Qasımlı (Masallı)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qasımlı
Masallı rayonunun Qasımlı kəndi (1).jpg

39°1′0″N 48°45′0″E / 39.01667°N 48.75000°E / 39.01667; 48.75000Koordinatlar: 39°1′0″N 48°45′0″E / 39.01667°N 48.75000°E / 39.01667; 48.75000


Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Rayon Masallı rayonu
Saat qurşağı UTC+04:00
Əhalisi 2257 nəfər
Qasımlı (Masallı) — yerləşdiyi ərazi Azərbaycan
Qasımlı (Masallı)
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

QasımlıAzərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.[1]

Etimologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Masallı rayonu, Qasımlı kəndinin adını bildirən löhvə

Kəndin Qasımlı adlanması, Qasımın bu kəndə gəlişi ilə bağlıdır. Qasım Mirzə Toğrul oğlu1737-ci ildə Ərdəbildə anadan olmuşdur. Qasım qardaşları ilə bir müddət Lənkəran qəzasında (Böyük bazar) ərazisində yaşadıqları müddətdə mükəmməl elmi-dini təhsil almışdır. 1754-cü ildə dini çıxışları və geniş dünya görüşü Talış xanının xoşuna gəlmiş və qeyd olunan əraziləri Qasıma bəxşiş vermişdir.[Mənbə göstərin] Yazılı Mənbələrə və şifahi dildən-dilə keçən məlumatlara görə Qasımlı kəndinin ərazi vahidi kimi tanınması Qasımın bu əraziyə gəldikdən sonra, elmi-dini mədrəsə yaratması olmuşdur.[2]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Əvvəllər də Qasımlı kəndində yaşayanlar olsa da əsasən kəndin tarixi 1746-1747-ci illərdə I Şah Təhmasibin səkkizinci oğlu Sultan Əli Mirzənin nəslindən olan Aslan Mirzənin Talış xanı Seyid Əhməd xanın himayəsinə sığınaraq bu ərazilərdə məskunlaşması ilə bağlıdır. Nadir şahın Cavadda tacqoyma mərasimindən sonra Səfəvilər nəslindən olanların yenidən hakimiyyətə gəlmələrindən qorxaraq onlara divan tutmaq qərarına gəlir. Xorasan mənbələrinə əsasən demək olar ki, Nadir şah Aslan Mirzənin, oğullarının, qardaşının və qardaşı oğullarının yaşamasından xəbər tutub 1746-cı ilin sonlarında onları öldürmək üçün sui-qəsd hazırlatdırır. Sui-qəsdin olacağını anlayan Aslan Mirzə kiçik qardaşının övladlarını nökərləri ilə Talış xanının yanına yola salıb özü bir gün sonra üç oğlu ilə onların arxasınca Lənkəran qəzasına yola düşür. Yolda sui-qəsdçilərlə raslaşır. Sui-qəsd nəticəsində Aslan Mirzə sol qolundan yaralansa da qaça bilir. Ancaq üç oğlu və kiçik qardaşı Toğrul Mirzənin (böyük oğlu) Əsədulla Mirzə öldürülür. Sui-qəsdçilər Nadir şahın qorxusundan gəlib bildirirlər ki, Aslan Mirzəni, onun 3 oğlunu və qardaşı uşaqları ilə birlikdə qılıncdan keçirib öldürürdük.[Mənbə göstərin]

Halbuki Aslanın 3 oğlunu və Əsədulla Mirzəni öldürsələr də özünü öldürə bilməmişdilər. Yaşca çox uşaq olan, kiçik qardaşının oğulları Qasım, İbrahim, Hüseynİsmayıl sağ qala bilmişdilər. Bir müddət Lənkərada qalan Nadir şahın zülmündən qaçan Səfəvi nəslindən olan Aslan Mirzə və Qardaşının dörd oğlu bu ərazilərə gəlirlər. Qasımlı və Hüseynhacılı kəndinin əraziləri Talış xanı Cəmaləddin Mirzə bəy tərəfindən 1754-cü ildə bu qardaşlara bəxşiş verilmişdir.

