Qasımlı (Masallı)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Yaşayış məntəqəsi
Picto infobox map.png
Qasımlı

39°1′0″N 48°45′0″E / 39.01667°N 48.75000°E / 39.01667; 48.75000Koordinatlar: 39°1′0″N 48°45′0″E / 39.01667°N 48.75000°E / 39.01667; 48.75000


Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Rayon Masallı rayonu
Saat qurşağıUTC+04:00
Xəritə
Qasımlı (Masallı) — yerləşdiyi ərazi Azərbaycan
Qasımlı (Masallı)
VikiAnbarda Commons-logo.svg əlaqəli mediafayllar
Vikidatada redaktə et: Vikidatada redaktə et

QasımlıAzərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənddir.[1]

Adının mənası[redaktə | əsas redaktə]

Masallı rayonu, Qasımlı kəndinin adını bildirən löhvə

Kəndin Qasımlı adlanması, Qasımın bu kəndə gəlişi ilə bağlıdır. Qasım Mirzə Toğrul oğlu1737-ci ildə Ərdəbildə anadan olmuşdur. Qasım qardaşları ilə bir müddət Lənkəran qəzasında (Böyük bazar) ərazisində yaşadıqları müddətdə mükəmməl elmi-dini təhsil almışdır. 1754-cü ildə dini çıxışları və geniş dünya görüşü Lənkəran xanının xoşuna gəlmiş və qeyd olunan əraziləri Qasıma bəxşiş vermişdir. Yazılı Mənbələrə və şifahi dildən-dilə keçən məlumatlara görə Qasımlı kəndinin ərazi vahidi kimi tanınması Qasımın bu əraziyə gəldikdən sonra, elmi-dini mədrəsə yaratması olmuşdur. Ətraf ərazilərdə olan elmi və dini biliklər verməklə məşğul olmuşdur. Beləliklə bu ərazi Qasımın adı ilə tanınmağa başlamışdır. Lənkəran xanı Cəmaləddin Mirzə bəyin əmrinə əsasən Qasımın yaşadığı, tabeçiliyində olduğu ərazidə yaşayan əhali vergidən azad idi. Əhali Qasımla razılaşdırılmış şəkildə Qasıma cüzi vergi verirdilər. Bu vergidən azad olunma Lənkəran xanlığının süqutuna qədər davam etmişdir. Atası Toğrul Mirzə Sam Mirzə oğlu Səfəvi (Şükür Mirzə oğlu da deyilib), anası yəhudi əsilli (Yohəvəd) Çiçək xanım olmuşdur. Keçirdiyi xəstəlik səbəbindən Qasımın övladı olmamışdır. 1819-cu ildə həcc ziyarətində vəfat etmişdir.[2]

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

419 ha

Coğrafi mövqeyi: Şimali-Şərq

Kənddəkilərin əsas məşğuliyyəti: əkinçilik və heyvandarlıqdır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Əvvəllər də Qasımlı kəndində yaşayanlar olsa da əsasən kəndin tarixi 1746-1747-ci illərdə I Şah Təhmasibin səkkizinci oğlu Sultan Əli Mirzənin nəslindən olan Aslan Mirzənin Lənkəran xanı Seyid Əhməd xanın himayəsinə sığınaraq bu ərazilərdə məskunlaşması ilə bağlıdır. Nadir şahın Cavadda tacqoyma mərasimindən sonra Səfəvilər nəslindən olanların yenidən hakimiyyətə gəlmələrindən qorxaraq onlara divan tutmaq qərarına gəlir. Xorasan mənbələrinə əsasən demək olar ki, Nadir şah Aslan Mirzənin, oğullarının, qardaşının və qardaşı oğullarının yaşamasından xəbər tutub 1746-cı ilin sonlarında onları öldürmək üçün sui-qəsd hazırlatdırır. Sui-qəsdin olacağını anlayan Aslan Mirzə kiçik qardaşının övladlarını nökərləri ilə Ləkəran xanının yanına yola salıb özü bir gün sonra üç oğlu ilə onların arxasınca Lənkəran qəzasına yola düşür. Yolda sui-qəsdçilərlə raslaşır. Sui-qəsd nəticəsində Aslan Mirzə sol qolundan yaralansa da qaça bilir. Ancaq üç oğlu və kiçik qardaşı Toğrul Mirzənin (böyük oğlu) Əsədulla Mirzə öldürülür. Sui-qəsdçilər Nadir şahın qorxusundan gəlib bildirirlər ki, Aslan Mirzəni, onun 3 oğlunu və qardaşı uşaqları ilə birlikdə qılıncdan keçirib öldürürdük.

Halbuki Aslanın 3 oğlunu və Əsədulla Mirzəni öldürsələr də özünü öldürə bilməmişdilər. Yaşca çox uşaq olan, kiçik qardaşının oğulları Qasım, İbrahim, Hüseynİsmayıl sağ qala bilmişdilər. Bir müddət Lənkərada qalan Nadir şahın zülmündən qaçan Səfəvi nəslindən olan Aslan Mirzə və Qardaşının dörd oğlu bu ərazilərə gəlirlər. Qasımlı və Hüseynhacılı kəndinin əraziləri Lənkəran xanı Cəmaləddin Mirzə bəy tərəfindən 1754-cü ildə bu qardaşlara bəxşiş verilmişdir. Kəndin Viləş çayının sahilində yerləşməsi kəndlilərin əkinçilik və maldarlıqla məşğul olmasına yaxşı şərait olduğu üçün 1760-1762-ci illərdə bu əraziyə başqa ailələr də gəlmişlər.[3]

Hazırda bu kənddə yaşayanlar İsmayıllı, Yerəhmədli, Qarayusublu, KeçiliSərçəli nəsillərinin törəmələridir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Əhalinin sayı 2257 nəfərdir.[4]

Kəndin ən böyük beş nəsili[redaktə | əsas redaktə]

İsmayıllılar[redaktə | əsas redaktə]

