Süd vəzi xərçəngi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Sağlam və xəstə süd vəzilərinin müqayisəsi.

Süd vəzi xərçəngi — xərçəng xəstəliyinin bir növü. əsas etibarı ilə qadınlarda təsadüf edilir. Bədənimizdə hər hüceyrənin müəyyən uzunluqda ömrü var. Hüceyrələrin yaşama müddəti, nüvələrindəki genetik materialda yazılıdır. Yaşlanan hüceyrə, toxumadakı işi qurtarandan sonra ölür. Bu prosesin son hissəsinə “planlı hüceyrə ölümü” deyilir. Xərçəng hüceyrələrinin digər hüceyrələrdən fərqi, “planlı hüceyrə ölümü” programından xaricə çıxıb, idarə edilməz şəkildə çoxalmalarıdır.

Sağlam bir hüceyrə neçə dəfə bölünəcəyini və nə vaxt öləcəyini bilir. Buna uygun olaraq da xərçəng hüceyrələri, bu məlumatı itirir, idarəsizcə bölünməyə başlayır və şişlər bu formada əmələ gəlir. Əgər xərçəng hüceyrələri yarandıqları şişdən qoparaq ayrılsa, qan ya da limfa dövranı vasitəsilə ilə bədənin digər bölgələrinə gedər. Getdikleri yerlərdə şiş koloniyaları əmələ gətirir və böyüməyə davam edərlər. Xərçəngin bu formada bədənin digər bölgələrinə yayılması hadisəsinə metastaz deyilir.

Süd vəzisi xərçəngləri digər orqanların xərçənglərinə nisbətən çox yavaş inkişaf edirlər. Bir hüceyrənin idarədən çıxaraq 1 sm3 böyüklüyündə bir kütlə yaratması, süd vəzisi üçün 7-10 il deməkdir. Bu səbəbdən illik düzənli müayinələr erkən diaqnoz və müalicə deməkdir; yəni həyatınızı qurtara bilər.

Simptomları[redaktə | əsas redaktə]

Süd vəzisi xərçənginin müalicəsində müvəffəqiyyət şansı və bu xəstəliyin sağalmasının əsas şərti erkən diaqnozdur. Xərçəng daha bir neçə mm diametrə sahib olduğu zaman belə mammoqrafiyada görülə bilər. Bu vəziyyətdə müalicənin nəticələri şox müvəffəqiyyətli olur. Buna görə də tez-tez süd vəzisi müayinələrinə gələn xəstələr şox şanslıdırlar. Xərçəng simptomları ortaya çıxdığı zaman şiş ən az 1 sm və ya daha böyük ölçülərə çatmış olur. Buna baxmayaraq, xəstəliyin tamamən sağalma ehtimalı hələ də vardır. Buna görə də, davamlı mammoqrafiyalar, ultrasəs müayinəsi və həkim müayinəsinə gəlməkdən başqa, hər qadının öz süd vəzisi haqqında məlumatının olması da çox vacibdir. Qadınlar özlərini müayinə edərkən aşağıdakılara diqqət etməlidirlər:

Ələ gələn kütlə: Süd vəzisi xərçəngində ən tez-tez rastlanan simptom ələ gələn kütlədir. Bir xəstə əllə hiss edilən kütlə simptomu ilə xəstəxanaya geldi isə, ilk olaraq bu kütlənin kista, yoxsa şiş olduğu ayırd edilməlidir. Içi maye ilə dolu olan kistalar xərçəng deyil ve təhlükəli deyillər. Amma iki təbəqəli solid kütlələr şiş kütlələridir ki, bu şişlər tez tez müayinə edilməli və ya biopsiya vasitəsilə dəqiq diaqnoz qoyulmalıdır.

Süd vəzisi ucu axıntısı: Süd vəzisi ucu axıntısı süd vəzisi xərçənginin erkən simptomu ola bilər. Belə vəziyyətlərdə həkimə getmək lazımdır. Axıntı özü-özünə axmalıdır, süd vəzisinin sıxılması nəticəsində axıntı gəlməsi bir xəstəlik simptomu deyil. Axıntının olub-olmadığını yoxlamaq üçün süd vəzilərinin sıxılması doğru deyil. Süd vəzisi ucu axıntısı başqa xəstəliklərdə, məsələn hormonal xəstəliklərdə, əmizdirmədən sonrakı vaxtlarda ilk zamanlarda və süd kanallarının xəstəliklərində də rastlanır.