Kəndin Viləş çayının sahilində yerləşməsi kəndlilərin əkinçilik və maldarlıqla məşğul olmasına yaxşı şərait olduğu üçün 1760-1762-ci illərdə bu əraziyə başqa ailələr də gəlmişlər.[3]

Hazırda bu kənddə yaşayanlar İsmayıllı, Yerəhmədli, Qarayusublu, və digər tayfaların (nəsillərin) törəmələridir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Əhalinin sayı 2257 nəfərdir.[4]

Məhəllələr[redaktə | əsas redaktə]

İsmayıllılar[redaktə | əsas redaktə]

İsmayıllılar – Qasımlı kəndinin tanınmış soylarından biridir. Qasımlı kəndinin sakinləri.

İsmayılın nəsil şəcərəsi[redaktə | əsas redaktə]

  • 1-ci Şah İsmail
  • 1-ci Şah Təhmasib
  • 1-ci Şah Təmasibin 8-ci oğlu Sultanəli mirzə 1563–1642 oğulları (Qasım,  İbrahim, İsrail,  Hüseyn Mirzə  və Musa Mirzə )
  • Musa Mirzə Sultanəli oğlu (1616–1677) (Doğum və vəfat etdiyi yer məlum deyil)
  • Toğrul Mirzə Musa Mirzə oğlu 1640–1709 (Ərdəbil)
  • Sam Mirzə (Şükür Mirzə Toğrul oğlu ) da deyilib 1670–1744 (Ərdəbil)
  • Toğrul mirzə Sam mirzə oğlu (Şükür oğlu).  1702–1744 (Ərdəbil)
  • İsmayıl Mirzə Toğrul oğlu 1742–1778. (Hüseynhacılı kəndi) qardaşı.
  • İsmayıl oğlu İsmayıl 1778–1850. (Qasımlı-Hüseynhacılı kəndi)
                                    İsmayıl oğlu İsmayılın oğulları

1.Eynulla  İsmayıl oğlu 1811–1874 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 2 oğlu olmuşdur

2.Yaqub Mirzə İsmayıl oğlu 1813–1868 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 3 oğlu olmuşdur

3.Nəsir İsmayıl oğlu 1814–1876 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 2 oğlu olmuşdur

4.Şükür İsmayıl oğlu (Möhrdar) 1816–1889 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 4 oğlu olmuşdur

5.Rufulla Səfəvi İsmayıl oğlu 1817–1891 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 3 oğlu olmuşdur

6.Kərəm Mirzə Səfəvi İsmayıl oğlu 1819–? (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 1 oğlu olmuşdur

Tarixi mənbələrə və dilldən-dilə keçərək gəlib günümüzə qədər çatan məlmutlara əsasən, İsmayıl oğlu İsmayılın 6 oğlunun  soyu aşağıdakı qaydada artmışdır. Beləliklə İsmayıl oğlu İsmayılın 6 oğulundan 15 oğul nəvəsi olmuşdur.
1.Eynulla İsmayıl oğlu 1811–1874 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 2 oğlu omuşdur

1. Molla Ağakişi Eynulla oğlu 1834–1921

2. Əlhəsən Eynulla oğlu 1836–1910

2.Yaqub Mirzə İsmayıl oğlu 1813–1868 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 3 oğlu olmuşdur
1.Səfəvi Abdulla Yaqub Oğlu 1840–1925 2.Səfəvi Cahangir Yaqub Oğlu             1842–1922 3.Səfəvi Ağacan Yaqub Oğlu

1845–1933

3. Səfəvi  Nəsir İsmayıl oğlu 1814–1876 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 2 oğlu olmuşdur
1.Mustafa Nəsir oğlu 1838–1911 2.Əhəd Nəsir oğlu 1839–1910
4.Şükür İsmayıl oğlu (Möhrdar) 1816–1889 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 4 oğlu olmuşdur.
1.Qara Şüküroğlu 1851–1916 3.Əskər Şüküroğlu        1853–1918                         3. Qulam Şüküroğlu 1855–1928 4.Həmid Şüküroğlu   1859–?
5.Rufulla Səfəvi İsmayıl oğlu 1817–1891 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 3 oğlu olmuşdur
1.Ağarəhim Rufulla oğlu      1843–1929 2. Molla Alı Rufulla oğlu               1847–1923 3.Cəmil Rufulla oğlu                                         1850–?
6.Kərəm Mirzə Səfəvi İsmayıl oğlu 1819–? (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 1 oğlu olmuşdur.
                                    Əmrah Kərəm oğlu 1 oğlu olmuşdur
Səfəvilər soyunun soy möhürü. (Bu möhürün sahibi soyun Mürşüdi ---Kamili və soyun mütləq ixtiyarıdır.)