İsmayıllılar - Qasımlı kəndinin tanınmış soylarından biridir. Qasımlı kəndinin sakinləri. İsmayıl Mirzə Toğrul oğlu — 20 iyul, 1742-ci ildə Ərdəbildə anadan olmuşdur. Qasımlı kəndindəki İsmayıllılar soyunun ulu babası olmuşdur. İsmayıl Mirzənin birinci yoldaşından övladı olmadığı üçün haqqında məlumat yoxdur. Birinci yoldaşı vəfat etdikdən sonra İsmayıl Xorasanda tacir olan dayısının yanına tacirliyi öyrənmək ücün gedir. Səfəvilərin Xorasan Soy kitabında bu tarix 1774-cü il kimi qeyd olunur. İki il orada qaldıqdan sonra Dayısı (yəhudi əsilli) Qabilin qızı Sara xanımla ailə qurur və 1776-cı ildə qardaşı Qasımın yanına qayıdır. 20 iyun, 1778-ci ildə Cavatda keçirilən soy yığıncağından qayıdarkən sui-qəsdçilər tərəfindən yaralanır və qısa bir müddətdən sonra vəfat edir. 1778-ci ilin iyul ayınında Sara xanımdan bir oğlu olur. Qasım ölmüş qardaşının adını onun öz oğluna qoyur. İsmayıl oğlu İsmayıl dünyaya gəldikdə anası uşaq üstündə dünyasını dəyişir. İsmayılı Əmisi Qasım saxlayıb böyüdür.

İsmayılın nəsil şəcərəsi[redaktə | əsas redaktə]

  • 1-ci Şah İsmail
  • 1-ci Şah Təhmasib
  • 1-ci Şah Təmasibin 8-ci oğlu Sultanəli mirzə 1563-1642 oğulları (Qasım,  İbrahim, İsrail,  Hüseyn Mirzə  və Musa Mirzə )
  • Musa Mirzə Sultanəli oğlu (1616-1677) (Doğum və vəfat etdiyi yer məlum deyil)
  • Toğrul Mirzə Musa Mirzə oğlu 1640-1709 (Ərdəbil)
  • Sam Mirzə (Şükür Mirzə Toğrul oğlu ) da deyilib 1670-1744 (Ərdəbil)
  • Toğrul mirzə Sam mirzə oğlu (Şükür oğlu).  1702-1744 (Ərdəbil)
  • İsmayıl Mirzə Toğrul oğlu 1742-1778. (Hüseynhacılı kəndi) qardaşı.
  • İsmayıl oğlu İsmayıl 1778- 1850. (Qasımlı-Hüseynhacılı kəndi)
                                    İsmayıl oğlu İsmayılın oğulları

1.Eynulla  İsmayıl oğlu 1811-1874 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 2 oğlu olmuşdur

2.Yaqub Mirzə İsmayıl oğlu 1813-1868 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 3 oğlu olmuşdur

3.Nəsir İsmayıl oğlu 1814-1876 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 2 oğlu olmuşdur

4.Şükür İsmayıl oğlu (Möhrdar) 1816-1889 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 4 oğlu olmuşdur

5.Rufulla Səfəvi İsmayıl oğlu 1817-1891 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 3 oğlu olmuşdur

6.Kərəm Mirzə Səfəvi İsmayıl oğlu 1819-? (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 1 oğlu olmuşdur

Tarixi mənbələrə və dilldən-dilə keçərək gəlib günümüzə qədər çatan məlmutlara əsasən, İsmayıl oğlu İsmayılın 6 oğlunun  soyu aşağıdakı qaydada artmışdır. Beləliklə İsmayıl oğlu İsmayılın 6 oğulundan 15 oğul nəvəsi olmuşdur.
1.Eynulla İsmayıl oğlu 1811-1874 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 2 oğlu omuşdur
 

1. Molla Ağakişi Eynulla oğlu 1834-1921

 

2. Əlhəsən Eynulla oğlu 1836-1910

2.Yaqub Mirzə İsmayıl oğlu 1813-1868 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 3 oğlu olmuşdur
1.Səfəvi Abdulla Yaqub Oğlu 1840-1925 2.Səfəvi Cahangir Yaqub Oğlu             1842-1922 3.Səfəvi Ağacan Yaqub Oğlu

1845-1933

3. Səfəvi  Nəsir İsmayıl oğlu 1814-1876 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 2 oğlu olmuşdur
1.Mustafa Nəsir oğlu 1838-1911 2.Əhəd Nəsir oğlu 1839-1910
4.Şükür İsmayıl oğlu (Möhrdar) 1816-1889 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 4 oğlu olmuşdur.
1.Qara Şüküroğlu 1851-1916 3.Əskər Şüküroğlu        1853-1918                           3. Qulam Şüküroğlu 1855-1928 4.Həmid Şüküroğlu   1859-?
5.Rufulla Səfəvi İsmayıl oğlu 1817-1891 (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 3 oğlu olmuşdur
1.Ağarəhim Rufulla oğlu      1843-1529 2. Molla Alı Rufulla oğlu               1847-1923 3.Cəmil Rufulla oğlu                                         1850-?
6.Kərəm Mirzə Səfəvi İsmayıl oğlu 1819-? (Qasımlı-Hüseyinhacılı kəndi) 1 oğlu olmuşdur.
                                    Əmrah Kərəm oğlu 1 oğlu olmuşdur
Səfəvilər soyunun soy möhürü. (Bu möhürün sahibi soyun Mürşüdi ---Kamili və soyun mütləq ixtiyarıdır.)

Yerəhmədlilər[redaktə | əsas redaktə]

Yerəhmədlilər Masallı rayonu, Qasımlı kəndinin tanınmış soylarından biridir. Qasımlı kəndinin sakinləri. Qacarlı Yarəhməd Nəbi oğlu1775-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olub. Qədim səlcuqlulardan gələn soydur. Əslən xorasan türklərindəndir. Yerəhmədli nəslinin ulu babası, Təbriz şəhərindən, Qasım Toğrul oğlu Mirzənin obasına gəlib. İsmayıl Toğrul oğlunun nəvəsi Taclı Bəyim ilə evlənib. 25 il İraqın Nəcəf şəhərində dini təhsil alıb. Ona görə də həmən nəsil Yerəhmədli adlanır. 1852-ci ildə Lənkəran qəzasının Qasımlı kəndində vəfat edib.

