Benzol

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Benzol
Benzol:kimyəvi formul
Ümumi
Kimyəvi formulu C7H16
Molyar kütlə 78,11 q/mol
Fiziki xassələri
Sıxlıq 0,8786 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə temperaturu 5,5 °C °S
Qaynama temperaturu 80,1 °C °S
Təsnifatı
CAS -da qeyd. nöm. 71-43-2
SMILES c1ccccc1
C1=CC=CC=C1

Benzol (C6H6) - Üzvi maddələr sinfinə daxil olan iysiz mayedir.

Tarix[redaktə]

Benzol

1865-ci ildə Alman alimi Fridrix Avqust Kekule (Bonn Universitetini bitirmişdir) benzola tsikloheksatrien kimi quruluş vermişdir[1]. (C6H6). Sonralar benzol üçün daha bir sıra quruluşlar təklif olunmuşdur. Kekule formulundan bu günə kimi istifadə olunmasına baxmayaraq, o, benzolun xassələrini tam əks etdirmir.[2][3][4] Belə ki, Kekule formulu benzolun birləşmə reaksiyasına daxil olmasını izah etdiyi halda, benzol üçün birləşmə reaksiyasının deyil, əvəzlənmə reaksiyasının xarakter olması, onun termodinamik və oksidləşdiricilərə qarşı davamlığı izah olunmamış qahrdı. Digər tərəfdən Kekule formuluna görə benzolun izomerdən 1,2-diəvəzli törəmələri ikidən ibarət olmalıdır. Lakin belə izomerlərin olması heç vaxt müşahidə olunmamışdır. Kekule bunu düzgün olaraq benzolda ikiqat əlaqələrin osillasiyası (yerlərini dəyişməsi) ilə izah edirdi.

Hazırda müxtəlif üsullarla təsdiq edilmişdir ki, benzol molekulu koplanardır, yəni benzolda bütün atomlar bir müstəvi üzərində yerləşir və karbon atomlarındakı qoşulmuş π - elektron orbitalları həmin müstəviyə perpendikulyardır.

Benzolun ərimə temperaturu 5,5 °C dərəcədir. Molyar kütləsi 78,11 q/mol-dur. Qaynama temperaturu 80,1 °C dərəcədir. Sıxlığı 0,8786 q/sm³-dir. Benzol bəzən Benzen adı ilə də səslənir.

Maraqlı faktlar[redaktə]

  • Əfsanəyə görə, Kekule Benzolun formulunu yuxuda görmüşdür. Yuxuda altı əjdahanın dairəvi şəkil alması, onlardan birinin quyruğunu dişləyərək Benzolun formulunu yaratdığını zənn etmişdir.[5]

Ədəbiyyat[redaktə]

  • Энциклопедический словарь юного химика / Сост. В. А. Крицман, В. В. Станцо. — М.: Педагогика, 1982. — 368 с., ил.
  • Настольная книга учителя химии 10 класс/О. С. Габриелян, И. Г. Остроумов. — М.:Дрофа, 2004 г.

İstinadlar[redaktə]

  1. Габриелян О.С., Остроумов И.Г. "Настольная книга учителя химии - 10 класс"
  2. P. v. R. Schleyer, "Aromaticity (Editorial)", Chemical Reviews, 2001, 101, 1115-1118. DOI: 10.1021/cr0103221 Abstract.
  3. A. T. Balaban, P. v. R. Schleyer and H. S. Rzepa, "Crocker, Not Armit and Robinson, Begat the Six Aromatic Electrons", Chemical Reviews, 2005, 105, 3436-3447. DOI: 10.1021/cr0103221 Abstract.
  4. P. v. R. Schleyer, "Introduction: Delocalization-π and σ (Editorial)", Chemical Reviews, 2005, 105, 3433-3435. DOI: 10.1021/cr030095y Abstract.
  5. Габриелян О.С., Остроумов И.Г. "Настольная книга учителя химии - 10 класс"

Xarici keçidlər[redaktə]