İnsan
Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا
İnsan - dünyadakı ən ali canlı varlıqdır. Özünün bioloji, sosial və mənəvi tərəfləri ilə bir vəhdət təşkil edir. İnsanın elmi adı Homo sapiensdir, latınca "ağıllı adam" mənasını verir.
| İnsan sosial statikası | |
|---|---|
| Dünya əhalisi | 6,670,000,000 (Aprel 2008) |
| Əhali sıxlığı | km² başına 12.7 (yeryüzünde) km² başına 43.6; (karalarda) |
| Ən böyük yerləşmələr |
|
| Ən çox danışılan dillər (2000 təxmini) | Çin dili 14.37 % Hind dili 6.02 % İngilis dili 5.61 % İspan dili 5.59 % Ərəb dili 4.59 % |
| Ən böyük dinlər (2002 təxmini) |
Xristianlıq 32.71 % İslam 19.67 % (Ateist 14.84 %) İudaizm 13.28 % Buddizm 5.84 % |
| Ən çox istifadə olunan pul vahidləri | ABŞ dolları, Avro, yapon ieni, ingilis funt sterlinqi |
İnsan alətlərdən istifadə edə bilən, qolları sərbəst olduğu dik yeriyən bir vücuda sahibdir. Beyni məntiqi təfəkkür, anlama, nitq və özünü idarə etmə bacarıqlarına malikdir. Alətlərdən istifadə edə bilməsi və zehninin xüsusiyyətlərilə insan digər canlılardan seçilir. İnsan təbiətə uyğunlaşmaq məcburiyyətində olmayan yeganə varlıqdır. Təbiəti başa düşə bildiyinə görə, idarə edə bilir və şəxsi məqsədləri uğrunda təbiət qüvvələrindən istifadə edir.
İnsan; meymun, şimpanze, qorilla ve oranqutan ilə birlikdə, Hominioidea üstqrupunda yerləşən cüt ayaqlı primatdır. Təkamül nəzəriyyəsinə görə bu canlılar ümumi bir mənşəyə malikdir.
İnsanlar, inkişaf etmiş sosial institutlar qurmuşlar. Bu institutlar vəziyyətə görə, ümumi bir məqsəd uğrunda ya, müttəfiq, ya da rəqib ola bilirlər. Ailə ən fundamental sosial institut sayılır. Təhlükəsizlik və ədalət üçün dövlətlər qurulmuşdur. Eynı dili danışan və ümumi ərazi birliyinə malik millətləri birləşdirir.
İnsan dünyanı anlaya və dəyişdirə bilmək üçün elm və texnologiyanı inkişaf etdirdi. İnanclar, əfsanələr, adət-ənənələr, dəyərlər və ictimai normalar insanın həyatında çox əhəmiyyətli bir sfera olan mədəniyyəti formalaşdırmışdır.
İnsan zehninin əsas xüsusiyyəti şüurdur. Şüurla birlikdə, özünüidarəetmə qabiliyyəti, zaman-məkan duyğusu və azad iradə insanı digər canlılardan fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdir. Psixoloji, elmi nöqteyi-nəzərindən insan zehnini tədqiq edərkən, dinin insan mənəviyyatının çox mühüm tənzimləyicisi olduğu meydana çıxır. Edilən davranışın pis və ya yaxşı olması ilə maraqlanmağa insanı vadar edir.