Fərəcovlar[redaktə | əsas redaktə]

Fərəcovlar nəslinin ulu babası

Qacarlı Fərəc Məhəmməd oğlu 1813-cü ildə Lənkəran qəzasının (indiki Masallı rayonu), Qasımlı kəndində anadan olmuşdur. Lənkəran qəzasının ərazi soy kitabında yazılan məlumatlara görə, 1845-1864-cü illərdə Qasımlı kəndindən olan, ərazi Qazisi Qulam səfəvinin köməkçisi olub. Qulam Səfəvi ilə birlikdə 6 il İraqın Nəcəf şəhərində oxuyublar. Onunla bərabər 4 nəfər də gedib. Dindar və bilikli şəxs olub. Türk (Azərbaycan türkcəsi), ərəbfars dillərini bilib. Babası Qacarlı Yarəhməd Nəbi oğlu, nəvələri: Fərəcov Abuş (Abdul) Gəncəli oğlu (1909-1943), Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu (1921-1998), Fərəcov Sahib Mürsəl oğlu (1923-1944) və başqaları olmuşdur.

O 1894-cü ildə Lənkəran qəzasının Qasımlı kəndində vəfat edib. Allah rəhmət eləsin! [5]

                                    Qacarlı Fərəc Məhəmməd oğlunun övladları

1.Qasım Fərəc oğlu

2.Gəncəli Fərəc oğlu

3.Mürsəl Fərəc oğlu

Soyun tanınmış nümayəndələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Qacarlı Fərəc Məhəmməd oğlu (1813-1894)
  • Fərəcov Abuş (Abdul) Gəncəli oğlu (1909-1943)
  • Hüseynov Qüdrət Məhərrəm oğlu (1910-1942)
  • Məmmədov Balağa Mürsəl oğlu (1918-?)
  • Hüseynov İdris Dadaş oğlu (1919-1942)
  • Rzayev Yavər Sadıq oğlu (1921-1943)
  • Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu (1921-1998)
  • Rzayev Qəzənfər Salman oğlu (1922-1944)
  • Fərəcov Sahib Mürsəl oğlu (1923-1944)
  • Fərəcov Söhbət Seyfulla oğlu
  • Fərəcov Sabir Abuş oğlu (1938)
  • Rzayev Şirindil Salman oğlu — (1944-2008)
  • Rzayev Rəsul Müzəffər oğlu (1948)

Qarayusublular[redaktə | əsas redaktə]

Qarayusublular - Masallı rayonu, Qasımlı kəndinin tanınmış soylarından biridir. Qasımlı kəndinin sakinləri. Türkmən Yusub Fəzli oğlu 1763-cü ildə Gürcüstanın Marneuli rayonunun Qaralılar obasında anadan olmuşdur. Bunlar 3 əmioğlu olublar. Əvvəllər Hüseyinhacılı kəndində Qasımın qardaşı, İbrahimin köməkçisi İşləmişdir. İbrahimin Baldızı qızı Bahar xanımla ailə qurmuşdur. 1788-ci ildə Hüseyinhacılı kəndinin Ağası İbrahim Toğrul oğlu, onu qardaşı, Qasım Mirzə Toğrul oğlunun yanına göndərir. Qarayusub orada təsərrüfat işlərinə cavabdehlik edir. Yaşlı nəsilin dediklərinə və dildən dilə keçən məlumatlara görə, O Marneulinin Qaralılar obasındandır. Hazırda o kənd yoxdur. O kəndin əhalisi başqa kəndlərə köçüblər. Ona görə də Adına Qaralı Yusub (Qarayusublu) deyiblər. 1826-cı ildə Lənkəran qəzasının Qasımlı kəndində vəfat edib.

  • Oğlu - Türkmən Qarakişi Yusub oğlu
  • Nəvəsi - Türkmən Nuru Qarakişi oğlu
  • Nəticəsi - Cavad Nuru oğlu
  • Kötücəsi - Nuriyev İbrahim Cavad oğlu

Bəzən həmən nəsilə Nuru uşaqları da deyilir.

Qarayusublu nəslinin nümayəndələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Cavad Nuri oğlu 1870-1923
  • Nuriyev İbrahim Cavad oğlu 1903-1966
  • Nuriyeva Ağabəyim Museyib qızı 1906-2014
  • Nuriyev Fərman İsa oğlu 1935-2016
  • Nuriyev Yaqub İbrahim oğlu 1939-1994
  • Nuriyev Xankişi Əyyub oğlu 1946-2015

Keçililər[redaktə | əsas redaktə]

Keçililər - Masallı rayonu, Qasımlı kəndinin tanınmış soylarından biridir. Qasımlı kəndinin sakinləri. Bu məhəllə Kərimovlar tayfası ilə bağlıdır. Tarixi 18-ci əsrin sonlarına təsadüf edir. Belə ki, Məhəmməd Salah nəslindən gələn bu tayfanın adının Kərimovlar adlandırılması Məhəmməd Salahın oğulları ilə bağlıdır. 5 qardaş olan bu oğulların adlarının sonunda "Kərim" adı var. Məhəmmədkərim, Abdullakərim və s. Kərimov Mütəllim Məhəmmədkərim oğlu, Kərimov Curu Mütəllim oğlu, Kərimov Əsəd və Kərimov Hidayət Curu oğlu. Bu tayfanın sonuncu nəsil nəvəsi Kərimov Kərim Rafiq oğludur. Tayfanın Keçililər adlanması maldarlıqla məşğul olmaqdan və tarixən maldarlığa olan marağdan qaynaqlanıb.

