Alkenlər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Alkenlər

Alkenlər və ya Olefinlər - molekullarında karbon atomları arasında bir ikiqat qabitəsi olan doymamış karbohidrogenlərə deyilir. Bu karbohidrogenlər arasında ikiqat rabitə mövcuddur. Alkenlər düstur şəklində CnH2n kimi yazılır. Bəzən alkenlərə "Etilen karbohidorgenləri" deyilir. "Alken" etilen karbohidorgenlərinin beynəlxalq adıdır. Alkenlərin ən sadə nümayəndəsi C2H4 düsturuna malik olan etilendir.[1]

Adlandırma və homoloji sıra[redaktə]

Sistematik adlandırmaya görə alkenlərin adları alkanların adlarında "-an" sonluğunu "-en" sonluğu ilə əvəz edib, ikiqat rabtə yanında duran karbon atomunun nömrəsini göstərməklə düzəlir. Əsas zəncir ikiqat rabitənin yaxın olduğu ucdan başlayaraq nömrələnir.[2][3] Səmərəli adlandırmaya görə "-an" sonluğu "-ilen" sonluğu ilə əvəz edilir.

Sadə adı YUPAK Düsturu
Eten Etilen C2H4
Propen Propilen C3H6
Buten Butilen C4H8
Penten Amilen C5H10
Heksen Heksen C6H12
Hepten Hepten C7H14
Okten Okten C8H16
Nonen Nonen C9H18
Detsen Detsen C10H20

İzomerlik[redaktə]

Alkanlarda olduğu kimi alkenlərdə izomerləşmə sıranın dördüncü üzvündən başlanır. Lakin alkenlər sırasında izmoerlərin sayı çoxdur. Çünki alkenlərdə karbon zəncirin quruluşu ilə yanaşı, ikiqat rabtəyə görə izomerlik və fəza (-sis, -trans) izomerliyi də müşahidə olunur. Molekulda karbohidrogenlərin artması ilə izomerlərin sayı da artır.

Alkenes-rus.png

Fiziki xassələri[redaktə]

Karbon zəncirinin molekulyar uzunluğu və kütləsi ilə bərabər Alkenlərin ərimə və qaynama temperaturları da artır. Karbon atomlarının sayı 5-dən 17-ə kimi olan alkenlər maye, 17-dən çox olanlar isə bərk haldadır.

Alkenlərin fiziki xassələri[4]
Ad Düsturu Ərimə temperaturu,°С Qaynama temperaturu,°С Sıxlıq, d204
1 Etilen С2H4 −169,1 −103,7 0,5700*
2 Propilen C3H6 −187,6 −47,7 0,5193*
3 Buten-1 C4H8 −185,3 −6,3 0,5951*
4 sis-Buten-2 CH3-CH=CH-CH3 −138,9 3,7 0,6213
5 trans-Buten-2 CH3-CH=CH-CH3 −105,5 0,9 0,6042
6 2-Metilpropen-1 CH3-C(CH3)=CH2 −140,4 −7,0 0,5942*
7 Penten-1 С5H10 −165,2 30,1 0,6405
8 Heksen-1 С6H12 −139,8 63,5 0,6730
9 Hepten-1 С7H14 −119,0 93,6 0,6970
10 Okten-1 С8H16 −101,7 121,3 0,7140
... Heksadetsen[5] С17H34 4,1 284,4 0,7811

*Kəmiyyətlər qaynama temperaturunda ölçülmüşdü

Alkanların adlandırılmasına dair tapşırıqlar[redaktə]

Alkenlerin adlandırılması
1
fremeless
Penten 1.svg
1a) 1b)
2
fremeless
Penten 2.svg
2a) Rəngli hissə əvəzedici qrupudur. 2b) Rəngli hissə əvəzedici qrupudur.
3
2-Metilheksan
3-Metilheptan
3a) 2-Metil-1,3-butadien 3b) 2-Etil-1,4-pentdien
4
3-Etil-4-metilheksan
4-Etil-3-metilheksan
4a) 2-Metil-1-buten 4b) 3-Etil-2-penten
5
3-Etil-3-metilheksan
3-Etil-3-metilheptan
5a) 1,2-Butadien 5b) 1,3-Pentadien

İstinadlar[redaktə]

  1. Harold Hart (Autor), Leslie E. Craine (Autor), David J. Hart (Autor), Christopher M. Hadad (Autor); Nicole Kindler (Übersetzer): Organische Chemie, 3. Auflage, Wiley-VCH, Weinheim 2007, ISBN 978-3-527-31801-8, S. 85.
  2. T.W Graham Solamons( Yazar), Craig B. Fryhle (Yazar),Güral Okay (Çeviri Editörü), Yılmaz Yıldırır (Çeviri Editörü) Organik Kimya, ( Organik Chemsty), 7. Basımdan Çeviri, Literatür Yayıncılık 2002, ISBN 975-8431-87-0. Sayfa 144-145
  3. Harold Hart (Autor), Leslie E. Craine (Autor), David J. Hart (Autor), Christopher M. Hadad (Autor); Nicole Kindler (Übersetzer): Organische Chemie, 3. Auflage, Wiley-VCH, Weinheim 2007, ISBN 978-3-527-31801-8, S. 87-88
  4. "Непредельные, или ненасыщенные, углеводороды ряда этилена (алкены)". Органическая химия. Chemistry.narod.ru. Arxivləşdirilib from [1] on 2011-08-22. http://www.webcitation.org/618JnKnNm. İstifadə tarixi: 2009-07-22.
  5. Свойства органических соединений. Справочник. / Под. ред. А. А. Потехина. Л. Химия. – 1984. – 520 с.