Efesli Heraklit
| Efesli Heraklit | |
 |
|
| Doğum tarixi: |
|
|---|---|
| Doğum yeri: | Efes |
| Vəfatı: |
|
Heraklit Efesli (qəd. yun. Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος VI – V əsrlər e.ə.535-475 illər e.ə.— Qədim yunan filosofu;
Mündəricat |
Həyatı [redaktə]
• Efes şəhərində doğulub və yaşamışdır ( Kiçik Asiya ); • Bılosonun oğlu ; • Çar ailəsinə mənsubdur; Androklidlər nəslinin nümayəndəsi kimi (Efesin yaradıcısı Androklın nəsli ), o, fəxri "çar" adının varisi idi ,ancaq qardaşının lehinə taxtdan imtina etdi ; • Yunan sözü loqodzu ( loqos) fəlsəfi anlama gətirmişdir ; Heraklitin mətnlərində bu termin 11 dəfə: 3 fraqmentdə – "söz", "nitq"; 5 dəfə – "anlam" mənalarında./ işlənmişdir; • Dərin fikirliyinə görə və ifadəsinin sirrliliyinə görə Qaranlıq təxəllüsü almışdır ; • Heraklit ilk yunan filosofu olmuşdur ki, "kosmos " terminini yazılı şəkildə işlətmişdir ; • "kosmos " sözü " nizam" deməkdir ; • Heraklitin "Təbiət haqqında" poemasının cəmi yüz otuz parçası məlumdur; • Ömrünün sonunda dağlara çəkilib və orada yaşamışdır .
Fəlsəfəsi [redaktə]
Tale [redaktə]
~ Hər dəfə Heraklit insan arasına çıxdıqda ,o ,ağlayırdı , çünkü insanların etdiyi hər şeyə onun yazığı gəlirdi . ~ Efeslilər Heraklitdən onlara qanun tərtib etməyi xahiş edəndə ,o ,onları yaramaz adlandırır və aşıq- aşıq oynamağa davam edir.Deyir ki ,bu dövlət idarə etməkdən daha maraqlıdır .
Təlim [redaktə]
• Mənsiz də , loqossuz da ağılla qəbul edilməlidir ki , hər şey birdir. • /Heraklitin loqosu haqqında geniş ədəbiyyat yazılmışdır. Onun bəzi fikirlərini sadalayaq : 1. Loqos – mistik ilahi sözdür . 2. Loqos – Bəlkə də Zevsin gizli görüntüsü kimi dünyanı idarə edən ilahidir. 3. Loqos – Dünya yaradılışının əsasında duran ali idrakdır. 4. Loqos – ümumi qanundur ,hansı ki ,ona əsasən əşyaların dəyişməsi və bir-birinə çevrilməsi baş verir. 5. Loqos – bir əşyanın o biri əşyaya çevrilməsini( məs.suyun yerə və s. ) təyin edən münasibətdir (kəmiyyət baxımından) . 6. Loqos- təlimdir ,yəni həm də Herakitin özünün kitabında ifadə olunmuş təlimdir. 7. Loqos – sadə trivial anlamda deyilmiş söz ,nitqdir . • Hər şey davamlıdır ,hər şey dəyişir; • Düz yolla əyri yolun heç bir fərqi yoxdur ; • Ölümsüzlər ölürlər ,ölənlər ölümsüzdir. • Bir birini həyatla öldürürlər.
Heraklitdən başlayaraq söz oyunlarına və çoxmənalığın implitasiyasına fikir verilməyə başlanır . Bu gün bu mövzular böyük bir elmi distiplinin – polisemiyanın obyektidir . Kalamburalar və sözlərin mənalarıyla oynama – fəlsəfi poeziyanın dərin fundamentidir , bütün lətifələrin əsası və yumor və satiranın bazasıdır . Bir neçə nümunəni gözdən keçirək. • Mən taksasın soruşdum . "Taksi nədiir, nə taksi?" • Mən çayda çimməyi deyil ,çayı içməyi sevirəm. • • Biz-aqiliz , siz- mız! • Natiq –bərkdən nanay-nanay qışqıran deyil,gözəl nitq söyləyəndir. • Parlaq alim –keçəli parlayan alimdir. • • Kitabçıya pul yatırtmaq (pulu kitabın üzərinə düzürsən) • Natəmiz söhbətdir.(Söhbət natəmiz .çirkli yerdə baş verib). • Siz partiyanın üzvüsüz ? Xeyir, mən onun beyniyəm!
Fikirlər [redaktə]
• Düşüncə – böyük sərvətdir, müdrüklük ondan ibarətdir ki, gerçəyi söyləməlisən və təbiəti dinləyib, onunla həmahəng hərəkət etməlisən. • İnsanların bütün arzularının həyata keçməsi onların özlərinə xeyir gətirmir. • Bir mənim nəzərimdə mindir, əgər, o, ən yaxşıdırsa. • Gözlər qulaqlardan daha dəqiq şahiddir. • Biz yaşayarkən –ruhumuz ölüdür, biz öləndə ruhumuz dirilir. • Əgər kordan soruşsalar ki, görmək nədir, o,bunun korluq olduğunu söyləyər. • Müdrüklüyün mahiyyəti budur: fikrin, hər şeyi hər yerdə idarə etdiyini qavramaqdır. • Müdrüklük həqiqəti söyləmək, təbiəti duymaq və onunla həmahəng hərəkət etməkdir.
Ədəbiyyat [redaktə]
- Ахутин А. В. Античные начала философии. — СПб.: Наука, 2010.
- Бакина В. И. Космологическое учение Гераклита Эфесского // Вестник Московского университета. — Сер.7. — Философия. — 1998. — № 4. — С.42-55.
- Дынник М. А. Диалектика Гераклита Эфесского. — М., 1929.
- Кабисов Р. С. Логос Гераклита и наука логики // Философия и общество. Philosophy and society. — М., 1998. — № 3. — С.135-154.
- Кессиди Ф. Х., Кондзёлка В.В. Гераклит и Древний Восток // Философские науки. — 1981. — № 5. — С.94-100.
- Кессиди Ф. Х. Гераклит и диалектический материализм // Вопросы философии. — 2009. — № 3. — С.142-146.
- Муравьев С. Н.Traditio Heraclitea (A): Свод древних источников о Гераклите // Вестник древней истории. — 1992. — № 1. — С.36-52.
- Хольцман А. Сходство и различие между учениями о противоположностях у Гераклита и Николая Кузанского // Verbum. — СПб., 2007. — Вып. 9. Наследие Николая Кузанского и традиции европейского философствования. — С. 55-69.
- Вольф М.Н. Путь отыскания истин: Гераклит и Парменид // V Российский философский конгресс "Наука. Философия. Общество" Материалы. Том II, Новосибирск, 2009. С.14.
İstinadlar [redaktə]
Həmçinin bax [redaktə]
Xarici keçidlər [redaktə]
