Çin dili

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Çincə səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Çin dili
Orijinal adı 汉语
汉语
汉语
漢語
漢語
Ölkə
Danışanların ümumi sayı
  • 1.299.877.520 nəf.[1]
Təsnifatı
Çin-Avstroneziya[d]
Çin-Tibet dilləri
Çin dili
Yazı Çin yazısı, ənənəvi Çin heroqrifləri, Sadələşdirilmiş Çincə
Dil kodları
QOST 7.75–97 кит 315
ISO 639-1 zh
ISO 639-2 chi, zho
ISO 639-3 zho
ISO 639-5 zhx
Ethnologue zho
ABS ASCL 71
IETF zh
Glottolog sini1245
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Çin dili — Çin-Tibet dil ailəsinə aid bir dil. Dünya əhalisinin təxminən beşdə birinin ana dilidir. Orijinal adı con ven və (中文، Zhōngwén), han ü (汉语/漢語، Hànyǔ) adlanır. Çində dövlət dili və rəsmi dil Mandarin və ya Putonxua adlanır.

Əlifbası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Çin dilinin əlifbası yoxdur. Qədim piktoqramlar əsasında inkişaf etdirilmiş yazı növü zamanla ideoqramlara çevrilmiş və geniş yayılmışdır. Məlum olan bütün ideoqramları əzbərləmək çətin olduğundan 115 əsas literalı əzbərləməklə qalan bütün ideoqramları bu literalların birləşdirilməsi yolu ilə yadda saxlayırlar. Çin lüğətləri literalların xətt sayısına görə tərtib olunur.

Çin dilinin yazılışı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Çin dili iki cür yazılır:

  • 1. Klassik
  • 2. Modernləşdirilmiş

Birinci model çinin əsil və keçmiş dilidir ki, keçən yüzillərdə işlənirdi. İndi də Tayvan, Hong-kong, Makao və ABŞ-dakı çinlilər bu dildə danışırlar. İkinci model isə qədim çin yazısında istifadə olunan herogliflərin sadələşdirilmiş formasıdır. Bu model singapurda da işlənir. Bundan başqa 1950-ci ildən tətbig olunmağa başlanan Pinyin herogliflərin transliterasiyası üçün istifadə olunur. Çində Pinyin 1980-cı ildən herogliflərin latın əlifbasına çevrilməsi üçün geniş istifadə olunur. Pinyin herogliflərin yerinə deyil daha çox izah məqsədilə işlədilir.

Çin dili lüğəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Çin dili danışıq kitabı və lüğəti 2005
    Presidental Library / O. Hacalıyev. — Bakı : Hərbi Nəşriyyat, 2005. — 176 s
  • Çin Xalq Respublikasının Nankai Universitetində təhsil almış Orxan Hacalıyev 2005-ci ildə "Azərbaycanca-çincə danışıq kitabçası və müxtəsər lüğət" kitabını çap etdirmişdir. Müəllifin məqsədi Çinə gələn həmvətənlərinin burada ünsiyyət qura bilməsinə kömək etməkdir. Kitab "Fonetika", "Qrammatika", "Söhbətlər", "Çincə-Azərbaycanca lüğət" və "Azərbaycanca-çincə lüğət" adlı beş fəsildən ibarətdir. Kitaba Çin Xalq Respublikasının Nankai Universitetinin professoru Vanq Pen Min və müəllim Zhanq Li Sonq rəy vermişlər. Lüğətdə 3026 ən işlək söz, 824 cümlə, 27 rəqəm və müxtəlif hesablama əməliyyatının heroqlifi, transkripsiyası və latın qrafikası ilə qarşılığı verilmişdir.

Çin dilləri və ləhcələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Çinin başa başında ayrıca dil və ləhcələr danışılir ki onların hica ədasında bir birindən ayrılırlar.

  • Bütün Çin dilləri:
  • Kantonca
  • Mandarin
  • Vü(Şanghay dili)
  • Ke cia
  • Püşyan
  • Xuyi cü
  • Min cüng
  • Gən
  • Şiang
  • Min yi
    Çin dilinin yazılışı.jpg
  • Min nən
  • Ping Xüa

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]


Çin dilinin yazlimi
Çində çin dilli xalqlar
  1. Chinese // Ethnologue — 19 — Dallas, Texas: SIL International, 2016.