Yerəhmədlilər[redaktə | əsas redaktə]

Yerəhmədlilər Masallı rayonu, Qasımlı kəndinin tanınmış soylarından biridir. Qasımlı kəndinin sakinləri.

Fərəcovlar[redaktə | əsas redaktə]

Fərəcovlar (Fərəcli) nəslinin ulu babası [5]

                                    Qacarlı Fərəc Məhəmməd oğlunun övladları

1.Qasım Fərəc oğlu

2.Gəncəli Fərəc oğlu

3.Mürsəl Fərəc oğlu

Soyun tanınmış nümayəndələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Qacarlı Fərəc Kərbəlayi Ağa Məhəmməd oğlu (1813–1894)
  • Fərəcov Abuş (Abdul) Gəncəli oğlu (1909–1943)
  • Hüseynov Qüdrət Məhərrəm oğlu (1910–1942)
  • Məmmədov Balağa Mürsəl oğlu (1918–?)
  • Hüseynov İdris Dadaş oğlu (1919–1942)
  • Rzayev Yavər Sadıq oğlu (1921–1943)
  • Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu (1921–1998)
  • Rzayev Qəzənfər Salman oğlu (1922–1944)
  • Fərəcov Sahib Mürsəl oğlu (1923–1944)
  • Fərəcov Söhbət Seyfulla oğlu
  • Fərəcov Sabir Abuş oğlu (1938)
  • Rzayev Şirindil Salman oğlu — (1944–2008)
  • Rzayev Rəsul Müzəffər oğlu (1948) və başqaları

Qarayusublular[redaktə | əsas redaktə]

Qarayusublular – Masallı rayonu, Qasımlı kəndinin tanınmış soylarından biridir. Qasımlı kəndinin sakinləri.[6]

Qarayusublu nəslinin nümayəndələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Cavad Nuri oğlu 1870-1923
  • Şamıyev Teyyub Baba oğlu 1877-1964
  • Nuriyev İbrahim Cavad oğlu 1903-1966
  • Nuriyev Əyyub Səfəralı oğlu 1911-1945
  • Ağayev Ağadədə Zahid oğlu 1912-1990
  • Nuriyev Fərman İsa oğlu 1935-2016
  • Nuriyev Yaqub İbrahim oğlu 1939-1994
  • Səfəralıyev Həbulla Əyyub oğlu 1940-1980
  • Nuriyev Allahverdi Musa oğlu — 1940
  • Nuriyev Xankişi Əyyub oğlu 1946-2015
  • Babayev Əlinadir Təyyar oğlu 1948-2016
  • Nuriyev Surət Qüdrət oğlu 1953
  • Babanlı Elşən Əlinadir oğlu 1971
  • Nuriyev Kərbəlayi Natiq Yaqub oğlu 1974

və başqaları.

Keçililər[redaktə | əsas redaktə]

Keçililər – Masallı rayonu, Qasımlı kəndinin tanınmış məhəllələrindən biridir. Qasımlı kəndinin sakinləri. Bu məhəllə Kərimovlar tayfası ilə bağlıdır. Tarixi 18-ci əsrin sonlarına təsadüf edir. Belə ki, Məhəmməd Salah nəslindən gələn bu tayfanın adının Kərimovlar adlandırılması Məhəmməd Salahın oğulları ilə bağlıdır. 5 qardaş olan bu oğulların adlarının sonunda "Kərim" adı var. Məhəmmədkərim, Abdullakərim və s. Kərimov Mütəllim Məhəmmədkərim oğlu, Kərimov Curu Mütəllim oğlu, Kərimov Əsəd və Kərimov Hidayət Curu oğlu. Bu tayfanın sonuncu nəsil nəvəsi Kərimov Kərim Rafiq oğludur. Tayfanın Keçililər adlanması maldarlıqla məşğul olmaqdan və tarixən maldarlığa olan marağdan qaynaqlanıb.[Mənbə göstərin]