Sərçəlilər[redaktə | əsas redaktə]

Tanınmış şəxsiyyətlər[redaktə | əsas redaktə]

  • Şamıyev Teyyub Baba oğlu 1877-ci ildə Lənkəran qəzasının, Qasımlı kəndində anadan olub. O, Qasımlı kəndinin həm ağsaqqalı, həm də qayğıkeş və yardımsevər insanı olub. Böyük vətən müharibəsində oğlu Babayev Teymuru itirmişdir. Teyyub kişi Sovetliyin ən mahir ustalarından olub. Hələ adi onun düzəltdiyi araba təkərləri bu gün də öz möhkəmliyini saxlayıb. Həmçinin, Böyük vətən müharibəsi dövründə, sahibsiz qalan uşaqlara və qadınlara yardım edib. 1964-cü ildə, Masallı rayonunun, Qasımlı kəndində vəfat edib. Allah rəhmət eləsin!


  • Əkbərov Mikayıl Ədil oğlu — 20 iyul, 1930-cu ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində anadan olub. Yeddioymaq kənd məktəbinin fəaliyyətində Əkbərov Mikayıl Ədil oğlunun böyük rolu olmuşdur. O, 1947-ci ildən məktəbdə müəllim işləmişdir. Əvvəlcə Lənkəran pedaqoji texnikumunu sonra isə Azərbaycan pedaqoji Universitetinin filologiya fakültəsini bitirdikdən sonra, Azərbaycan dili və Ədəbiyyatını sevə-sevə şagirdlərə öyrətmişdir. 1990-1991-ci illərdə Hakim Həsənov adına Qasımlı kənd tam orta məktəbində müəllim işləmişdir. Mikayıl Əkbərov, Nizami Gəncəvinin yaradıcıllığından bəhs edən "kamillik zirvəsi" (Bakı 1999) kitabının müəllifidir. Mikayıl Əkbərov ədalətli dövlət başçısı kimi Ulu öndər Heydər Əliyevi həmişə nümunə göstərərək təbliğ edirdi. Mikayıl Əkbərov 26 sentyabr, 2005-ci ildə vəfat edib. Allah rəhmət eləsin!
  • Fərəcov Sabir Abuş oğlu

Sabir Abuş oğlu Fərəcov — 1938-ci ilin iyulunda Azərbaycan SSR, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində anadan olub. Kənd təsərrüfatı institunu və 1969-cu ildə H.Zərdabi adına GDPİ-nin biologiya fakültəsini əla qiymətlərlə bitirib. O vaxtdan doğma kəndində müqəddəs müəllimlik peşəsinə bağlanıb. İşgüzarlığı, pedaqoji ustalığı və qayğıkeşliyi ilə ilk günlərdən şagirdlərinin və müəllim kollektivinin sevimlisinə çevrilib. Tədris etdiyi fənnini şagirdlərə sevdirməklə kənd ictimaiyyəti arasında dərin hörmət qazanıb. Sabir müəllimin əməyi dəfələrlə müxtəlif səviyyələrdə layiqincə qiymətləndirilmiş, dövlət mükafatlarına, fəxri fərmanlara layiq görülmüşdür. Sabir müəllim fədakar əməyinə görə "Əmək veteranı" medalına layiq görülmüşdür. Maraqlıdır ki, 2 ildə müəllifin işıq üzü görən dörd kitabından 3-ü rus dilində nəşr olunmuşdur. Sabir müəllimin həyəti yüzlərlə bəzək və meyvə ağacı ilə zəngin nadir bir bağı xatırladır. Sabir müəllim qurub-yaradan biliyini təmənnasız insanlara bəxş etməyi bacaran Allah adamıdır. O həm də mehriban ailə başçısıdır. Həyat yoldaşı Arəstə xanımla 10 uşaq böyüdüb, tərbiyə etmişlər. Övladlarının hamısı ev-eşik sahibidir. O elə indi də gənclik ehtirası ilə çalışır və yazıb-yaradır. Sabir müəlllim bizi hələ neçə-neçə əsərləri ilə sevindirəcək, tibb elmimizə layiqli töhfə verəcək.

Sabir Abuş oğlu Fərəcov Hakim Həsənov adına Qasımlı kənd orta məktəbinin kimya-biologiya müəllimi işləyib. Hazırda təqaüddədir.

Sabir Fərəcov tibbə dair yazdığı kitablara və pedaqoji fəaliyyətinə görə RTŞ-nin fəxri fərmanını almışdır.

Bioloq, Sabir Abuşoğlunun "Sekretı Zdorovya" (Sağlamlığın sirləri), "Formula molodosti i dolqoletiye" (Cavanlığın və uzun ömürün düsturu), "Verni svoye zdorovye" (Öz sağlamlığını qaytar), "Zdorovye - eto vaşe boqatstvo" (Sağlamlıq sizin sərvətinizdir), "Hipertoniya, ürək, şəkər xəstəlikləri və onların müalicəsi", "Sağlamlıq böyük nemətdir" kitabları artıq təkcə Azərbaycanda deyil, həmçinin MDB ölkələrində, xüsusilə də Rusiyada geniş oxucu kütləsinin rəğbətini qazanmışdır. Yazdığı bu kitablar müəllifin dərin müşahidə qabiliyyətinə, yüksək tədqiqatçı əzmkarlığına, geniş biliyə malik olmasının bariz sübutudur. Çoxlu sayda elmi və elmi-publisist ədəbiyyatı araşdırıb, aldığı nəticələri ümumiləşdirməklə, müəllif müxtəlif xəstəliklərin müalicəsi üçün tətbiq olunan üsullara yaradıcı nöqteyi-nəzərdən yanaşmış və onları sadə və anlaşılan dildə oxuculara çatdırmışdır. Xeyirxah insan, yorulmaz tədqiqatçı olan Sabir Abuş oğlu Fərəcovun kitabları insan sağlamlığına xidmət etdiyindən qiymətli vəsaitlər hesab olunur. Ona bu şərəfli və çətin tədqiqat yolunda müvəffəqiyyət, yeni yaradıcıllıq axtarışları və elmi uğurlar arzulayırıq.

