Xırmandalı (Masallı)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
XIRMANDALI
Xəritə
Masallı rayonu
Masallı rayonu
Məlumatlar
Koordinatlar
İnzibati İdarə
Ölkə Azərbaycan
Rayon Masallı

XırmandalıAzərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Əhalısi:4326 nəfər

Ərazisi:1260 ha.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Masallı rayonunun Xırmandalı kəndinin adı qədim türkdilli Xırmandalı tayfasının adından götürülmüşdür.Oğuz tayfasının Şamlu qoluna mənsub olan bu tayfanın adı mənbələrdə harmandalu/xırmandalı/xərbəndəlu/xudabəndəlu/xarmandalı kimi qeyd olunmuşdur. Orta Asiyada , Cənubi Azərbaycanın Zəncan vilayətində və Anadolu bölgəsində yaşamışlar.XI-XII əsrlərdə bu tayfanın nümayəndələri Qəzvində dövlət yaratmışdılar.XVI əsrdə bu tayfanın bir hissəsi Ərdəbil ərazisində məskunlaşır.Səfəvilər dövlətinin siyasi həyatında mühüm rol oynayan xırmandalılar,I Şah İsmayılın və I Şah Abbasın hakımıyyətə gəlməsındə və dövlətın möhkəmləndırılməsındə göstərdıklərı xıdmətə görə Şahsevənlər adını qazanmışdılar.Tayfa başçılarının Quba xanı Fətəli xana (1758-1789) yazdıqları məktub əsasında onlara Muğandan Şabran- Müşgül ərazisinə kimi yaşamağa icazə verilmışdır.Xırmandalıların bir hissəsi XVIII əsrın 60-70-cı illərində Xəzər dənizinin sahilində- balıq və quş ovu,həm də əkin əkmək, heyvan saxlamaq üçün əlverişli imkanlari olan ərazidə Xırmandalı kəndının əsasını qoyurlar.Kəndin ilk sakini Kələntər Hüseyn olmuşdur.

Kənddə təqribən 1860-1917-ci illərdə Bakı milyonçusu D.L. Mayılova məxsus balıq emalı və satışı şırkəti fəaliyyət göstərmişdir.

1918-cı ildə Muğan kəndlərinə hücum edən rus-erməni birləşmələri Xırmandalı kəndində dinc əhaliyə qarşı qırğinlar törətmişdir.

1918-1919-cu ilin avqust ayına kimi Muğan Sovet Respublikası qurulmuşdur.

1974-cü ildə kəndin ərazisindən Azərbaycan Atabəylər dövləti (1136-1225) dövründə zərb edilmiş pul dəfinəsi aşkar edilmişdir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

4326(nəfər)

Müharibə[redaktə | əsas redaktə]

  • 1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsındə iştirak edənlər: 152 nəfər həlak olan və itkin düşənlər: 73 nəfər.
  • Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdur: Abbasov Fədail Abbas oğlu, Qasımov Rüstəm Qənimət oğlu, Qəmbərov Sayıq Şahəli oğlu, Ələsgərov Zaur Əsgər oğlu, Məmmədov Xıdır Məmmədqulu oğlu və Səfərov Abəsəli Ərəstun oğlu

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

XX əsrin əvvəllərinə qədər kənddə məktəb olmasa da,savadlı adamları var idi.Kəndin imkanlı adamlari oğlan uşaqlarını din xadimlərinin yanına qoyur,fərdi üsulla təhsil almalarına şərait yaradırdilar.1923-cü ildə Xırmandalı kəndındə ilk məktəb təşkil olunmuşdur.Məktəb binası kimi kəndin xeyırxah adamlarından olan Abuzər Məşədi Abbas oğlunun(1879-1929)evindən istifadə olunmuşdur.Kəndin ilk ali təhsillıləri Fərrux Məmiyev,Ruhulla Zahidov olmuşlar.Pedoqoji elmlər namizədi Əsgər Zahidov,yazıçı-jurnalist Nurəddin Muğanlı,filologiya elmləri doktoru Füzuli Bayat,kimya elmləri namizədi Rakif Qasımov,tarix üzrə fəlsəfə doktoru Mürvət Abbasov,kimya elmlər namizədi Ağaşirin Qulıyev,sosiologiya üzrə fəlsəfə doktoru Bədəl Əhmədov, şair Arif Fərzəli və b.Xırmandalının tanınmış ziyalılarındandır.

Bakıda neçə-neçə yaraşıqlı bınaların tikintisinə rəhbərlik etmiş Sosialist Əməyi Qəhrəmanı,Əməkdar İnşaatçı Haçı Mir Məhəmməd Hüseynov Xırmandalı kəndındə anadan olmuşdur.

Kənddə 2 məscid,orta məktəb,tibb məntəqəsi,poçt və ATS binası mədəniyyət evi,muzey fəaliyyət göstər.

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikasının cənub zonasında yerləşən Xırmandalı kəndi Masallı rayonun şimali -şərq hissəsində yerləşir.Kənd Cəlilabad və Neftçala rayonları ilə həmsərhəddir.Xırmandalı kəndinin iqliminin formalaşmasında Xəzər dənizinin və Talış dağlarının böyük rolu vardır. Xırmandalı kəndinin yayı quraq keçən mülayim -isti iqlimin təsiri altında , qışı isə yumşaq iqlimə malikdir.Cənub -şərqdən və cənubdan daxil olan "Gilavar" qış aylarında havanın mülayimləşməsinə( yumşaq) ,yayda isə istiliyin və nəmliyin artmasına səbəb olur.Xırmandalı kəndi dəniz səviyyəsindən 10-15 metr aşağıda yerləşir.

Mənbələr[redaktə | əsas redaktə]

  • Don Juan of Persia, a Shiàh Catholic, 1560—1604 By Juan (de Persia), Guy Le Strange
  • Z.Bünyadov Azərbaycan Atabəyləri dövləti(1136-1225)Bakı 2007
  • Mürvət Abbasov Xırmandalı faciəsi --"Cənub xəbərləri" qəzeti, 13 mart 2013-cü il

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]