Xamaq Monqol

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Xamaq Monqol xanlğı, Xamaqmonqol Ulusu (monq. Хамаг Монголын ханлиг, Хамаг Монгол улс; X əsr-1206) — tarixi monqol dövləti. Xamaq-monqol deyə tanınan monqol tayfa birliyinin dövləti idi. İlk xaqanı Xaydu xan, son xaqanı isə Çingiz xan idi. 1206-ci ildə böyüyərək Böyük Monqolustan İmperiyasına çevrilmişdir. Xaqanlığın başında Börçigin sülaləsi dururdu. Paytaxtının Kerulen çayının yaxınlığında olduğu ehtimalı vardır.

Xamaq Monqol

Xamaq Monqol xəritədə yeri
Rəsmi dilləriMonqol dilləri, Monqol dili
İdarəetmə formasıXanlıq
Tarixi 
• Yaranması
1120
• Süqutu
1206
Ərazisi
Sələfi
Xələfi
Liao sülaləsi
Qədim monqollar
Monqol İmperiyası

Etimologiya[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xamaq Monqol sözü monqolca "Bütün monqollar" deməkdir. Bunun səbəbi Xamaqmonqol Ulusunda bütün monqol qəbilələrininxalqlarının yaşaması idi.

Hökmdarları (Xanlar, Xaqanlar, Kağanlar)[redaktə | mənbəni redaktə et]

Sülalə: Börçigin
No Adı Hakimiyyət illəri Həyatı Qeydlər Portret
1. Xaydu xan X əsr-1100/1120 1025/1030/1040/1050-1100/1120
2. Xabul xan 1100/1120-1148 1101-1148 Çingiz xanın ulu babası və Yesugey bahadurun babası. Khabul Khan.JPG
3. Ambaqay xan 1148-1156 ?-? Ambaghai.jpg
4. Xutula xan 1156-1160 1111-1160
5. Çingiz xan 1160-1206 1155/1162-25 avqust 1227 1206-cı ildə böyük imperiya qurdu və son Xamaq Monqol xanı oldu. Genghis khan.jpg

Bunula belə, görkəmli Azərbaycan alimi Fəzlullah Rəşidəddinə görə, Çingiz Xaqanın atası Yesugey Bahatur da Xamaqmonqol Ulusunun xaqanı idi və Fəzlullah onu öz "Cami ət-Təvarix"-ində Yesugey xan, Yesugey xaqan adlandırır.