Ralf Uold Emerson

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ralf Uold Emerson
RWEmerson.jpg
Doğum tarixi 25 may 1803(1803-05-25)
Doğum yeri Flag of the United States.svg ABŞ, Massaçusets, Boston
Vəfatı 27 aprel 1882(1882-04-27)
Vəfat yeri Flag of the United States.svg ABŞ, Massaçusets, Konkord
Vətəndaşlıq Flag of the United States.svg ABŞ
İmzası
Appletons' Emerson Ralph Waldo signature.svg

Ralf Uold Emerson (1803-1882) – Amerika yazıçısı və filosofu, Transsendentalizm fəlsəfi hərəkatının banisi.

Baxışları ziddiyyətli kimi qəbul edilir. Ona Platon və ya yeni platonçular – Göte, Karleyl, ingilis romantik şairləri U.VordsvortS.Kolric, həmçinin Şərq mistikləri təsir göstərmişdir düşünürlər.

E-un T-inə görə "fəlsəfənin əbədi problemi" RuhMateriyanın münasibətlərindən ibarətdir. O bu problemi idealist kimi həll edir: "Təbiət ruhun rəmzidir". Varlığın ən yüksək sintetik prinsipi fövqəlruhdur, Allahdır.

Qnoseologiyada isə Emerson İntuitivizmə yaxın olmuşdur; seyr, sonra isə intuisiya və vəcdəgəlmə şeylərin mahiyyətinə nüfuz etməyin ən yaxşı üsullarıdır. Dünyada hər yerdə gözəllik mövcuddur; harmoniya, kamillik və mənəvilik gözəlliyin əsas cəhətləridir. "Gözəlliyi yaratmaq sənətdir, incəsənətdir".

Emersona görə tarixdə həlledici rol böyük adamlara xasdır (və ümmumiyyətlə "bütün dərin biliyə nüfuz etmək, fərdiyyətçiliyin nəsibidir"); onlar cəmiyyətin, şəxsiyyətin əxlaqi təkmilləşməsindən ibarət tərəqqisinə kömək edirlər.

Emerson qeyd edirdi ki, "Yer üzərində varlılar və yoxsullar arasında mənafelərin əbədi mübarizəsi və antoqonizmi hökm sürür" Onun rəğbəti kasıbların tərəfində idi. Emersonun sosial-etik idealı şəxsiyyətin bütövlüyü haqqında əməyə və xüsusi mülkiyyətin ədalətli bölüşdürülməsinə əsaslanan ümumi rifah və bərabərlik haqqında utopik arzudan ibarətdir.

Emerson burjua quruluşunu tənqid etmiş və ABŞ-da quldarlığa, irqçiliyə, istilaçı müharibələrə qarşı çıxış etmişdir. Emerson yazırdı: "İndiki demokratiyanın demokratik əsasla heç bir əlaqəsi yoxdur. Başdan ayağa sələmçilik ruhu ilə aşılanmış bu demokratiya məhvə məhkumdur".

Əsas əsərləri[redaktə]

  1. Təbiət (1836),
  2. Təcrübələr (1841-44),
  3. Bəşəriyyətin nümayəndələri (1850),
  4. Cəmiyyət və tənhalıq (1870).