Sonrakı dövr (Misir)

Vikipediya, açıq ensiklopediya

Keçid et: naviqasiya, axtar

Qədim Misir tarixi

Sülalə öncəsi dövr
Tasi mədəniyyəti
Badar mədəniyyəti
Nakadi mədəniyyəti
Amrat mədəniyyəti (I Nakad) Gerzey mədəniyyəti (II Nakad)
Erkən padşahlıq
I sülalə • II sülalə
Qədim padşahlıq
III sülalə • IV sülalə V sülalə • VI sülalə
Birinci aralıq zaman
VII sülalə • VIII sülalə IX sülalə • X sülalə XI sülalə
Orta padşahlıq
XI sülalə • XII sülalə
İkinci aralıq zaman
XIII sülalə • XIV sülalə XV sülalə • XVI sülalə XVII sülalə
Yeni padşahlıq
XVIII sülalə XIX sülalə • XX sülalə
Üçüncü aralıq zaman
Sonrakı dövr
Fars dövrü
Yunan-Roma dövrü
göstər • müzakirə et • redaktə et Qədim Misir

Sonrakı (Liviya-Sais, İran) dövr e.ə. təqr. 1070-332 ci illərdə XXI-XXVI sülalələr hakimiyyət dövrü. Bu dövrdə Misirin xarici qüdrətinin zəiflənməsi və qonşu ölkələrin siyasi hakimiyyəti altına düşməsi ilə saəciyyələnir. E.ə. X əsrin sonunda (e.ə. təqr. 950-920 ci illərdə) Liviya mənşəli Şeşonk Misirdə hakimiyyəti ələ keçirərək XXII sülalənin əsasını qoymuş olur. Bu sülalənin fironlarının Asiyada fəal hərbi siyasət yeritmək və Misiri vahid dövlətdə birləşdirmək cəhdləri boşa çıxdı. E.ə. VIII əsrin ikinci yarısında efiop hökmdarı Pianhi Misiri ələ keçirdi və e.ə. təqr. 715-664 cü illərdə hökmranlıq etmiş XXV sülalənin əsasını qoyur. Bu sülalənin fironu Şabaka Misiri vahid dövlətdə birləşdirməyə nail olur. E.ə. 671 ci ildə Misiri Assur hökmdarı Asarxaddon işğal edir. Sais hökmdarı I Psammetik e.ə. təqr. 663-610 cu illərdə Misir öz hakimiyyəti altında birləşdirərərk XXVI sülalənin əsasını qoydu və ölkəni Assuriya əsarətindən qurtardı. Bu dövr Misir dövləti və mədəniyyəti özünün son çiçəklənmə dövrünü yaşadı. Bu zaman məhsuldar qüvvələr, kənd təsərrüfatı, sənətkarlıq, ticarət daha da inkişaf etdi, dəmir əmək alətləri və silahları daha geniş yayıldı. Firon II Nehonun dıvründə e.ə. təqr. 610-595 ci illərdə Nil çayını Qırmızı dənizlə birləşdirən ilk kanalın inşasına başlanıldı. Fironun göstərişi ilə Finikiya dənizçiləri Afrika ətrafına səyahət etdilər. II Yaxmosun dövründə (e.ə. təqr. 569-525 ci illərdə) e.ə. 525 ci ildə Əhəməni hökmdarı Kambiz Misiri zəbt etdi və onu İranın satraplığına (vilayətinə) çevirdi. E. ə. 404-392 ci ildə Misir müvəqqəti istiqlaliyyət qazandı. Lakin e.ə. 341 ci ildə farslar Misirdə öz hakimiyyətlərini yenidən bərpa etdilər. E.ə. 332 ci ildə Misir Makedoniyalı İsgəndər tərəfindən zəbt edilir.