Tanınmış sakinləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Əkbərov Mikayıl Ədil oğlu
  • Fərəcov Sabir Abuş oğlu
  • Alışanov Fəyyaz Feyzulla oğlu
  • Ağayev Əmirxan Ataş oğlu
  • Təvəkkül Soltan oğlu Məmiyev
  • Nuriyev Xankişi Əyyub oğlu
  • Rzayev Rəsul Müzəffər oğlu
  • Babayev Əlinadir Təyyar oğlu
  • Salamov Əlövsət Ələkbər oğlu
  • Nuriyev Surət Qüdrət oğlu
  • Kazımov Söhbət Seyfulla oğlu
  • Babanlı Elşən Əlinadir oğlu
  • Nuriyev Allahverdi Musa oğlu
  • Rzayev Şirindil Salman oğlu
  • Heydərov Rza Sarıbala oğlu
  • Şamıyev Teyyub Baba oğlu
  • Qulamirzəyev Əziz Abbas oğlu
  • Ağayev Ağadədə Zahid oğlu
  • Əhmədov Sahib Həsən oğlu
  • Ağahüseyn Məmmədhüseyn oğlu Şükürov
  • Elçin Məmiyev
  • Balayev İlqar Cankişi oğlu
  • Qarayev Rahib Arif oğlu

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Masallı rayonu Qasımlı kənd orta məktəbi

Hakim Həsənov adına Masallı rayonu Qasımlı kənd tam orta məktəbi‚ Qasımlı camaatının yazdığı ərizə nəticəsində 1990-cı ildən fəaliyyətə başlamışdır. Məktəb 1993-cü il aprelin 3-də Laçın bölgəsinin Qızartı kəndini ermənilərdən azad edərkən həlak olmuş, Həsənov Hakim Cəmiyağa oğlunun adını daşıyır.

1990-1995-ci illər Məktəbə Ağayev Əmirxan Ataş oğlu rəhbərlik etmiş, 1995-1996-cı illər Abdullayev Nağı Soltan oğlu, 1996-2000-ci illər yenidən Əmirxan müəllim, 2000-2006-cı illər Babanlı Elşən Əlinadir oğlu, 2006-2016-cı illər Mustafayev Müseyib Qardaşxan oğlu, 2016-cı ildən məktəbə əslən Masallı rayonu, Xıl kəndindən olan, Gülhəsən Məmmədov rəhbərlik edir. Hakim Həsənov adına Qasımlı kənd tam orta məktəbinin direktoru Gülhəsən Məmmədovun məlumatına görə, 2017-ci ildə binanın 14 otağı əsaslı təmir olunub. 360 kvadratmetr təzə döşəmə vurulub. 14 sinif otağının qapısı yeni müasir tipliləri ilə əvəz olunub. Otaqların 36 pəncərəsi də yeniləşib. Plastik pəncərələr salınıb. Divarlarda kosmetik işlər görülüb. Yeni dərs ilində 27 il əvvəl tikilən məktəb şagirdləri yeni görkəmdə qəbul edb. Bu, 200-ə qədər məktəblini, onların valideynlərini və müəllimləri çox sevindirib.

Məktəb 110 şagird (2015) və 23 (2015) nəfərlik müəllim heyyətinə malikdir.[Mənbə göstərin]

Din xadimləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Qacarlı Yarəhməd Nəbi oğlu
  • Qacarlı Fərəc Məhəmməd oğlu
  • Heydər Məhəmməd oğlu
  • Cavad Nuru oğlu
  • Nuriyev İbrahim Cavad oğlu
  • Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu
  • Alışanov Əsgər Əbdülhüseyn oğlu
  • Kərimov Yasər İbad oğlu
  • Nuriyev Fərman İsa oğlu
  • Nuriyev Yaqub İbrahim oğlu
  • Nuriyev Kərbəlayi Natiq Yaqub oğlu
  • Əzimov Kərbəlayi Elvin Kərəm oğlu.

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikasının inzibati - ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı – 2013. 488 səh.
  2. Xorasan Soy kitabı. Xorasan – 1852. 365-372 səh.
  3. Xorasan Soy kitabı. Xorasan – 1782. 365-472 səh.
  4. Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı – 2010.
  5. Lənkəran qəzasının ərazi soy kitabı. 1905. 1326 səhifə.
  6. Xorasan Soy kitabı. Xorasan – 369-475 səh.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Qasımlı (Masallı) ilə əlaqəli mediafayllar var.