Sparta

Sparta—(Qədim Elence; Attika ləhcəsi: Σπάρτη Spártē, qədim Dor ləhcəsi: Σπάρτα Spártā), klassik antik çağda ən çox „Λακεδαίμων" Lakedaimon olaraq adlandırılan şəhər E.Ə. 2. minilliyın sonunda yaşayan Dori istilasının həmən sonrasında Peloponnes (Mora) yarımadasında Dorilər tərəfindən qurulan şəhər və şəhər dövləti.Yunanıstanda qədim dövlət.

Tarixi

Sparta dövləti.Peloponnes yarımadasının cənub-şərqində Lakonika, cənub-qərbində isə Messeniya vilayəti yerləşirdi. Bu ərazinin torpağı çox münbit idi. E.ə. II minillikdə dorilər hücum edib Lakonikanı tutduqdan sonra Sparta şəhərinin əsasını qoydular və özlərini spartalılar adlandırdılar. Spartalılar messeniyalılara qarşı uzun müddət mübarizə apardılar, e.ə.VII əsrdə onlara qalib gəldilər. Tabe olmayanlara ölkədən çıxıb getməyə icazə verdilər. Spartalılar yerli əhalinin çoxunu qula çevirdilər.

Qulları ilotlar adlandırırdılar. Azad adamlar spartalılara vergi verirdilər. E.ə.VIII-VI əsrlərdə Spartada quldarlıq dövləti yarandı.Burada xalq yığıncağı ahıl adamlardan ağsaqqallar şurasıseçirdi. Onun üzvləri mühüm işlərə başçılıq edirdilər. Spartalılar ancaq hərbi işləməşğul idilər. Qanun onların başqa işlə məşğul olmasına icazə vermirdi. Döyüş vaxtı onlar bir cərgəyə düzülüb nizələrini qabağa uzadır, irəli yeriyir, sanki divar hərəkət edirdi. Belə düzülüş falanqa adlanırdı. Spartalılar uşaq vaxtlarından sərt tərbiyə alır, bütün günü hərbi işlə məşğul olurdular. Spartalılar qısa və aydın danışırdılar. Belə danışıq Lakonik danışıq adlanırdı. Sparta 30 ilə qədər davam edən Peloponnes müharibəsində (e.ə. 431-404) Afinayaqalib gəlmiş, bütün Yunanıstana hakim olmuşdu. E.ə.l46-cı ildə Romadan asılıvəziyyətə düşmüşdü.

Ədəbiyyat

• Elmi axtarışlar.
  • Андреев Ю. В. Архаическая Спарта. Искусство и политика. СПб., 2008.
  • Андреев Ю. В. Мужские союзы в дорийских городах-государствах (Спарта и Крит). СПб.: Алетейя, 2004. — ISBN 5-89329-669-9.
  • Зайков А. В. К вопросу о специфике спартанской экономики // Из истории античного общества. Нижний Новгород, 1991. C. 5—14. (Текст доступен с официального сайта исторического факультета Нижегородского государственного университета).
  • Зайков А. В. Территориальная экспансия Лакедемона и становление спартанского полиса // Вестник Ленинградского государственного университета. 1991. Сер. 2. Вып. 3. С. 24–29.
  • Зайков А. В. Спартанские ксенеласии // Античная древность и средние века. Вып. 30. Екатеринбург: УрГУ, 1999. С. 6—25.
  • Печатнова Л. Г. История Спарты. Период архаики и классики. — Гуманитарная Академия, 2002. — ISBN 5-93762-008-9.
  • Хэммонд Н.Дж.Л. Пелопоннес // Расширение греческого мира. VIII—VI вв. до н. э. М.: Ладомир, 2007 (Кембриджская история древнего мира. Т. III, часть 3). — ISBN 978-5-86218-467-9.
• Научно-популярные издания.
  • Дубровский И. Спартанский эксперимент // Вокруг света. — 2006. — № 1 (2784).
  • Секунда Н. Армия Спарты. М.: АСТ, Астрель, 2004.- ISBN 5-17-023262-4, ISBN 5-271-08554-6, ISBN 1-85532-689-0.
  • В. С. Сергеев. История Древней Греции. СПб, издательство "Полигон", 2002, 702 стр., ISBN 5-89173-171-1

Həmçinin bax

• Dorilər

Xarici keçidlər

• GTP—Sparta
• GTP—Ancient Sparta
• Sparta'nın tekrar gözden geçirilmiş tarihi, Antik Sparta'nın inanaçları ve kültürü
• Journal of Laconian Studies—A peer-review open source Journal for the study of Laconian history
• Sparta & Yunan tarihi
• Antik Tarih Kaynak Kitabı: 11. Brittanica: Sparta
• Antik Sparta'nın tarihi
• Sparta gerçekleri
• Sparta Tarihi