Sorn Kyerkeqor

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Sorn Kyerkeqor
Søren Kierkegaard
Kierkegaard.jpg
Doğum tarixi: 5 may, 1813
Vəfatı: 11 noyabr, 1855

Sorn Kyerkeqor [Søren Kierkegaard] ( 1813 - 1855 ) Danimarka filosofu.

Həyatı[redaktə]

Kyerkeqor dindar atasının təsiriylə din təhsili almış və qatı bir dini atmosferdə böyümüşdür. Bütün həyatında bu uşaqlığın təsiri görülər. Özü də dini düşüncələri olan biri olmaqla birlikdə davamlı din adamlarıyla, təşkilatlarıyla və düşüncələriylə qarşıdurma halında oldu. Mövcud Xristianlığın korlanmış olduğunu irəli sürdü və Xristian inancının tamamilə yenilənməsinə istiqamətli tənqidlər inkişaf etdirdi. Kierkegaard, din və tanrını tamamilə fərdi bir mövzu olaraq qiymətləndirdi. Bu istiqamətdə gedərək sistematik fəlsəfənin fərdi gözardı edən bütüncüllüğünü də rədd etdi. Fəlsəfəsində fərdi mərkəzə al/götürdü.

Fəlsəfəsi[redaktə]

Kierkegaard, yaranmaçılığın qabaqcıllarından sayılar. Yaranmaçı fəlsəfə bir baxıma hər yaranmaçı filosofda özünə xas bir xüsusiyyət qazanaraq ayrıca təyin olunar, ancaq bilinən ümumi xüsusiyyətləri və fəlsəfi spesifikliyi baxımından yaranmaçılığın qurucu adlarının başında Kierkegaard sayılmaqdadır. Kierkegaardın müəyyən bir fəlsəfi sistematik inkişaf etdirmədiyi doğru olmaqla birlikdə (Kierkegaard bu mənada Nietzsche kimi müstəqil və sistemsiz filosoflardandır), istifadə etdiyi anlayışlar və fəlsəfə etmə tərzi sonradan yaranmaçı fəlsəfələrdə görülən xüsusiyyətləri barındırır.Kierkegaardın etiraz etdiyi və davamlı tənqid etdiyi filosof Hegeldir. Hegelin rasyonalist və sitematik fəlsəfəsi Kierkegaard üçün qəbul edilemezdir.Kierkegaardın Hegeldən daha çox əsl olaraq hegelçiliyi hədəflədiyi deyilə bilər. Yaranmaçı fəlsəfələrdə görülən anlayışların əksəriyyəti öncül olaraq Kierkegaardda görülər: axmaq, böhrana düşdü, qorxu və kaygı.Kierkegaardın fəlsəfi problemsəli bir baxıma mövcud Xristianlıq icinde və hətta qarşısında necə yaxşı bir Xristian olunacağı nöqtəsinə də bağlıdır. Kierkegaard, fəlsəfə tarixinin mücərrəd məntiqi fantastikalarla inkişaf etdiyini və bu səbəblə fərdi, fərdin gerçək həyatını gözdən qaçırdığını düşünər. Ona görə yaranma, konkret və öznel insanın həyatıdır. Bu səbəblə fəlsəfə konkret düşünməyə, yəni yaranmaya yönəlməlidir.