Termodinamika

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Buxarla işləyən mühərrikin misalında nümayiş etdirilən tipik termodinamik proses (qırmızı = çox isti, sarı = az isti, mavi = mediumun son temperaturu)

Termodinamika makroskopik cismlərin daxili durumunu tarazılıqda öyrənən elmdir. Başqa sözlə termodinamika qarşılıqlı çevrilmə və enerji ötürülməsini öyrənən elmdir.

Termodinamika enerjinin və qanunların bir növdən digərinə çevrilmələrini öyrənən elm sahəsidir. İşçi maddələrin köməyi ilə istilik və mexaniki enerjilərin qarşılıqlı çevrilməsinə baxılan hissəsi texniki termodinamika adlanır. Bir-biri ilə və ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqəsi olan cisimləri göstərən termodinamik sistem texniki termodinamikanın əsaslarından biridir. Termodinamik sistemlərə misal olaraq silindrdə porşenin hərəkəti ilə genişlənən və ya sıxılan qazları göstərmək olar.

Termodinamik sistem olan konkret fiziki şərtləri təyin etmək üçün para-metrlərin vəziyyəti adlanan göstəricilərdən istifadə olunur. Əsas parametrlərə temperatura T, təzyiq P və həcm V (və ya xüsusi həcmin əksi olan sıxlıq ρ) daxildir.

Termodinamik sistemdə işçi maddənin vəziyyətinin dəyişmə ardıcıllığı termodinamik proses adlanır.

Termodinamikada vahid sahəyə düşən qüvvəyə təzyiq deyilir. Termodinamikada qüvvə vahidi olaraq Nyuton (N), sahə vahidi isə metr kvadratı (m2) qəbul olunduğundan, təzyiq N/m2 ilə ölçülür.

Təzyiq özü də bölünür: mütləq və izafi təzyiqlər. Mütləq təzyiqdə işçi maddənin qabın daxilindəki həqiqi təzyiqi başa düşülür. İzafi təzyiqdə mütləq təzyiqlə ətraf mühit arasındakı təzyiqlər fərqi başa düşülür. Bu fərqləri ölçən cihaz manometr adlanır.

Qapalı qabda yerləşən qazın həqiqi təzyiqi, yəni mütləq təzyiqi aşağıdakı düsturla hesablanır: burada:

Pman – manometrin göstərdiyi təzyiq;
bar - ətraf mühitin təzyiqi (barometrik təzyiq).

Qapalı qabda yerləşən qazın təzyiqi atmosfer təzyiqindən kiçik olarsa, belə qazın seyrəkliyini başqa sözlə vakuumunu manometrlə deyil, vakuummetrlə ölçmək lazım gəlir. Bu halda mütləq təzyiq belə ifadə olunmalıdır: burada:

Pvak – seyrəkləşmədi.

Kiçik təzyiqləri ölçmək üçün içərisinə su, civə və ya digər maye doldu-rulmuş mayeli cihazlardan istifadə olunur.

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: ترمودینامیکا