Süd vəzisi ucunun içəri çəkilməsi və simmetriyanın pozulması: Bir çox qadında süd vəziləri arasında kiçik fərqlər ola bilər: birinin digərindən daha böyük olması və ya süd vəzisi uclarında simmetriya fərqi kimi. Bunlar əsasən uşaqlıq vaxtından elə olur və hər hansı bir xəstəliyin əlaməti deyil. Amma bəzən də çox nadir hallarda süd vəzisi ucunun arxasında çixan şişlər erkən dövrdə süd vəzisi ucunun içəriyə doğru girməsinə səbəb olur. Daha əvvəllər hər iki süd vəzisi ucu simmetrik və normal olduğu halda ani olaraq süd vəzisi uclarında asimmetriya və ya birinin içinə doğru girməsi - süd vəzisi xərçəngi baxımından çox vacib simptom sayilir.

Dəridəki simptomlar: Bəzən süd vəzisi xərçəngi dəridə bəzi simptomlar verir. Xüsusilə də kütlənin süd vəzisinin dərisinə yaxın olduğu zaman həm kütlə daha tez əllə hiss edilər, həm də dəri simptomları ortaya çıxar. Süd vəzisinin üzərində uzun müddət yox olmayan qizarma, yara, süd vəzisi dərisinin portağal qabığına bənzər bir görünüş alması, dərinin bir nöqtədə içəriyə doğru çəkilməsi kimi hallarda mütləq həkimə gedilməlidir. Bəzən də süd vəzisi üzərindəki bənövşəyi-mavi rəngli venaların gözə çarpması bəzi süd vəzisi şişlərində erkən diaqnoz üçün vacib simptomlardandır.

Süd vəzisi xərçəngində ideal olanı yuxarıdakı simptomlar ortaya çıxmazdan əvvəl xəstəliyin diaqnozunun qoyulması və müalicəsinin başlanmasıdır.

SÜD VƏZISI MÜALİCƏSİNİN DİAQNOSTİKASI[redaktə | əsas redaktə]