Sabir Fərəcovun kitabları Rus dilində

"Sekretı Zdorovya" (Sağlamlığın sirləri) "Formula molodosti i dolqoletiye" (Cavanlığın və uzun ömürün düsturu) "Verni svoye zdorovye" (Öz sağlamlığını qaytar) "Zdorovye - eto vaşe boqatstvo" (Sağlamlıq sizin sərvətinizdir)

Azərbaycan dilində

"Hipertoniya, ürək, şəkər xəstəlikləri və onların müalicəsi" "Sağlamlıq böyük nemətdir.

  • Alışanov Fəyyaz Feyzulla oğlu — 1939-cu ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonunun, Qasımlı kəndində anadan olub. Kənd məktəbini bitirdikdən sonra, Lənkəran pedaqoji texnikumunu, daha sonra isə, Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan pedaqoji Rus dili və Ədəbiyyatı institutunu bitirmişdir. Hakim Həsənov adına, Qasımlı kənd orta məktəbində Rus dili fənnindən dərs demişdir. Azərbaycan və Rus dillərində səlis danışırdı. Fəyyaz müəllimin, "Azərbaycan adları" kitabı çap olunub. 24 oktyabr, 2018-ci ildə vəfat edib. Allah rəhmət eləsin.
  • Dadaşov Qardaşxan Şahmur oğlu — 20 aprel, 1939-cu ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində anadan olub. 1957-ci ildə hərbi xidmətə gedib. Masallı rayonu yeddioymaq kənd məktəbini, və Lənkəran pedoqoji məktəbini bitirib. Atası - Səmədov Şahmur Dadaş oğlu, İkinci dünya müharibəsinə gedib, qayıtmayıb. Anasının himayəsində böyüyüb. 1964-cü ildən Müəllim kimi fəaliyyətə başlayıb. Əvvələr Yeddioymaq kənd orta məktəbində dərs desə də, sonralar Hakim Həsənov adına Qasımlı kənd orta məktəbində dərs deməyə başlayıb. 30 il Rus dili fənnindən dərs deyib. Sonralar, ibtidai sinif rəhbəri işləyib. Azərbaycan və Rus dillərini bilir. Yazdığı şeirlər bir çox qəzetlərdə çap olunub. Hazırda təqaüddədir.
  • Nuriyev Allahverdi Musa oğlu — 1940-cı ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində anadan olub. 1958-ci ildə hərbi xidmətə gedib. 1961-ci ildə hərbi xidmətdən qayıdıb və Azərbaycan Dövlət Polis akademiyasına daxil olub. Masallı Rayon Polis Şöbəsində starşina rütbəsi ilə xidmət edib! Manqa komandiri olub. 1990-cı ildən təqaüddədir. Azərbaycan və rus dillərini bilir. Hazırda Rusiyada yaşayır.
  • Ağayev Əmirxan Ataş oğlu — 13 may, 1942-ci ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində anadan olub. Lənkəran pedaqoji məktəbini bitirib. 1967-1972-ci illərdə təhsilini, V.İ. Lenin adına Pedeqoji İnistitutun Dil-Ədəbiyyat fakültəsində fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Fərqlənmə diplomu ilə qurtardığına görə həmin inistituta müəllim kimi dəvət etsələr də ailə vəziyyəti ilə əlaqədar olaraq imtina etmişdir. İkinci Yeddioymaq kənd orta məktəbində dil-ədəbiyyat müəllimi işləmişdir. 1990-1991-ci illərdə Hakim Həsənov adına Qasımlı kənd orta məktəbində ilk direktor vəzifəsində işləyib. 22 may, 2014-cü ildə vəfat edib. Allah rəhmət eləsin!
  • Təvəkkül Soltan oğlu Məmiyev — 1943-cü ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonunun Qasımlı kəndində anadan olub. Səxavətli, xeyirxah, yaxşı əməl sahibi olmaq hər insana xas olan əlamət deyil. Bəzi insanlarda bu əlamətlər elə kök salıblar ki, onlar mənəviyyatdan qidalanır, mənəviyyat bulağından su içdiyi üçün həmişə tər çiçək kimi təravətli qalır. Dünyəvi yaşayışında nail olduğu bu xüsusiyyətlər vəfatından sonra da sahibini xatırladır və insanlara nümunəvi əlamətləri ilə təsir göstərir. Belə gözəl şəxslərdən biri də Təvəkkül Soltan oğlu Məmiyevdir. 1970-1982-ci illərdə Yeddioymaq kənd orta məktəbinə rəhbərlik etmişdir. O, dövrünün əsl pedaqoqu, məktəb təşkilatçısı və dostluqda ən etibarlı bir şəxs, həyalı bir insan olmuşdur.

Tale ona dörd oğlan və iki qız övladı qismət etmişdi. Gözəl, səliqəli və təvazökar insan idi. Kəndimizin də ən sevimli sakini və müəllimi idi. Təvəkkül müəllim Yeddioymaq kimi böyük kənd orta məktəbində on ildən yuxarı bir vaxtda direktor işləmişdir. Əziz oxucular, bu qədər vaxtı pedaqoji kollektivə rəhbərlik etmək - məktəb direktoru işləmək o vaxtlar xüsusi istedad və tələbkarlıq tələb edirdi. İxtisasça kimya müəllimi olan Təvəkkül Məmiyev bu işlərin öhdəsindən layiqincə gəlir, başçılıq etdiyi Yeddioymaq kənd orta məktəbi Masallı rayonunda liderlik edirdi. Təvəkkül müəllimin özü bir məktəb idi. Təvkkül müəllim ailənin tək övladı idi. Ölüm onu tez apardı. O, 2002-ci ildə vəfat edib. Allah rəhmət eləsin.

