Marafon döyüşü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Marafon döyüşü — Fars imperatoru I Daranın sonuncu Yunan torpaqlarını ələ keçirib qərb sərhədlərində təhlükəsizliyi təmin etmək üçün etdiyi ilk böyük döyüşdür. E.ə.490-cı ilin 12 sentyabrında Yunanıstanın Marafon düzənliyində olmuşdur. Döyüş Yunanıstanın zəfəriylə nəticələnmiş və döyüş gecəsi tanrı Pan farsları qorxutduğu üçün, yunanlar ona Akropolis ətəyində bir məbəd inşa etmişlər.

Döyüşün gedişi[redaktə]

E.ə 490 ildə İran Balkan Yunanıstanına qarşı yeni yürüş hazırladı. Bu dəfə bütün ordu gəmilərə yerləşdirilmişdi. Atlıları daşımaq üçün xüsusi gəmilər düzəldilmişdi. Yürüşün başında, Sard satrapının oğulları DatisArtafern dayanırdı. Donanma Kiçik Asiya sahillərindən Eqeida adaları arasından Evbe adasına yollandı. Evbedən iranlı donanma Attikaya yollandı, lakin Saronik dənizinə tərəf deyil, bir az şimala, Marafona sarı. Marafon düzü iranlı atlıların hərəkəti üçün əlverişli idi. Ola bilsin ki, burada enməyi iranlılarla olan keçmiş satrap Qipiy məsləhət görmüşdü. Afinalılar dərhal onlara qarşı çıxış etdilər və eyni zamanda Spartaya kömək üçün çapar göndərdilər. Ay bədrlənməmiş yürüşə çıxmağın imkansızlığını bəhanə edərək, spartalılar yürüşügecikdirdilər və ancaq Marafon döyüşündən sonra Afinada peyda oldular. Balkan yarımadasına soxulmuş iranlı ordu ilə ilk toqquşmanı afinalılar onlara müttəfiq olan Platei şəhəri ilə birlikdə qarşıladılar. Platei köməyə 1000 nəfər göndərmişdi. Strateqlər tərəfindən başçılıq edilən Afinanın 10 fılinin kontinqentinə baş komandanlığı arxont-polemarx Kallimax edirdi. Lakin Marafon döyüşünün təşkili və keçirilməsi işində əsas yeri strateq Miltiad tuturdu. O uzun müddət iranlıların hakimiyəti altında yaşamışdı, onların yürüşlərində iştirak etmişdi və onların hərbi taktikinə yaxşı bələd idi. Bir neçə gün iki ordu bir-birinə qarşı hərəkətsiz qaldı. İranlılar ola bilsin Afinada olan tərəfdarlarının işarəsini gözləyirdilər; afinalılar isə spartalıların yardımını gözləyirdilər. Döyüş, spartalıların yola çıxdığı gün baş verdi. İranlı komandanlıq Afinanı gözlənilmədən haqlamaq və həlledici zərbəni yardımın gəlməsinə qədər endirmək niyyəti ilə, onları Afinaya göndərmək üçün, gecə süvarilərinin əsas hissəsini gəmilərə doldurdu. Yunan komandanlığı bu barədə( casuslar və ya iranlı ordusundan fərarilik etmiş yunanlardan) xəbər tutaraq, düşmən üçün əlverişsiz şəraitdə döyüşə başladı. Nəticədə yunanlar üçün təhlükə törədən iranlı suvariləri döyüşdə iştirak etmədilər. İranlıların say üstünlüyünü nəzərə alaraq Miltiad yunan ordusunu, cinahlarını mərkəzin hesabına gücləndirərək, düzdü. Aasanlıqla yunan mərkəzini dağıdıb keçən iranlılar yunan düşərgəsinə tərəf yürüdülər. Lakin onların arxasınca qapanan yunan cinahları onların geriyə dönmələrinin qarşısını kəsdi və onları döyməyə başladı. Sahilə qaçan bəzi iranlılar öz gəmilərinə çataraq sağ qaldı, başqaları bataqlıqda məhv oldu. Afinalılar düşmənin 7 gəmisini tutaraq onları məhv etdilər. Qalan gəmiləri iranlılar dənizə çıxara bildi. Herodotun məlumatına görə bu döyüşdə afinalıların itkisi 192 nəfər və iranlıların isə 6400 təşkil edirdi. Sağ qalmış iranlıların bir hissəsi, gəmilərə oturaraq, Suniy burnunu dolanaraq cənuba doğru hərəkət etdi. Onlar Afinada olan tərəfdarlarına və Afinada qoşunun olmamasına ümid edirdilər. Lakin afinalılar şəhidləri basdırdıqdan sonra tələsik Afinaya yola düşdülər. İranlı donanması Faler limanına girərək və şəhəri gözlənilmədən almağın imkansızlığını görərək geyirə döndü.

Əhəmiyəti[redaktə]

Yunanların Marafondaki qələbəsi İran üçün hərbi məğlubiyət deyil, ancaq, yenidən təkrarlana bilən, uğursuz cəhd idi. Lakin bunun Yunanıstan, xüsusi ilə Afina üçün böyük mənəvi-psixoloji əhəmiyəti var idi. İranlıların geri oturdulması iranlı ordunun yenilməzliyi barədə əfsanəni puç etdi və onlarla mübarizə edib onlara qalib gəlməyin mümkünlüyü düşüncəsini möhkəmlətdi. Marafon döyüşü gələcək iranlı təhlükəsi qarşısında yunanların birləşməsi üçün şərait yaratdı.

Yunan zəfərini Afinaya xəbər vermək üçün Marafondan yola çıxan Pheidippide, təxminən 40 kilometrlik məsafəni heç dayanmadan qaçdıqdan sonra zəfər xəbərini yunanlara çatdırdığı və yerə yıxılaraq öldüyü rəvayət edilir. Bu hadisə, müasir Olimpiya Oyunlarının qurucusu Pyer de Kuberten və yoldaşlarına 42195 metrlik marafon qaçışını oyunlar arasına salmaları üçün ilham qaynağı olmuşdur.

Qaynaqlar[redaktə]

История Древнего Мира. Расцвет древних обществ. Главная редакция восточной литературы. Москва 1988 səh 151-152