Günəş radiasiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Günəşdən yer səthinə gəlib çatan bütün günəş materiyasının və enerjisinin məcmuuna Günəş radiasiyası adlanır.Yer,Günəşin kosmik fəzaya şüalandırdığı radiasiyanın iki milyardda bir hissəsini alır ki,bu da coğrafi təbəqədə gedən bütün təbii proseslərin enerji mənbəyini təşkil edir.Yerə gəlib çatan Günəş radiasiyası əsasən elektromaqnit dalğaları məcmuu olub,dalğa uzunluğuna görə 7%-i ultrabənövşəyi,46%-i görünən şüa ,47%-i isə istilik infraqırmızı şüa spektirindən ibarətdir.Günəş radiasiyasının intensivliyi 1 sm² səthə vahid vaxt ərzində (adətən 1 dəqiqə) düşən radiasiyanın istilik təsiri ilə ölçülərək,kalorilərlə (kal/sm²/dəq) ifadə olunur.Günəş radiasiyası yer səthinə düz,səpələnmiş və ümumi radiasiya formasında çatır.Günəş fotosferindən bilavasitə Yer səthinə çatan və səthdə kölgə verən şüalar düz radiasiya adlanır.Atmosferdə qaz molekulları,aerozallar,su baxırı,buludlar tərəfindən səpələnən və Yer səthinə göy qübbəsinin bütün istiqamətlərindən daxil olan Günəş şüalarına səpələnmiş radiasiya deyilir.Düz və səpələnmiş radiasiyaların məcmuu ümumi (və ya cəm)radiasiya adlanır.Ümumi radiasiya cəmi tropik enliklərin səhralarında 200-220 kkal/sm²-ə,qütb sahələrində 30-50 kkal/sm²-ə qədərdir.Ekvatorial qurşaqda buludluluq çox olduğundan ümumi radiasiyanın illik miqdarı bir qədər azdır(100-140 kkal/sm²/il).

Yer səthinə gəlib çatan ümumi radiasiyanın heç də hamısı istiliyə çevrilmir:onun bir hissəsi səthin xarakterindən,yəni rəngindən,rütubətliyindən,istilik tutumundan asılı olaraq əks olunur,bir hissəsi şüalandırma yolu ilə atmosferə qayıdır,yerdə qalan hissəsi isə səth örtüyünün temperatur rejimin formalaşmasına sərf edilir.Ümumi radiasiyanın bu qalıq hissəsi radiasiya balansı adlanır. Radiasiya balansi qutublerden basqa her yerde musbetdir.En cox radiasiya su sethi terefinden geri qaytarilir.(Qeyd etdi Resad Pasayeff LDU 1-kurs Tarix/Cogradfiya)