  • Rzayev Şirindil Salman oğlu — 1 iyul, 1944-cü ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində anadan olub. 1963-cü ildə Rusiyanın Perma şəhərində hərbi xidmətə gedib. 1966-cı ildə hərbi xidmətdən qayıdıb. 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Polis akademiyasına daxil olub. 1973- cü ildə Polis akademiyasını bitirib. 1975-ci ildə Masallı Rayon Polis şöbəsinə sənədlərini təqdim eləyib. 1988-ci ildə polis tərəfindən Qarabağa göndərilib. 1990-cı ildə Şuşa şəhərində əməliyyatda olub. 1992-ci ildə Laçın şəhərində əməliyyatda olub. 1996-cı ildən Masallı Rayon şöbəsində Sahə müfəttişi (Uçastkovıy) işləyib. 2008-ci ilin yanvarın 27-də Azərbaycan Respublikasının, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində vəfat edib. Qasımlı kənd qəbirstanlığında torpağa tapşırılıb. Allah rəhmət eləsin!
  • Nuriyev Xankişi Əyyub oğlu — 3 aprel, 1946-cı ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində anadan olub. 1968-1972-ci illərdə Azərbaycan pedaqoji institunu bitirmişdir. Hakim Həsənov adına Qasımlı kənd tam orta məktəbində tarix fənnindən dərs demişdir. Eyni zamanda Qasımlı kənd tam orta məktəbində təşkilatçı və tərbiyə işləri üzrə müavin işləyib. Azərbaycan və rus dillərini bilib. Peşəkar və səliqəli müəllim olmuşdur. 10 dekabr, 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikası, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində vəfat edib! Allah rəhmət eləsin!


  • Rzayev Rəsul Müzəffər oğlu

Rzayev Rəsul Müzəffər oğlu — 1948-ci ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetini, Ali Jurnalist Sənətkarlığı institutunu bitirmişdir. 1976-cı ildən dövrü mətbuatda çalışır. Qasımlı və Yeddioymaq kənd orta məktəblərində müəllim, Masallı rayon Komsomol Komitəsində işləyib. "Çağırş", "Yeni həyat", "Rabitə dünyası", "3-cü hədəf" qəzetlərində redaktor müavini, bölgə müxbiri vəzifələrində çalışmışdır. "Şeirlər, poemalar", "Ömrün işıq payı", "Zirvəyə yol" və başqa kitabların müəllifidir. Qızıl qələm media mükafatçısıdır. 20-dən artıq şeir, hekayə, publisistik kitabın müəllifidir, 50-ə yaxın kitaba redaktorluq edib. Şeirləri dövrü mətbuatda, almanaxlarda çap olunub. Hazırda "yeni həyat" qəzetində baş redaktor vəzifəsində işləyir.

  • Babayev Əlinadir Təyyar oğlu 1948-ci ildə, Masallı rayonun Qasımlı kəndində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1966-1970-ci illər Almaniyada, Çexslovakiyada, Polşada hərbi xidmətdə olub. Ordudan təxris olunduqdan sonra ADPİ-nun dil-ədəbiyyat fakültəsinə daxil olub, 1976-cı ildə həmin məktəbi uğurla başa vurub. Yeddioymaq kənd orta məktəbində müəllim, tədris işləri üzrə direktor müavini, 1981-1986-cı illər kənd məktəbində direktor müavini vəzifələrində çalışmışdır. Daha sonra Qasımlı kənd orta məktəbində direktor müavini vəzifəsini icra edib. 2016-cı ildə Masallı rayonu, Qasımlı kəndində vəfat edib. Allah rəhmət eləsin!


  • Elçin Məmiyev

Azərbaycanın ilk teleserial rejissoru Elçin Təvəkkül oğlu Məmiyev — 1966-cı ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində Müəllim ailəsində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra, incəsənət universitetinin aktyorluq fakültəsinə daxil olub. Tələbəlik illərində gənc aktyor kimi Azərbaycan və dünya dramaturqlarının səhnə əsərlərində müxtəlif rollar oynayıb. 1988-ci ildə ali təhsilini başa vurub. Nizami Gəncəvinin eyniadlı poemasının motivləri əsasında çəkdiyi "Leyli və Məcnun" bədii televiziya filmi ilk rejissorluq işidir. 1990-cı illərdə "iynə-sap", "səs", "qorxma atəş aç!" və sair televiziya filmləri ilə tamaşaçıların və sənətşünasların böyük rəğbətini qazanıb. 1992-ci ildə Salam Qədirzadənin eyniadlı hekayəsinin motivləri əsasında çəkdiyi və xalq artisti Arif Quliyevin baş rolda oynadığı "Bığ" televiziya filmidir. 1994-cü ildə "Sənət" mükafatına layiq görülüb. Elçin Məmiyevin "Yanmış körpülər", "oyunçu", "Susmuş vicdan" teleserialları onun özünün də aktyor kimi oynadığı samballı rejissorluq işlərindəndir. İstedadlı rejissor Elçin Məmiyev baş rolların ifaçısı olmaqla yanaşı, bir çox filimlərin ssenari müəllifləri kimi tanınır. 15.05.2017 tarixindən Lider televiziyasında yayımlanan "Qum Saatı" musiqili, əyləncəli, maarifləndirici verilişinin aparıcı və layihə rəhbəridir. Bu istedadlı rejissora yaradıcıllığında uğurlar arzulayırıq!

  • Heydərov Rza Sarıbala oğlu — 28 oktyabr, 1969-cu ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Yeddioymaq kənd orta məktəbinin 1-ci sinifinə gedib. 1987-ci ildə o məktəbi bitirib. 1987-ci ilin noyabrında, hərbi xidmətə gedib. Sovet dövründə, Qazaxıstan SSR, Karakanda şəhərində daxili qoşunlarda, hərbi xidmətdə olub. Vzvod komandirinin müavini vəzifəsində çalışıb. 1989-cu ildə hərbi xidməti başa vuraraq, doğma kəndinə qayıdıb. 1991-ci ildə Masallı rayon polis şöbəsinə qəbul olub. Polisdə işlədiyi dövrdə, Qarabağ müharibəsində iştirak edib. 1992-ci ildə Laçında və Şuşada, 1993-cü ildə Ağdam, Ağdərə, Cəbrayıl və bir çox cəbhələrdə vuruşub. 2010-cu ildə polis orqanından təqaüdə çıxıb. Hal hazırda, Qarabağ müharibəsi veteranıdır.

