Bencamin Franklin

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Bencamin Franklin
Benjamin Franklin
Bencamin Franklin
Cozef Ziffred Düplessi tərəfindən çəkilmiş portreti
 
Təvəllüdü: 17 yanvar 1706(1706-01-17)
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Boston, Britaniya Amerikası
Vəfatı: 17 aprel 1790 (84 yaşında)
US flag 13 stars.svg Filadelfiya, Pensilvaniya, ABŞ
Atası: Cozayya Franklin
Anası: Abia Folger
Həyat yoldaşı: Debora Rid
Uşaqları: Uilyam Franklin
Frensis Folger Franklin
Sara Franklin Beyç
 
Elmi fəaliyyəti
Elm sahəsi: elektrik, optika, coğrafiya
Tanınır: ildırımötürənin ixtiraçısı kimi
 
İmzası: İmzası

Bencamin Franklin (ing. Benjamin Franklin; 17 yanvar 1706 - 17 aprel 1790) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının banilərindən biri, yüksək intellektə sahib olmaqla yazıçı, satirist, siyasi nəzəriyyəçi, siyasətçi, poçtmeyster, alim, ixtiraçı, dövlət xadimi və diplomat kimi məşhurluq qazanmışdır. Elmdə elektrik və optika sahəsindəki tədqiqatları ilə tanınır. O, ABŞ-da ilk ictimai kitabxananın və Pensilvaniyada ilk yanğınsöndürmə idarəsinin yaradıcısıdır.

Bencamin Franklin ABŞ-ın baniləri arasında yeganə şəxsdir ki, Amerika Birləşmiş Ştatlarının yaranmasında əsas rol oynayan hər üç sənədə imza atmışdır. Bunlar ABŞ İstiqlal Bəyannaməsi, ABŞ Konstitusiyası və 13 Britaniya koloniyasının müstəqillik uğrunda apardığı müharibəni bitirən 1783-cü il Versal sülh müqaviləsidir.

1928-ci ildən Franklinin portreti ABŞ-ın 100 dollarlıq pul əskinaslarının üzərində təsvir olunur.

Həyatı[redaktə]

Bencamin Franklin 1706-cı ildə Bostonda dəmirçi ailəsində anadan olmuşdur. 13 yaşından tipoqrafiyada işləməyə başlamışdır. Artıq 16 yaşına çatanda yerli qəzetlərdə məqalələri çıxmağa başlayır. Lakin Boston ona cansıxıcı gəldiyindən o Pensilvaniyaya — Filadelfiya şəhərinə gəlir. Orada özünə çox böyük şöhrət qazanır və Filadelfiya qubernatoru tərəfindən Londona göndərilir. Bir çoxları bilməsə də məhz Bencamin Franklin tərəfindən dünyada ilk dəfə olaraq öz üzvləri üçün pulsuz kitabxana və elm mərkəzinə malik olan klub yaradılmışdır. Həmin dövr üçün bu, görünməmiş addım idi.

Dövlət qulluğunda olduğu zaman ərzində 1743-cü ildə Amerika Fəlsəfə cəmiyyətinin və Filadelfiya Akademiyasının da yaradıcısı bu dahi şəxsiyyət olmuşdur. Franklin bütün koloniya nümayəndələrinin iştirakı ilə konqressin çağırılmasının ilk təşəbbüskarlarından olmuşdur. 1757-1775-ci illərdə Franklin Şimali Amerika koloniyalarının Londonda təmsilçisi olmuşdur. Azadlıq Müharibəsi başlayan kimi o öz vətəninə qayıtmışdır. Tezliklə Parisə yenidən nümayəndə kimi göndərilmişdir. Onun xüsusi diplomatik bacarığının nəticəsində fransız-amerikan danışıqları uğurla başa çatır. 1783-cü ildə Versal danışıqlarında Böyük Britaniyanın Amerikanı suveren və müstəqil olduğunu rəsmən tanıması da Franklinin əməyinin nəticəsidir. Məhz o, müharibənin uğurlu sonluğunun və bugünki qüdrətli Amerika dövlətinin təməlini qoyan və dövlətin xarici düşmənlərini neytrallaşdıran şəxsiyyət idi. 1785-ci ildə vətəninə qayıdanda qanunverici yığıncağın prezidenti seçilir. Onun digər bir xidməti də ABŞ Konstitusiyasının hazırlanması zamanı yaxından bu işdə kömək etməsi olmuşdur.

Onun dahiliyi həm də onda idi ki, o yalnız dövlət qulluqçusu və qurucusu kimi deyil, həm də alim kimi o dövrün ən məşhur simalarından idi. Belə ki, müasir dövrdə ən çox müzakirə edilən insan hüquqları ilə bağlı elmi yanaşmanın banilərindən biri də Bencamin Franklin olmuşdur. Franklin, yaşamaq hüququ, azadlıq hüququ və mülkiyyət hüququnu insanın təbii ayrılmaz hüquqlarından sayırdı. Onun elmi pamfletləri və məqalələri əsasında günlərimizdə ən inkişaf etmiş dövlətlər insan hüquqları sahəsində öz daxili strategiyalarını müəyyən edirlər.

Aforizmləri[redaktə]

  • 1. Əgər rahat yatmaq istəyirsənsə yatağına özünlə təmiz vicdan apar!
  • 2. Qəzəblənmək üçün hər zaman əsas var, lakin səbəb çox azdır.
  • 3. Qadının çatışmayan cəhətlərini bilmək istəyirsənsə, onun rəfiqələrinin yanında onu təriflə.
  • 4. Əgər boş vaxtının olmasını istəyirsənsə, vaxtını boş itirmə.
  • 5. Qardaş dost olmaya bilər - amma dost həmişə qardaşdır.
  • 6. Qürürlu insan həmişə qürürlu insana nifrət edir!
  • 7. Ən gözəl dərman istirahət və nəfsdən çəkinməkdir!
  • 8. Həyatı sevirsənsə, vaxtını boşa vermə - çünki həyat vaxtdan ibarətdir.
  • 9. Fırıldaqçılar düzgünlüyün bütün üstün cəhətlərini bilsəydilər qazanc xatirinə düzgün insan olardılar!
  • 10.Hansı vəziyyətdə yaşamasından asılı olmayaraq insan hər zaman rahatlıq və narahatlıq tapır!
  • 11.Böyük imperiya - böyük piroq kimidir. Qıraqlardan yemək daha asanddır!
  • 12.Ən yaxşı həkim əksər dərmanların kömək edə bilmədiyini bilən həkimdir!
  • 13.Şüşə, farfor və reputasiya - bunları sındırmaq çox asan yenidən əvvəlki vəziyyətinə qaytarmaq isə çox çətindir!
  • 14.Bir bu gün iki sabaha dəyər!
  • 15.Əxlaqsızlıq zənginlikə səhər yeməyini yeyir, kasıbçılıqla nahar edir, yoxsulluqla şam edib rüsvayçılıqla yatağa gedir!

Maraqlı faktlar[redaktə]

Bencamin Franklin Amerikanin milli quşunun hind toyuğu olması barədə fikri müdafiə edib.

Cox insan bilməsə də, Bencamin Franklin heç vaxt Amerika prezidenti olmayıb.

İnsanların öldükdən sonra dondurulması ideyası Bencamin Franklinə məxsusdur. O bunu 200 il sonra çiçəklənən müstəqil Amerikani görə bilmək üçün arzulayırdı.

Bencamin Franklin və Aleksandr Hamilton - ABŞ hökumətinin prezident olmayan yeganə rəsmiləridir ki, bu günə kimi banknotların üzərində şəkilləri təsvir olunub.