Epikür

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Epikür
Επίκουρος
Epikur.jpg
Qədim yunan filosofu Epikür
Doğum tarixi: 4 fevral e.ə. 441(e.ə. 441-02-04)
Doğum yeri: Samos
Vəfatı: e.ə. 270(e.ə. 270-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri: Afina
Dövr: Ellinizm
İstiqaməti: Materialist
Əhəmiyyətli ideyaları: Atom-molekul nəzəriyyəsini dahada inkişaf etdirmişdir
Məktəbi: Epikür bağı


Epikür (təxm. e.ə. 341-270) — qədim yunan filosofu, materialist. -cı ildə "Epikür bağı" fəlsəfi məktəbini (e.ə. 306) banisi,

Həyatı[redaktə]

Epikür Samos adasında anadan olmuşdur. Fəlsəfə ilə 14 yaşından məşğul olmağa başlamışdır. Ömrünün sonunadək Afinada yaşamış, 300-ə qədər əsər yazmışdır; bunlardan yalnız bəzi fraqmentlər bizə gəlib çatmışdır. Epikürə görə kainat sonsuz və əbədidir. Demokritin davamçısıdır. Onun Atom-molekul nəzəriyyəsini daha da inkişaf etdirmişdir. Bu nəzəriyyəyə bəzi yeniliklər əlavə etmişdir. Onun fikrincə atomlar öz-özünə ilkin düzxətli hərəkət halından kənara çıxa bilmək və beləliklə də əyrixətli hərəkətdə olmaq qabiliyyətinə malikdirlər, atomların toqquşması və parçalanması nəticəsində sonsuz sayda dünyalar yaranır və onlardan başqa yalnız boşluq (atomlar arası boşluq) mövcuddur.

Epikür fizikasının əsası bəşəriyyətin əbədəliyidir. Demokritin davamçısı kimi, Epikür deyirdi ki, cismlər bölünməz, sıx, xırda zərrəciklərdən ibarətdir. Atomlar öz forma, ölçü və kütlələrinə (Atomları kütlələrinə görə fərqləndirməyi elmə Epikür daxil etmişdir) görə fərqlənirlər.

Epikür atomları təkcə fiziki cəhətdən deyil həm də riyazi cəhətdən bölünməz hesab edirdi. Demokritdən fərqli olaraq Epikür iddia edirdi ki, atomlar özü-özlüyündə öz düzxətli hərəkət trayektoriyasını dəyişə bilər. Epikür təlimi bunu iradə azadlığı ilə izah edirdi.

E.ə təxminən 307-ci ildə Afinada öz məktəbini təsis etmişdir. Epikür fəlsəfəni yüksək qiymətləndirir və ona görə fəlsəfə insanı fövqəltəbii qüvvələrə, fələyə və canın ölməzliyinə inamların nəticəsində yaranan saxta qorxulardan, cəhalət və xürufatdan azad edir. Epikürçülər öz təlimlərində dünyanı yalandan, yəni ilahilərin qorxusundan azad etməyi təbliğ edirdilər.

Epikür ilahilərin varlılığına inanır, lakin hesab edirdi ki, onlar saysız-hesabsız dünyaların arasında (atomlar arası boşluqda) yaşayırlar və bəşəriyyətin işlərinə qətiyyən qarışmırlar. Xalqın etiqad etdiyi allahlar isə uydurma varlıqlardır. Bədənin ölməsi ilə ruh da ölür. Epikürün fikrincə dünyanı dərk etmək mümkündür. Duyğular, hisslər və anlayışlar, yaxud ümumi təsəvvürlər idrakın meyarıdır. Duyğular biliklərin mənbəyi, idrakın başlanğıcıdır. Epikür estetikası Demokrit evdemonizminin davamıdır. Epikürə görə əsl zövqalma ataraksiya vəziyyətində mümkündür.

Ümumiyyətlə Epikür fəlsəfəni mənəvi fəaliyyət kimi qiymətləndirərək hesab edirdi ki, onun vasitəsi ilə insanlar ətraf dünyanı tədqiq edir və fikirləşərək xoşbəxt həyata çatır, bədənlərinin sağlamlığına və ruhlarının rahatlığına (ataraksiya) nail olurlar. Bununla əlaqədar Epikür etikanı da əhəmiyyətli hesab edirdi, həyatın məqsədini kefdə görürdü.

Epikür uzun müddət yaşayıb, fəaliyyət göstərdiyi Afina şəhərində vəfat etmişdir.

Epikür öz təlimini 300-ə yaxın əsərində, məktub və müsahibələrində əks etmişdir. Əsas əsəri "Təbiət haqqında" 37 kitab olmuşdur. Təəssüf ki, onun əsərlərindən bizlərə yalnız 3 məktub çatmışdır:

  • Herodota, təbiət haqqında
  • Menekeyə, etika sualları haqqında
  • Pifokla, mücərrəd və səmavi təzahürlər haqqında


Vikisitatda Epikür ilə əlaqəli məlumatlar var.

Ədəbiyyat[redaktə]

  • Fərhad Hacıyev. "Görkəmli fiziklər"
  • Adil Əsədov. Fəlsəfə tarixindən etüdlər: İdeal və reallıq arasında ziddiyyət və onun Qərb, rus və Şərq təfəkküründə həll imkankarı. Bakı: Təknur, 2007. – 116s.
  • Adil Əsədov. Yunan fəlsəfəsiindən etüdlər: yunan fəlsəfəsiində idealin və realliğin münasibətlərinə dair. Ön sözün müəllifi – fəlsəfə elmləri doktioru Tahirə Allahyarova. Bakı: Təknur, 2008.

Xarici keçidlər[redaktə]