Qədim Yunanıstan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Yunanıstan tarixi
Azərbaycanın dövlət gerbi
Bu məqalələr ölkə seriyasındandır
Tarixəqədərki Yunanıstan
Yunan mifologiyası
Yunan fəlsəfəsi
Egey sivilizasiyası
Ellada sivilizasiyası
Kiklad sivilizasiyası
Minoy sivilizasiyası
Miken sivilizasiyası
Qədim Yunanıstan
Yunan qaranlıq erası
Arxaik Yunanıstan
Qədim Yunanıstan qanunları
Qədim Yunanıstan mədəniyyəti
Yunan-Roma
Roma və Bizans dövrü
Bizans imperiyası
Afina hersoqluğu
Osmanlı imperiyası
Yeni dövr
Yunanıstanın müstəqillik mübarizəsi
Yunan krallığı
II Yunanıstan respublikası
II Dünya Müharibəsində Yunanıstan
Yunan hərbi xuntası
III Yunanıstan respublikası

Yunanıstan portalı
b·m·r

Qədim Yunanıstan (yunan. Αρχαία Ελλάδα) — Balkan yarımadasının cənub hissəsində, Egey dənizi arasında, Frakiya sahilində, Kiçik Asiyanın qərb sahilində yaranmış dövlətlər qrupunun ümumi adı; təsir dairəsi Appenin yarımadasının cənub sahilinə, Siciliyanın qərbində, Mərmərə, QaraAralıq dənizləri sahillərinə də yayılmışdı. Yunanıstan ərazisinin məskunlaşması orta paleolitə aid edilir.[1] Neolit dövründə (e.ə. 7-ci minilliyin ortaları-e.ə. təqr. 2800) Yunanıstan əhalisi əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur, oturaq həyat keçirirdi. Yunanıstanın ilk sakinləri qədim yunanlar (onları pelasgilər, karilər adlandırırdılar) yəqin ki, hind-avropalı olmamışlar.

E.ə. 2800 və 2000 illər arasında şimaldan yunanlar hücum edib Attika, Şimal-Sərqi Peloponnesi, axaylar isə Peloponnesin böyük hissəsini, eoliyalılar Fessaliya və Orta Yunanıstanı tutdular. Dorilərin hücumunun təsiri ilə (e.ə. 12 əsrin sonu-e.ə. 11 əsr) ioniyalılareoliyalılar Kiçik Asiya sahillərinə və yaxınlıqdakı adalara sürgün edildilər. E.ə. təqr. 700 ildə əhali ümumi adla -ellinilər, ölkə isə Ellada adlandı. Sonra yunanlar Qara dənizAralıq dənizi sahillərində məskən saldılar. Bu dövrdə qonşu kaloniyalar ilə daim mədəni və ticarət əlaqələri saxlayan Neapol, Tarent, Sibaris, Sirakuza, Messena, Kirena, Bizans, Xalkida, Herakleya, Sinopa, Pantikapey, Feodosiya, Oliviya, Toma və s. koloniyalar yaradılmışdı.

Kaloniyalar Yunanıstanda demokratiyanın beşiyi hesab edilirdi.[2] Bu dövrdə şəhər-dövlətlərdə sürətlə yaranırdı.Bunlardan: Afina, Sparta, Korinf, Fiva, Arqos, Milet, Halikarnas, Efes, Mitilena, Xios və s. misal göstərmək olar. Siyasi quruluşuna görə bu kaloniyaların demokratik və ya aristokratik respublikalar idi. Spartanın rəhbərliyi ilə e.ə. 6 əsrdə Peloponnes ittifaqı yaradıldı. E.ə. 500-449 Yunan-İran müharibələrində istiqlaliyyət uğrunda mübarizə aparan yunanlar bir sıra qələbələr qazandılar.[3]