[redaktə] Mənbələr

Б. А. Тураев, Древний Египет, Издательство: Огни, 1922 г.
Azərbaycan Sovet EnsiklopediyasıVI cild, səh. 596-599, Bakı, 1982

[redaktə] İstinadlar

g • m • r Qədim Misir
Qədim Misir Tanrıları	Anubis • Tot • Neftis • Selkit • Sibu • Osiris • Apis • Xonsu • Mut • Ka • Horus • Set • Hator • Sobek • Ra • Nut • Amon • Aton • Şu • Xnum • Min • Sfinks
Əlyazmalar	Amduat • Nəfəs kitabı • Mağara kitabəsi • Ölülər kitabı • Yer kitabı • Qapı kitabəsi • Axirət kitabı • Rozetta daşı • Abidos siyahısı • Turin çar papirusu • Sakkara siyahısı
Din və mərasimlər	Atonizm • Qurbanvermə • Duat • Sed bayramı • Firon nəhləti
Misir ehramları	Qədim padşahlıq Coser • Sexemxet • Xaba • Lepsiusa • Atribis • Elifantina ehramı • Edfu • El Kula • Ombos • Sinki • El Meytin • Seyla • Meydum • Dahşur • Çəhrayı • Xeops • Xefren • Racedef • Baka • Mikerinos • Mastabat al-Fir’aun • Xentkaus • Userkaf • Sahura • Neferirkar • Xentkaus • Neferefra • Niuserra • Unas • II Teti • I Pepi • Merenre • II Pepi Birinci aralıq zaman İti • Neferkare • İbi • Xui • Merikare • Reherişefnaxt Orta padşahlıq I Amenemhet • I Sesostris • II Amenemhet • II Sesostris • III Amenemhet • Havara • Neferuptah • Mərkəzi Dahşur • Cənub Masqhuna • Şimal Masghuna İkinci aralıq zaman Ameni- Kemau • Xencer • Cənubi Saxara • Cənubi Saxara 3 • Cənubi Saxara 7 • Cənubi Dahşur-A • Cənubi Dahşur-B • Cənubi Dahşur 46 • I Aya • Cənubi Dahşur 49 • Cənubi Dahşur 50 • Cənubi Dahşur 51 • Cənubi Dahşur 53 • I Aya • I Sobekemsaf • II Sobekemsaf • Sexemre-Vepmaat Anzotef • Nub-Xeper-Re- Anyotef ehramı • Kamose Yeni padşahlıq • Ahmos •
Misir Fironları	Sülaləöncəsi dövr Hedzi-Hor • İmixet • İri (Hor) • İtyeş • İuxa • Ka • Krokodil • Narmer • Ni-Hor • Ni-Nayt • Niheb • Pen-abu Seka • I Skorpion • II Skorpion • Stir • Tiu • Veneqbu I-II sülalə dövrü Aha • Anidyib • Xazaxemui • Den • Cer • Hetepsexemui • I Hucefa • Menes • Nebre • I Neferkar • Neferkasokar • Ninetyer • Nubnefer • Peripsen • Qaa • Zexemib • Zexet • Zemerxet • Zened • Seneferka • I Teti • Quş (şahin) • Vaci • Veneqnebti III-VI sülalə dövrü Ba • Bixeris • Xaba • I Xentkaus • Xeops • Xefren • Cedkar • Coser • Coserteti • Hudyefa • Huni • Menkauhor • I Merenre • Mesoxris • Mikerinos • Nebka • Nebkare • Neferirkare • Neferkare • II Nemtiemsef • Nitokris • Niuserre • I Pepi • II Pepi • Kvahedyet • Racedef • Raneferef • Sa • Sahure • Sanaxt • Şepseskaf • Şepseskare • Snofru • II Teti • Tamftis • Unas • Uzerkaf • Uzerkare VII-XI sülalə dövrü Xui • Cedkare Şemai • Hetep • İmhotep • İsu • İti • İytenu • Menkare • Merenhor • Meriibre • Merikare • Nebkaure Xeti • II Neferikare • Neferkahor • Neferkamin • Neferkamin Anu • Neferkare Xendu • III Neferkare Xeti • II Neferkare • III Neferkare • Neferkare Nebi • Neferkare Pepi Seneb • Neferkare Tereru • Neferkauhor Xuiuihapi • Neferkaure • Neterikare • I Nikare • Kvakare İbi • Zexemkare • Vackare • I Vahkare Xeti XI-XII sülalə dövrü I Amenemhet • II Amenemhet • III Amenemhet • IV Amenemhet • An (yotef) • I Antef • II Antef • III Antef • İyibxentre • I