Süd vəzisi xərçənginin erkən diaqnostikası üçün istifadə olunan əsas metodlar ultrasəs müayinəsi və mammoqrafiyadır. Mammoqrafiyada şübhəli kütlə və ya sahə (mikrokalsifikasiya) tapıldığı zaman kütlənin vəziyyətinə görə iynə biopsiyası və ya cərrahi biopsiya həyata keçirilir. Kütlənin forması və ya halı müəyyən edilə bilmədiyi hallarda biopsiyadan əvvəl və ya yerinə MR da aparıla bilər. Xərçəngin diaqnostikası üçün istifadə eidlən metodlardan ən vacib olanı öz-özünü müayinə metodlarıdır. Yəni qadınların özlərini müayinə etməsi və ya xəstəlik riskinə qarşı tez-tez həkim müayinəsinə gəlməsidir. Radioloji metodlarla biopsiyalara əlavə olaraq insanların özlərini müayinə etmələri və periodik olaraq həkim müayinəsəndən keçmələri də sayıla bilər. Bu metodlardan, sadəcə biri - biopsiya vasitəsilə dəqiq diaqnoz qoymaq olur. Digər müayinə metodları biopsiya aparılması qərarını verməyə kömək edir. Süd vəzi xərçəngi və soya Çin qadınları miqrasiya edərək Amerika yaşam və qida qəbulu tərzini qəbul etdikdə, onlar da Amerika qadınları kimi xərçəngə tutulma riskini əldə edir. Bundan əlavə, Çində xərçəng hallarının sayı kənd və şəhər əhalisi arasında dəyişir. Şanxayda və ya Pekində Amerika tipində sürətli qidalanma daha çox olduğundan döş xərçəngi riski də artır. Əgər belə tendensiya davam etsə, 2021-ci ilə qədər Çin döş xərçənginin ən çox yayıldığı ölkələrdən birinə çevriləcək: hər 100 min nəfər əhaliyə 100 hadisə. Əvvəlcə düşünürdülər ki, Çində kənd yerlərində döş xərçənginə tutulmanın aşağı səviyyəsi soya istifadəsi ilə əlaqədardır. Və soya artdı. Vegetarianlar kütləvi olaraq soyalı məhsullar almağa başladılar: süd, yoqurt, tofu və s. və soyadan kult yaratdılar. Amma soya süd vəzi xərçənginə qarşı vasitə kimi son illər az istifadə olunmağa başladı. Çox güman ki, xəstələnmənin aşağı səviyyəsinə tərəvəzlər və göbələklərlə zəngin yarım vegetarian tip qidalanma və əlbəttə, kənd əhalisinin yaşadığı ətraf mühitdə az miqdarda toksinlərin olması təsir edir. Amma oxşayır ki, asiyalılarda uşaqlıqdan soya istifadəsi həqiqətən də döş xərçəngindən müdafiə edir. Gündəlik qidaya 25 q soya və ya soyalı məhsullar əlavə edən yaşlılar həqiqətən də izoflavonların xolesterinə əlverişli təsirindən istifadə edə bilər və bu uyğun olaraq ürək və damarlara müsbət təsir edir, amma uşaqlıqdan müntəzəm soya istifadə edən insanlarda olduğu kimi xərçəngə qarşı yüksək təsir göstərə bilmir. 2008-ci ilin aprelində yapon tədqiqatçıları döş xərçəngi ilə soya istifadəsi arasındakı əlaqəni göstərən kitab çap etdirirlər. Həkin İvasaki və onun işçiləri 40-dan 69 yaşa qədər olan və adi qidalanmalarını davam etdirən 24226 yapon qadınını seçərək 10 il müddətində onları müşahidə ediblər. Alimlər onların qan və sidik analizlərini izoflavonların miqdarına görə yoxlayıblar. Həmişə yüksək qenistein səviyyəsini saxlayan qadınlarda döş xərçənginə tutulma halları ən az sayda olub. Aydın olub ki, onlar uşaqlıqdan soya istifadə ediblər. Əhəmiyyətlidir! Uşaqlıqdan soya istifadəsi təkcə döş xərçəngi riskini azaltmır, həm də xəstəlik olduqda residiv riskini də artırır. Qenistein tamoksifenin və aromatoza inhibitorlarının (süd vəzi xərçənginin müalicəsindən sonra xərçəng qayıtmaması üçün qanda estrogenin səviyyəsini saxlamaq üçün istifadə olunan preparatlar) fəaliyyətinə mane olur. Amma, elə tədqiqatlar var ki, sübut edir ki, soya və soyalı məhsullar istifadəsi tamoksifen ilə müalicə alıb-almamasından asılı olmayaraq süd vəzi xərçənginə tutulmuş qadınların yaşam müddətini artırır. Əksər tədqiqatlar soya istifadəsinin tamoksifenə mane olduğunu ehtimal etdiyindən xərçəngə qarşı mübarizə üzrə Amerika Assosiasiyası süd vəzi xərçənginə tutulmuş qadınlara təklif edir ki, tamoksifen ilə müalicə tam başa çatana qədər soya istifadə etməsinlər. Amma diqqət, ona nəzarət edin ki, istifadə etdiyiniz qidalarda soya gizlənmiş olmasın. Əksər qənnadı məmulatlarında və emal olunmuş məhsullarda soya yağı istifadə olunur. Soya südü və yoqurtu ən az izoflavonlara malik olduğu halda çox digər maddələrə, məsələn, şəkərə malikdir. Bəziləri hesab edir ki, soya südü bisfenol A kimi endokrin sisteminin işini pozur. Qeyd olunub ki, soya məhsullarında fitoestrogenlərin izafi istifadəsi reproduktiv sistemi pozur, odur ki, ana südünü soya südü ilə əvəz etmək olduqca arzuolunan deyil. Hipoteriozlu adamlar da soya istifadə etməməlidirlər, çünki o, orqanizmdən yodu götürür, əgər istifadə olunsa, onda Şərqdə edilən kimi – yosunla birlikdə istifadə etmək lazımdır. Bir neçə il əvvəl qadınlarda menopauza ilə əlaqədar olaraq narahatlıqları müalicə etmək üçün estrogenlər və proqesteron (qadın hormonları) istifadəsini təklif ediblər. Və nə baş verdi? Həkimlər süd vəzi və yumurtalıq xərçəngini stimullaşdırıblar. Menopauza zamanı hormon istifadəsi təklifi dayandırıldıqdan sonra qərb ölkələrində xərçəng göstəricisi azaldı. Sonra soya izoflavonları əsasında əlavə istifadə etməyə başladıqda onlar səmərəli oldu. Və yenə də.... Bu dəfə də əmin oldular ki, əlavələr döş xərçəngi yarada bilər. Deməli, soya əlavələrinə veto qoyulmalıdır. Deməli, biz qidalarda bütün izoflavonlardan qaçmalıyıq? Əhəmiyyətlidir! Mən məsləhət görərdim ki, menopauza simptomunu müalicə edərkən soya əsasında əlavə istifadə edilməsin, xüsusən də ailədə süd vəzi xərçəngi halı qeydə alınıbsa. Soya istifadə etmək və ya etməmək sizin zövqünüzdən asılıdır. Əgər xoşunuza gəlibsə və siz vərdiş etmisinizsə, istifadə edin, amma, yaxşı olar ki, fermentləşdirilmiş qidalarda.