Təhsili[redaktə | əsas redaktə]

Masallı rayonu Qasımlı kənd orta məktəbi

Hakim Həsənov adına Masallı rayonu Qasımlı kənd tam orta məktəbi‚ Qasımlı camaatının yazdığı ərizə nəticəsində 1990-cı ildə fəaliyyətə başlamışdır.

Həsənov Hakim (2).png

Məktəb 1993-cü il aprelin 3-də Laçın bölgəsinin Qızartı kəndini erməni qəsbkarlarından azad edərək qəhrəmancasına həlak olmuş, Həsənov Hakim Cəmiyağa oğlunun adını daşıyır.

Məktəb 110 şagird (2015) və 23 (2015) nəfərlik müəllim heyyətinə malikdir.

Din xadimləri[redaktə | əsas redaktə]

Qacarlı Yarəhməd Nəbi oğlu, Qacarlı Fərəc Məhəmməd oğlu, Molla Yaqub Mirzə İsmayıl oğlu 1813-1868, Cavad Nuru oğlu, Nuriyev İbrahim Cavad oğlu, Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu, Nuriyev Yaqub İbrahim oğlu, Nuriyev Fərman İsa oğlu, Nuriyev Natiq Yaqub oğlu, Alışanov Fəxri Fəyyaz oğlu və başqaları.


  • Qacarlı Yarəhməd Nəbi oğlu və ya Molla Əhməd1775-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olub. Qədim səlcuqlulardan gələn soydur. Əslən xorasan türklərindəndir. Yerəhmədli nəslinin ulu babası, Təbriz şəhərindən, Qasım Toğrul oğlu Mirzənin obasına gəlib. İsmayıl Toğrul oğlunun nəvəsi Taclı Bəyim ilə evlənib. 25 il İraqın Nəcəf şəhərində dini təhsil alıb. Ona görə də həmən nəsil Yerəhmədli adlanır. 1852-ci ildə Lənkəran qəzasının Qasımlı kəndində vəfat edib.[3]
  • Fərəcovlar nəslinin ulu babası Qacarlı Fərəc Məhəmməd oğlu 1813-cü ildə Lənkəran qəzasının (indiki Masallı rayonu), Qasımlı kəndində anadan olmuşdur. Lənkəran qəzasının ərazi soy kitabında yazılan məlumatlara görə, 1845-1864-cü illərdə Qasımlı kəndindən olan, ərazi Qazisi Qulam səfəvinin köməkçisi olub. Qulam Səfəvi ilə birlikdə 6 il İraqın Nəcəf şəhərində oxuyublar. Onunla bərabər 4 nəfər də gedib. Dindar və bilikli şəxs olub. Türk (Azərbaycan türkcəsi), ərəbfars dillərini bilib. Babası Qacarlı Yarəhməd Nəbi oğlu, nəvələri:

Fərəcov Abuş (Abdul) Gəncəli oğlu (1909-1943), Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu (1921-1998), Fərəcov Sahib Mürsəl oğlu (1923-1944) və başqaları olmuşdur.

O 1894-cü ildə Lənkəran qəzasının Qasımlı kəndində vəfat edib. Allah rəhmət eləsin! [5]

  • Heydər Məhəmməd oğlu 1860-cı ildə Lənkəran qəzasının, Qasımlı kəndində ruhani ailəsində anadan olub. Atası Molla Məhəmməd və Babası Molla Əhməd, 25 il İraqın Nəcəf şəhərində oxuyublar. Molla Heydər 9 yaşında olarkən, İraqın Nəcəf şəhərinə gedir. Orada təxminən 1870-ci ildən 1895-ci ilə qədər oxuyur. Sonra Lənkəran qəzasının Qasımlı kəndinə qayıdır. Atası Məhəmməd ilə bərabər, Qasımın mədrəsəsində azərbaycan, ərəbfars dillərini tədris ediblər. Miladi tarixilə 1912-ci ildə, hicri tarixilə 1333-cü ildə Lənkəran qəzasının, Qasımlı kəndində vəfat edib. Ölümündən sonra onun ərdəbildə olan tələbələri ona, baş daşı qoyublar. Allah rəhmət eləsin!
  • Cavad Nuru oğlu 1870-ci ildə Lənkəran qəzasının Qasımlı kəndində anadan olub. Təhsilini təxminən inqlabdan qabaq 1895-ci ildə alıb. Yaxşı şagird olduğuna görə, ustadı Molla Məhəmməd, öz qızı Leylanı ona ərə verib. 6 Övladları olub. 2 Qız, 4 oğlan. Böyük oğlu Musa, 2-ci oğlu İsa, 3-cü oğlu İbrahim, 4-cü oğlu Qubad olub. Nurunun atası, Qarakişi olub. Qarakişinin atası, Qarayusub olub. Ona görə həmən nəsil Qarayusublu adlanır. Cavad Nuru oğlu dövrünün dini alimlərindən olub. 1923-cü ildə vəfat edib. Allah rəhmət eləsin!
  • Nuriyev İbrahim Cavad oğlu 1903-cü ildə Lənkəran qəzasının (indiki Masallı rayonu) Qasımlı kəndində ruhani ailəsində anadan olub. Dini təhsilini Atasından alıb. Kəndimizin dini işlərini yerinə yetirib. 1966-cı ildə vəfat edib. Allah rəhmət eləsin!
Fəyyaz Fərəcov
Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu (səsli)

Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu1921-ci ildə Azərbaycan SSR, Lənkəran qəzasının (indiki Masallı rayonu) Qasımlı kəndində anadan olumuşdur. Qədim səlcuqlulardan gələn və əslən Xorasan Türklərindən olan Yerəhmədli nəslindən idi.