Yunan ittifaqına başçılıq edən Afina hərbi və iqtisadi cəhətdən möhkəmləndi. Afina ilə Sparta arasındakı ziddiyyətlər Peloponnes müharibəsinə (e.ə. 431-404) səbəb oldu. E.ə. 4 əsrdən tərəflərin ümumi böhranı başlandı. Yunanıstanda hökmranlıq uğrunda mübarizəyə girişən Makedoniya bundan isitfadə etdi. Xeroneya yaxınığındakı vuruşmada (e.ə. 338) məğlubiyyətdən sonra yunan şəhərləri Makedoniyanın hakimiyyətinə keçdi. Makedoniyalı İsgəndərin ölümündən sonra onun imperiyası bir sıra dövlətlərə (ellinist monarxiyalara) parçalandı. E.ə. 3-2 əsrlərdə yunan şəhərlərində ictimai ziddiyyətlər yenidən kəskinləşdi. E.ə. 146-cı ildə Yunanıstan Romanın tərkibinə daxil edildi. Lakin 4 əsrdən Yunanıstan Şərqi Roma imperiyasının ərazisinə daxil olmuşdur.Qədim Yunanıstanın özünə məxsus cəhətlərindən biridə, qədim mədəniyyətə sahib olmasıdır.Yunan mədəniyyəti tarixən bütün dünya ölkələrinin mədəniyyətlərinə təsir etmişdir.[4]

İlk vaxtlar[redaktə]

Qədim Yunanıstanın dəqiq olaraq nə zaman formalaşdığı tarixə məlum deyildir.Əsasən Roma İmperiyasından əvvəl ki, zamanlarda da Yunanıstan ərazisində inkişaf etmiş Sivilizasiyanın yaşadığı məlumdur.Bəzi mənbələrdə eramızdan əvvəl 1150-ci ildə dağılan Mikena Sivilizasiyasında qədim Yunan tarixinin bir hissəsi kimi göstərilmişdir.[5] Qədim Yunanıstan tarixinin ilk dövrü Yunan qaranlıq erası adlanır.Bu dövr təxminən 300 il davam etmişdir.Eramızdan əvvəl 1100-ci ildə başlayan Yunan qaranlıq erası 800-cü ildə yekunlaşır.[6] Yunan qaranlıq erasında əsas inkişaf etmiş sahə, mədəniyyət olmuşdur.Amfora adlanan gil qablar vasitəsi ilə müxtəlif mallar, gəmilərlə uzaq ərazilərə daşınırdı.Yunan qaranlıq erasının fərqli cəhətlərindən biridə, bu dövrdə bəzi həndəsi biliklərin yaranması ilə bağlıdır.

Pantenon məbədi, qədim yunan memarlığının simvolu hesab edilir.

Məsələn qədim Yunanıstanda Üçbucaq, KvadratÇevrə kimi həndəsi fiqurlar Yunan qaranlıq erasında yaranmışdır.[7] Yunan qaranlıq erası eramızda əvvəl 800-cü ildə yeunlaşır və Arxaik Yunanıstan adlı II dövr başlayır.Bu dövr 490-cı ilə qədər davam etmişdir.Arxaik Yunanıstan dövrü heykəltəraşlıq sənətinin inkişaf etdiyi dövr sayılır.İlkin abidələrin hazırlanılması və mədənlərin kütləvi formada fəaliyyətə başlaması Arxaik dövrə aid edilmişdir.[8]

Yunanların mənşəyi[redaktə]

Qədim Yunanıstanın formalaşması[redaktə]

Cəmiyyətdə olan sosial fərqlər[redaktə]

Yunan-İran müharibələri[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. http://www.statemaster.com/encyclopedia/Ancient-Greece
  2. http://www.arwhead.com/Greeks
  3. http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/aescpers.html>
  4. http://www.princeton.edu/~hellenic/renaissanceconferenceabstracts.html
  5. http://www.aroundgreece.com/ancient-greece-history/mycenaean-civilization-greece.php
  6. http://socsci.gulfcoast.edu/rbaldwin/dark_age_greece.htm
  7. http://www.enchantedlearning.com/artists/greek/amphora.shtml
  8. http://www.statue.com/greek-statues.html