Mentuhotep • II Mentuhotep • III Mentuhotep • IV Mentuhotep • Nofruzobek • Seqerseni • I Senusert • II Senusert • III Senusert XIII-XVII sülalə dövrü Aa-hetep-Re • Aamu • I Aya • V Amenemhet • VI Amenemhet • VII Amenemhet • Ameni Kvemau • Anather • Anetyerire • IV Anyotef • Aperanat • II Apopi • Bebanx • Xatitre • Xancer • Cedhotepre Dedumoze • Cedneferre Dedumose • Cehuti • Efni • Emrameşa • Hor • Hori • Hotep-ib-Re • İnek • Yaib • Yamu • Yakvebmu • Yakvobher • Kamos • Mentuemsaf • Mentuhotepi • Meranxre Mentuhotep • Meribre • Merkaure Sobekhotep • Nebennu • I Nebererav • Nebfaure • Nebmaatre • Necemibre • I Neferhotep • II Neferhotep • III Neferhotep • Nehesi • II Nikare • Nub-xeper-Re Anyotef • Nubanxre • Pentini • III Pepi • Kvareh • Rahotep • Renseneb • Sahator • Şarek • Şenes • Şesxi • Sexemre-Vepmaat Anyotef • Sexemre-heru-her-maat Anyotef • Sexemrexuitaui • Sehabra • Sehetepibra • Semenenre • Semkven • Senaxtenra • Sekenenra • IV Sesostris • Set • Sevackara • Sevactu • Sevahenre Senebmiu • I Sobekemsaf • II Sobekemsaf • I Sobekhotep • II Sobekhotep • I Sobekhotep • II Sobekhotep • III Sobekhotep • IV Sobekhotep • V Sobekhotep • VI Sobekhotep • Sokarhor • Uzermont • Vaced • Veqaf XVIII-XX sülalə dövrü I Ahmos • Ahmos-Nefertari • Amenmess • I Amenofis • II Amenofis • III Amenofis • Exnaton • II Eye • Haremhab • Haçepsut • Merenptah • Meritaton • I Ramzes • II Ramzes • III Ramzes • IV Ramzes • V Ramzes • VI Ramzes • VII Ramzes • VIII Ramzes • IX Ramzes • X Ramzes • XI Ramzes • Semenxkare • Setnaxt • I Seti • II Seti • Siptah • Tausret • I Tutmos • II Tutmos • III Tutmos • IV Tutmos • Tutanhamon XXI-XXV sülalə dövrü Amenemnesut • Amenemope • I Auput • II Auput • Bakenrenef • I Harsieze • İni • Osoxor • I Osorkon • II Osorkon • III Osorkon • IV Osorkon • Payeftyauemauibastet • Pami • I Petubastis • II Petubastis • I Psusennes • II Psusennes • Rudamun • I Şeşonkv • II Şeşonkv • III Şeşonkv • IV Şeşonkv • V Şeşonkv • Siamun • I Smendes • I Takelot • II Takelot • III Takelot • Tefnaxte XXVI-XXXI sülalə dövrü I Şeşonk • Pianxi • Taxarka • I Psammetix • II Nexo • II Amasis • I Ptolemey • Amasis • Amirtaios • Apries • Xabbaş • Hakor • Hornebxa • İnaros • Mutis • Nexepsos • II Nexo • I Nektanebos • II Nektanebos • I Neferites • II Neferites • I Psammetix • II Psammetix • III Psammetix • Psammutis • Stefinates • Taxos Yunan-Roma fironları XXXI-XXXV sülalə dövrü IV İsgəndər • Böyük İsgəndər • Anxvennefer • Harsiese • Harvennefer • III Filipp Arxidaios • I Ptolomey • II Ptolomey • III Ptolomey • IV Ptolomey • V Ptolomey • VI Ptolomey • Ptolomey Oypator • I Kleopatra • II Kleopatra • III Kleopatra • VI Kleopatra • VII Kleopatra • III Kleopatra Berenike • IV Berenike • Arxelos (Misir) • II Arsinoye • III Arsinoye
Qadın hökumdarlar	Nefrusebek • Tetişeri • Yaxhotep • Ahmos-Nefertari • Haçepsut • Anxesenamon • Nofretari • VII Kleopatra
Tanınmış şəxsiyyətlər	İmhotep • Xemiun • İneni • Senmut • Tutmos (kiçik) • Manefon • Horapollon • Yaxmes (Ebanın oğlu) • Rexmir • Amenemxeb • Amenhotep (Xapın oğlu)