih.gov.az. 12 avqust 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 noyabr 2019.