Platon

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Platon
yun. Πλάτων
Head Platon Glyptothek Munich 548.jpg
Doğum tarixi: təx. E.ə. 428-E.ə. 427
Doğum yeri: Flag of Greece.svg Yunanıstan, Afina
Vəfatı: təx. E.ə. 348-E.ə. 347
Vəfat yeri: Flag of Greece.svg Yunanıstan, Afina
Dövr: Antik dövr (Klassik dövr)
Əhəmiyyətli ideyaları: Platonik realizm
Vətəndaşlıq: Flag of Greece.svg Yunanıstan
Məktəbi: Platonizm

Platon (Əflatun) (yun. Πλάτων E.ə. 428 və ya E.ə. 427, AfinaE.ə. 348 və ya E.ə. 347, Afina) — Qədim yunanidealist filosofu, Sokratın tələbəsi, Aristotelin müəllimi.

30-dan artıq fəlsəfi dialoqun müəllifi ("Sofist","Parmenid","Teetet","Dövlət" və b.) Platon aləmə idealist baxışı müdafiə etməklə dövrünün materialist təliminə qarşı mübarizə aparmışdır. Sokratın,Pifaqorçuların, Parmenidin və Heraklitin təlimlərindən geniş istifadə etmişdir. Varlığın izahı üçün şeylərin qeyri-cismani formalarının mövcudluğu haqqında nəzəriyyəni inkişaf etdirmişdir; bu qeyri-cismani formaları Platon "görünüşlər" və ya "ideyalar" adlandırmış və onları varlıqla eyniləşdirmişdir. Platon materiya və məkanla eyniləşdirilmiş olan qeyri varlığı "ideyalara" qrşı qoymuşdur. Platona görə hissi aləm "ideyaların" və "materiyanın" törəməsidir, özüdə bunlar arasında orta vəziyyət tutur. "İdeyalar" əbədidir, "səma hüdudlarından kənardadır", yaranmır, məhv olmur, məkan və zamandan asılı deyil. Hissi şeylər keçicidir, nisbidir, məkan və zamandan asılıdır. Platonun kosmologiyasının mərkəzində ruhun bədənimizin qaranlıq zindanında qapanıb qalması və yenidən təcəssümləşdirilməsi haqqında təlim durur. Platon dərk olunan predmetlərin müxtəlifliyindən asılı olaraq idrakın növlərini müəyyənləşdirirdi. Səhih idrak yalnız həqiqi surətdə mövcud olan "görünüşlər"barədə mümkündür. Bu cür idrakın mənbəyi insanın ölməz ruhunun (bu ruh ölməli olan bədənə daxil olana qədər seyr edilən) ideyalar aləmi haqqında xatiratından ibarətdir. Hissi şeylər və hadisələr haqqında bilik deyil, yalnız ehtimali "rəy" əldə etmək mümkündür.Platon "ideyalarla" hissi şeylər arasında nəzəri idraka müyəssər ola bilən riyazi obyektləri yerləşdirmişdir. İdrak metodu "dialektikadır"; bu ad altında Platon ikili bir yolu:anlayışların ümumiləşdirilməsi pillələri ilə ali məktəblərə doğru yüksələni və ən ümumi anlayışlardan daha az ümumiliyi olan anlayışlara doğru aşağı enməni nəzərdə tutmuşdur. Burada aşağı enmə prosesi ayrı-ayrı hissi şeylərə deyil, yalnız "görüşllərə"("ideyalara") aiddir.Siyasi görüşləri etibarilə Platon Afina aristokratiyasının nümayəndəsi olmuşdur.Cəmiyyət haqqında təliminidə ideal aristokratik dövlətin təsvirini vermişdir;onun da ilkin şərtini kölə əməyi təşkil edir("Qanunlar"): dövləti "filosoflar" idarə edirlər; onu "keşişçi dəstəsi" və ya "döyüşçülər" qoruyurlar; azad vətəndaşların bu iki dəstəsindən aşağıda "sənətkarlar"dururlar. Platonun təlimi idealist fəlsəfənin sonrakı təkamülündə mühüm rol oynamışdır.

Ədəbiyyat[redaktə]

  • Adil Əsədov. Fəlsəfə tarixindən etüdlər: İdeal və reallıq arasında ziddiyyət və onun Qərb, rus və Şərq təfəkküründə həll imkankarı. Bakı: Təknur, 2007. – 116s.
  • Adil Əsədov. Yunan fəlsəfəsiindən etüdlər: yunan fəlsəfəsiində idealin və realliğin münasibətlərinə dair. Ön sözün müəllifi – fəlsəfə elmləri doktioru Tahirə Allahyarova. Bakı: Təknur, 2008.
  • "Fəlsəfə Ensklopedik Lüğəti"
  • "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008. səh.610

Xarici keçidlər[redaktə]

{{Link GA|zh}