Vikipediya Bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediya kömək edə bilərsiniz.
Əgər mümkündürsə, daha dəqiq bir şablondan istifadə edin.
Bu məqalə sonuncu dəfə Sevinc Cavidan tərəfindən redaktə olundu. 0 saniyə əvvəl. (Yenilə)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

1.Mənbə: Фернандес Одиле. Мои рецепты от рака. Откровения врача, победившего болезнь / Одиле Фернандес, – Москва, Эксмо, 2019, 512с. – Рак победим. 2.nkpi.az saytı 2019-11-11

MAMMOQRAFİYA və ERKƏN DİAQNOSTİKA[redaktə | əsas redaktə]

Mammoqrafiya süd vəzisi xərçənginin erkən diaqnostikası üçün qızıl qədər qiymətli bir metoddur. Xəstənin heç bir şikayəti olmadığı halda profilaktik məqsədlə aparıla bilər, süd vəzisində kütlə, süd vəzisi ucu axıntısı və ya başqa bir şikayəti olanlara isə diaqnostik məqsədlə tətbiq edilir.

Mammoqrafiya barmaq izi kimidir, hər qadında fərqli olur və heç bir mammoqrafiya digərinə oxşamır. Buna görə də müayinəyə gedərkən daha əvvəl çəkilən mammoqrafiyanın nəticələrini də yanınızda gətirməlisiniz. Əvvəl çəkilmiş mammoqrafiya ilə yenisi arasındakı fərq diaqnoza kömək edə bilər. Mammoqrafiya uyğun zamanda və formada həyata keçirildiyi zaman ağrısız bir metoddur. Menstrual sikldən sonrakı dövrdə süd vəzilərindəki ödem, gərginlik və həssaslıq daha az olduğina görə sikldən sonrakı həftə mammoqrafiya müayinəsinə gəlmək daha uyğundur.

Mammoqrafiya cihazları: Analoq, tam digital və ya digital əsaslı olur.

Analoq sistem şüanın filmin üstündə buraxdığı izlərin şərhidir. Yuyulub qurutulan film incələnərək qiymətləndirilir. Bunun əksinə, tam digital və ya digital əsaslı sistemlərdə görünüşlər digital şəraitdə qiymətləndirilərək oxunur. Daha sonra xəstəyə vermək üçün filmə çəkilir. Analoq sistemlər yavaş yavaş yerini digital əsaslı və ya tam digital sistemlərə buraxmaqdadır.

Mammoqrafiya müayinəsi, süd vəzisi xərçəngi baxımından heç bir risk faktoru və şikayəti olmayan, hər il süd vəzisi müayinəsinin nəticəsi normal olan qadınlara nizamlı olaraq aparılmalıdır. Nizamlı olaraq aparilan mammoqrafiya müayinəsi xəstənin həyatını qurtarır və cəmiyyətdəki süd vəzisi xərçəngi səbəbiyle yaranan ölüm səviyyəsini aşağı salir. Və mammoqrafiya müayinəsi zamanı alınan radiasiya şüası ağciyərin rentgenoloji müayinəsindəkindən daha az dozadadır.

Biopsiya[redaktə | əsas redaktə]

Süd vəzisi toxumasından nümunə alınıb, uyğun şəraitdə dondurulub, kəsilib, boyanıb, mikroskop altında incələnməsidir. Bu yolla əldə edilən diaqnoz histopatoloji diaqnozdur və süd vəzisi xərçənginin dəqiq diaqnozunun tək yoludur.

Biopsiya iki yolla alına bilər: iynə biopsiyası və cərrahi biopsiya. Iynə biopsiyası şübhəli sahə və ya kütlədən iynə köməkliyi ilə toxuma nümunəsinin alınmasıdır. Cərrahi biopsiya isə əməliyyatxana şəraitində şübhəli sahə və ya kütlənin tamamilə çıxarılmasıdır.[1]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. www.sudvezi.com