Fəyyaz Fərəcov

Dini bilikləri səbəbindən doğulduğu kəndin seçilmiş şəxslərindən idi.


O, 1941-ci ildə Masallı rayonu Hərbi Komissarlığı tərəfindən sovet ordu sıralarına çağırılaraq Rostov vilayəti Proxladnaya şəhərində yerləşən hərbi hissələrin birində xidmət etmişdir. II Dünya müharibəsinin ilk illərində (təxminən 1942-ci ildə) cəbhədə olarkən İzyum şəhərində (Xarkov ətrafı) gedən döyüşlərdə mühasirəyə düşərək alman ordusu tərəfindən əsir götürülmüşdür. Əsirlikdə olarkən Stalino və Ştrans şəhərlərindəki hərbi əsir düşərgələrində saxlanılmış, orada 4-5 ay qaldıqdan sonra İtaliyaya göndərilmişdir. Krımda gedən döyüşlərdə başından yaralanmışdır. 10 nömrəli SSRİ fərmanına əsasən, 19 noyabr 1944-cü ildə İngilis komandanlığı tərəfindən 2909 nömrəli SSRİ eşelona (cəbhə dərinliyində mövqe tutan və bu qaydada yeriyən qoşun hissəsinə) çatdırılmışdır. 21 noyabr, 1944-cü ildə 12 nömrəli fərmana əsasən, Uzaq Şərq mədənlərində işləməyə göndərilmişdir. O, 1947-ci ilin aprel ayınadək mədəndə işləmişdir. Daha sonra öz doğma kəndinə qayıdır və digər mollalarla yanaşı məsciddə quran dərsi verməyə başlayır. Öz bilik və bacarığını gələcək nəsilə öyrədir. Azərbaycan, rusərəb dillərini bilib.

SSRİ Müdafiə Nazirliyi tərəfindən 6 aprel 1985-ci ildə II dərəcəli Böyük Vətən müharibəsi Ordeninə layiq görülüb.[6][7]


16 mart 1997-ci ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət əmlak komitəsinin Masallı rayon şöbəsi tərəfindən, Fərəcov Fəyyaz Qasım oğluna özəlləşdirmə payı verilib.

Uzun sürən xəstəlikdən sonra 19 may 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikası, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində vəfat edib. Qasımlı kənd qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb. Allah rəhmət eləsin!

Şəkilləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Nuriyev Fərman İsa oğlu 1935-ci ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində anadan olub. O, ilk ruhani təhsilini Masallı rayonunun Seybətin kəndində yaşayan Axund Mir Hüseyn Axund Mirdaməd oğlundan almışdı. Təsərrüfatla məşğul olan, gündoğandan, günbatana qədər soxvozda ağır fiziki işlərlə məşğul olan Fərman kişi, axşamlar Seybətin kəndinə, sonralar isə Göytəpə qəsəbəsinə gedib Mir Hüseyn ağadan səhih Quran qiraəti, şəriət qanunlarını, dini ehkamları öyrənir, öz kəndlərində, ətraf kəndlərdə elin karına gəlir, hüzr mərasimlərini yola verməyə başlayır. Lakin çox keçmir ki, həyatda öz valideynlərindən sonra ən çox sevdiyi adamı ustadı Mir Hüseyn ağanı itirir. Kərbəlayi Fərman deyir: "Mən Mirheydər ağanın yanına nə az, nə çox düz səkkiz il ayaq döymüşəm. Mənimlə birlikdə onun onlarla tələbəsi var idi. Yadımdadır, Novruz bayramı, Ramazan bayramında hər bir tələbəsinə bayram sovqatlı bağlamalar təqdim edərdi ki, evimizə, ailəmizə aparaq, onlara korluq verməyək. Biz bu hədiyyələrdən imtina edəndə, o, inciyərdi. Deyrədi ki, bu sizə mali İmam hədiyyəsidir, götürməyə bilməzsiniz." [8]

11 yanvar, 2016-cı ildə, Azərbaycan Respublikası, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində vəfat edib. Allah rəhmət eləsin!

  • Nuriyev Yaqub İbrahim oğlu 21 may, 1939-cu ildə Azərbaycan SSR, Masallı rayonu, Qasımlı kəndində ruhani ailəsində anadan olub. 1946-cı ildə Yeddioymaq orta məktəbinin birinci sinifinə daxil olub. 1953-cü ildə 8-ci sinifi bitirib. 1954-1955-ci illərdə Qızılağac kənd məktəbini bitirib. 1956-cı ilin məzunu olub. 1955-ci ildə təhsilini Atası molla İbrahimdən alıb. Sonralar təhsilini artırmaq məqsədilə 1970-ci illərdə Masallı rayonunun Seybətin kəndində yaşayan, Seyyid Mir Hüseyn ağadan dini təhsil alıb. Öz dövründə həm Qasımlı kəndinin, həm də ətraf kəndlərin dini işlərini yerinə yetirib. Azərbaycan, rus, ərəb və fars dillərini bilib. 13 Sentyabr, 1994-cü ildə Qasımlı kəndində vəfat edib. Allah rəhmət eləsin!

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikasının inzibati - ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı - 2013. 488 səh.
  2. Xorasan Soy kitabı. Xorasan - 1852. 365-372 səh.
  3. 3,0 3,1 Xorasan Soy kitabı. Xorasan - 1782. 365-472 səh.
  4. Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.
  5. 5,0 5,1 Lənkəran qəzasının ərazi soy kitabı. 1905. 1326 səhifə.
  6. Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin arxivi
  7. Rusiya Federasiyası Memorial saytı
  8. "Nəcəf alimləri. Axund Mirdaməd Ağa Ocağı Masallı" (Bakı, "Uniprint" nəşriyyatı, 2014, 816 səh.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Qasımlı (Masallı) ilə əlaqəli mediafayllar var.