Məzmuna keç

Qaraçay rayonu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Qaraçay rayonu

43°29′53″ şm. e. 42°00′05″ ş. u.HGYO
Ölkə
İnzibati mərkəz Qaraçayevsk
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılıb 12 yanvar 1957
Sahəsi
  • 3.916 km²
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
  • 31.267 nəf. (2025)[1]
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu 87879
Rəsmi sayt
Qaraçay rayonu xəritədə
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Qaraçay rayonu (abq. Къарча район, kab.-çərk. Къэрэшей район / Къэрэшей куей, qaraç.-balk. Къарачай район, noq. Карашай район) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikasının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qaraçayevsk şəhəridir (rayon ərazisinə daxil deyildir).

Qaraçay rayonu Qaraçay-Çərkəz Respublikasının cənub-şərq hissəsində yerləşir. Aşağıdakı ərazilərlə həmsərhəddir:şimal-şərqdə Maloqaraçaevsk rayonu, şərqdə Kabarda-Balkariya Respublikası, cənubda Gürcüstan, şimalda Ust-Cequtinski, qərbdə Zelençuk rayonu. Rayonun ərazisi 3917,24 km²-dir (2010-cu ildən bəri)[2]. Rayon respublikanın dağlıq hissəsində Baş Qafqaz və Skalistı silsilələri arasında yerləşir. Ən yüksək nöqtəsi Elbrus dağıdır (5642 m). Qərbi Qafqazın ən yüksək nöqtəsi olan Dombay-Ulgen zirvəsi (4046 m) rayonda yerləşir.

1943-cü ildə Qaraçay Muxtar Vilayətinin ləğvi və qaraçayların sürgün edilməsi ilə əlaqədar, təqribi olaraq indiki Qaraçay rayonuna uyğun iki rayon (Mikoyanovski və Uçkulan) Gürcüstan SSR-ə verildi və burada Kluxor rayonunu təşkil olundu.

14 mart 1955-ci ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Kluxor rayonu Gürcüstan SSR-dən Stavropol diyarına birləşdirilir.

12 yanvar 1957-ci ildə Kluxor rayonu Qaraçay olaraq adlandırıldı. Elə həmin gün Çərkəz Muxtar Vilayəti Stavropol diyarının bir hissəsi olaraq Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətinə çevrildi. Bu zaman Stavropol diyarının Zelençuk, Qaraçay və Ust-Cequtinski rayonları muxtar vilayətə birləşdiridi[3].

1 fevral 1963-cü ildə mövcud olan 6 kənd rayonlarının yerində təşkil edilir: Adıge-Xabl (mərkəzi Adıge-Xabl auılu), Zelençuk (mərkəzi Zelençukskaya aulu), Qaraçaevsk (mərkəzi Qaraçevsk şəhəri), Maloqaraçaevsk (mərkəzi Üçkeken aulu); Prikubanski (mərkəzi Ust-Cequtinski aulu), Xabez (mərkəzi Xabez aulu)

12 yanvar 1965-ci ildə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti qərara alır[4]:

  • Urup rayonunu təşkil edilsin - mərkəzi Pregradnaya auludur;
  • Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətinin Urup sənaye rayonu ləğv edilsin;
  • Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətinin Adıge-Xabl, Zelençuk, Qaraçay, Maloqaraçaevsk, Prikubanski və Xabez kənd rayonları inzibati rayonlara çevrilsin.

Rusiya Federasiyasının İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə əhalinin sayı belə olacaqdır[5]:

  • 2024 — 31,36 min nəf.
  • 2035 — 29,38 min nəf.
Urbanizasiya

Şəhər şəraitində rayon əhalisinin 20,77 % yaşayır.

Milli tərkib
Xalq2002[6]2010[7]
Qaraçaylılar22 127 (84,3 %)25 882 (85,7 %)
Çərkəzlər1 121 (4,3 %)1 526 (5,05 %)
Osetinlər1 388 (5,3 %)1 484 (4,91 %)
Ruslar1 135 (4,3 %)1 015 (3,36 %)
Abazinlər109 (0,4 %)46 (0,15 %)
tatarlar43 (0,2 %)29 (0,10 %)
ermənilər26 (0,1 %)27 (0,09 %)
ukraynalılar41 (0,2 %)21 (0,07 %)
balkarlar16 (0,1 %)16 (0,05 %)
noqaylar12 (<0,1 %)15 (0,05 %)
milliyyətini bildirməyənlər237 (0,9 %)138 (0,46 %)
  1. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года (rus.). Москва: Росстат, 2025.
  2. ↑ "Карачаево-Черкесская Республика. Общая площадь земель муниципального образования". 23 yanvar 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 oktyabr 2019.
  3. ↑ "Сборник «Промышленность Ставропольского края в архивных документах (1945—1991 гг.)" (PDF). 4 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 24 oktyabr 2019.
  4. ↑ "Об изменениях в административно-территориальном делении Ставропольского края". 8 avqust 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 dekabr 2014.
  5. ↑ "Стратегия пространственного развития Российской Федерации на период до 2025 года (проект)" (PDF). 18 dekabr 2018 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 24 oktyabr 2019.
  6. ↑ Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица 02c. М.: Федеральная служба государственной статистики, 2004. (2002zip Arxivləşdirilib 2014-10-06 at the Wayback Machine, см. прим. Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine)
  7. ↑ "Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Том 3. Национальный состав и владение языками, гражданство". 13 dekabr 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 dekabr 2020.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Qaraçay_rayonu&oldid=6677185"