Brian-Kelloq paktı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

1920-ci illərin sonunda dövlətlərarası münasibətlərdə müharibələrdən imtina edilməsi məsələsi ön plana keçmiş oldu. Fransanın xarici işlər naziri Brian 1927-ci ildə ABŞ-a dostluq münasibətlərini bildirərək onunla istənilən qarşılıqlı öhdəlik götürmək və müharibəni qanundankənar elan etmək haqqında saziş bağlamağı təklif etdi.

İyunun 20-də Brian Amerikanın Parisdəki səfirinə “Əbədi dostluq haqqında Fransa-Amerika müqaviləsi”nin layihəsini təqdim etdi. Fransa bu addım ilə frankın dəyərini möhkəmləndirmək, ABŞ qarşısında olan borclarını tənzimləmək və Avropada öz mövqelərini gücləndirmək niyyətində idi.

Amerika diplomatiyası bu təklifdən öz daxili və xarici siyasət məqsədləri üçün bacarıqla istifadə etdi. ABŞ-ın dövlət katibi Kelloq bu müqavilənin yalnız Fransa ilə bağlanmasını mümkünsüz sayaraq bütün başlıca dövlətlərlə belə bir müqavilə imzalamasını təklif etdi. Fransanın ikitərəfli müqavilə bağlamaq əvəzinə ABŞ-ın çoxtərəfli müqavilə bağlamaq təklifi Parisdə narazılıq yaratdı. Belə şəraitdə ingilis-fransız yaxınlaşması üçün addımlar atıldı. Bunu görən ABŞ 1928-ci ildə Lokarno sazişlərini imzalayan dövlətlərə müharibədən imtina etmək haqqında müqavilənin layihəsini göndərdi. Layihə bütün dövlətlər tərəfindən qəbul olundu.

Brian-Kelloq paktının imzalanması mərasimi 1928-ci il avqustun 27-də Parisdə keçirildi. Bu mərasimdə Böyük Britaniya, Belçika, Almaniya, İtaliya, Polşa, Fransa, Çexoslovakiya və Yaponiyanın nümayəndələri iştirak edirdilər. Pakt 3 maddədən ibarət idi:

  1. Tərəflər qarşılıqlı münasibətlərində mübahisə və müharibələrdən imtina edirdilər.
  2. Mübahisələri və münaqişələri dinc yollarla həll etməli idilər.
  3. Bu pakt bütün dövlətlər üçün açıq elan edilirdi.

1929-cu ilin əvvəllərində Brian-Kelloq paktına 44 dövlət qoşuldu. Pakt 1929-cu il iyulun 24-də qüvvəyə mindi.

Mənbə[redaktə]