Adam Smit

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Adam Smith

Adam Smit şotland iqtisadçısı və filosofu, klassik iqtisadi məktəbin banisidir. 5 iyun 1723-cü ildə Edinburq şəhəri yaxınlığında anadan olub. İlk təhsilini yerli məktəblərdə aldıqdan sonra Qlazqo universitetində təhsil alıb və burada Hatçesonun fikirlərindən bəhrələnib. 1740-1746-cı illərdə təhsilini Oksford Universitetinin Beylliol kollecində davam etdirib. 1748-ci ildə Edinburqda mühazirələr oxuyub. 1750-ci ildə Yum ilə tanış olur. 1751-ci ildə Qlazqo universitetində məntiq kafedrasına, 1751-ci ildən 1764-cü ilə qədər isə mənəvi fəlsəfə kafedrasına rəhbərlik edib. Gənc hersoq Bakleyin (Çarlz Taunzendin ögey oğlu) müəllimi olub. Onunla birlikdə Fransada səyahətdə olduğu dövrdə Kene, Türqo, Nekker, Volter və D`Alamber kimi şəxslərlə görüşüb və "Xalqların Sərvəti" adlı elmi əsərini yazmağa başlayıb. Əsərdə Smit ictimai institutların təkamülünü və onların müasir dövr üçün quruluş prinsipini təsvir edir. 1759-cu ildə "Əxlaqi Hisslər Nəzəriyyəsi" adlı elmi əsəri çapdan çıxır. Bu əsərində o sübut edirdi ki, əxlaqi hisslər simpatiya hissindən yaranır və şüurla idarə edilir baxmayaraq ki, insanda əsas hərəkətverici qüvvə rolunu şəxsi mənafe və özünü saxlamaya yönəldilmiş hisslər oynayır. Hər kəsin daxilində "daxili insan" var və o insanın bütün hərəkətlərinə qiymət verir və şəxsi özünü mükəmməlləşdirməyə vadar edir. Sosial səviyyədə isə bu funksiyanı ictimai institutlar yerinə yetirirlər. 1766-cı ildə Smit Fransadan qayıdaraq Londonda yaşamağa başlayır. Burada o lord Tauzendlə sıx əməkdaşlıq edir və kral cəmiyyətinə üzv seçilir. Burada o Börk, Səmuel Conson, Eduard Gibbon və Benjamin Franklin kimi şəxlərlə tanış olur. Sonra o öz əsas elmi əsərini yazmaq üçün Kerkoldidəki evinə qayıdır. 1773-cü ildə o Londona qayıdır. 1776-cı il 9 mart tarixində onun məşhur "Xalqların Sərvətlərinin Təbiəti və Səbəbləri" adlı əsəri çıxır. Əsər 5 hissədən ibarət idi:

  1. Əmək bölgüsürenta, əmək haqqıgəlir;
  2. Kapital;
  3. Avropanın inkişafının tarixi icmalı, Merkantilizmin bir imtiyazlar sistemi kimi tənqidi;
  4. Ticarət azadlığı;
  5. Dövlətin gəlir və xərcləri.

Əsərdə həmçinin Smitin "gözəgörünməz əl" adlandırdığı rəqabət haqqında fikirləri də öz əksini tapmışdır. Smit rəqabəti bazar iqtisadiyyatının inkişafının əsas hərəkətverici qüvvəsi adlandırırdı. "Xalqların sərvəti" adlı əsəri çıxdıqdan sonra Smit Şotlandiyanın gömrük komissarı vəzifəsinə təyin edilir və Edinburq şəhərinə köçür. 1787-ci ildə Smit Qlazqo universitetinin fəxri rektoru adına layiq görülür. Adam Smit 17 iyul 1790-cı ildə vəfat etmişdir.