Makao

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Çin Xalq Respublikası Makao Özəl İnzibati Bölgəsi
中华人民共和国澳门特别行政区
Çin Xalq Makao Muxtar Respublikası
Himn: Könüllülər Marşı (Çin himni ilə eyni)
Çin Xalq Makao Muxtar Respublikası xəritədə yeri
Paytaxt
və ən böyük şəhər
Makao
Rəsmi dillər Çincə, Portuqalca
Etnik qruplar 95,0% Xan Çinliləri, 2,0% Portuqallar, 3,0% digərləri
Din Buddizm, Xristianlıq
Hökumət Parlamentli Demokratiya
• Prezident
Fernando Çui
• İdarə və Ədalət Katibliyi
Florinda Çan
Yaranması
• Portuqaliya şəhərciyinin salınması
1557-ci il
• Portuqaliyadan suverenlik qazanması
20 Dekabr 1999-cı il
Sahəsi
• Ümumi
31.3 km2 (12.1 sq mi) (235-ci)
• Su (%)
0
Əhali
• Təxmini  (2015-ci il)
624,000 (167-ci)
• Sıxlıq
30,000/km2 (77,699.6/sq mi) (1-ci)
ÜDM (AQP) 2011-ci il təxmini
• Ümumi
47,19 mlrd. ABŞ
• Adambaşına
82 400 ABŞ
ÜDM (nominal) 2012-ci il təxmini
• Ümumi
44 300 mlrd. ABŞ
• Adambaşına
77 353 ABŞ (4-cü)
İİİ (2011) 0.868
çox yüksək · 25-ci
Valyuta Makao patakası (MOP)
Saat qurşağı MST (UKV+8)
Telefon kodu 853
İnternet domeni .mo

Makao Özəl İnzibati Bölgəsi və ya müstəqil olmayan Makao ölkə-şəhəri. Qısaca Makao (ənənəvi çincə: 澳門, sadələşdirilmiş çincə: 澳门- Aomen, portuqalca: Macau). Çinin cənub sahillərində yerləşən Liman şəhəri olan Makao 20 dekabr 1999-cu il tarixinə qədər Portuqaliyaya bağlı müstəmləkə idi. Həmin tarixdən etibarən Çin Xalq Respublikasına bağlı özəl inzibati bölgə elan olunmuşdur. Eyni adlı yarımadada, Quançjou (köhnə Kanton) şəhərinin 115 km şərqində, Honkonq şəhərinin qərbində, Cu Cianq çayının sahilində yerləşən Makaoya sahildəki iki kiçik Taypa və Koloan adası aiddir.

Adın etimologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Makao XVI əsrin ortalarında hələ Portuqaliya müstəmləkəsi olmamışdan öncə Jinghai (鏡海, "Güzgü dəniz") və ya Haojing (濠鏡, "Stridiya güzgüsü") adlandırılırdı. Makao adını isə Makaoda yerləşən qədim A-Ma məbədi (Çincə: 媽 閣 廟; Make Miao) ilə əlaqələndirirlər. A-Ma Məbədi Daosizmdəki dənizçilər və balıqçılar ilahəsi Matsunun şərəfinə 1448-ci ildə inşa edilmişdir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1553-cü ildə portuqallar Quandan yerli hakimiyyətini ələ alaraq Aomen rayonunda lövbər dayanacağı və ticarət hüququna yiyələndilər. 1557-ci ildə onlar Aomenə daxil oldular və orada məskunlaşmağa başladılar.[1] 1840-cı il tiryək müharibəsində Tsin hökumətinin məğlubiyyətindən sonra portuqallar Aomendən cənubda yerləşən Dantszı və Luxuan adalarını bir-birinin ardınca işğal etmək imkanı qazandılar. 1887-ci ildə Portuqaliya Tsin hökümətini "Çin-portuqal müşavirəsi layihəsi" və "Çin-portuqal Pekin müqaviləsi"ni imzalamağa məcbur edir və "Portuqaliya Aomeni həmişəlik tutur, onu və oraya daxil olan əraziləri Portuqaliyanın digər müstəmləkələrindən heç bir fərq olmadan idarə edir" müddəası ilə çıxış edir, o vaxtdan Portuqaliya Aomen üzərində öz ağalığını həyata keçirmişdir. Çin xalqı bu qeyri-bərabər müqavilələri heç vaxt tanımamışdır, ÇXR höküməti dəfələrlə bəyan etmişdir ki, Aomen Çinin ərazisidir və tarixdən miras qalmış Aomen məsələsi əlverişli zamanda sülh danışıqları yolu ilə həll olunmalıdır. 1979-cu ildə ÇXR və Portuqaliya arasında diplomatik münasibətlər yarandığı zaman, Portuqaliya höküməti Aomenin Çin ərazisi olduğunu qəbul etmiş və tərəflər Aomen məsələsini münasib vaxtda iki hökümət arasında danışıqlar yolu ilə həll etməyə razılaşmışdılar. 1986-cı ilin iyunundan 1987-ci ilni martınadək ÇXR və Portuqaliya hökumət nümayəndələrinin danışıqlarınının dörd raundu keçirilmiş və əsas məsələlər razılaşdırılmışdır. 13 aprel 1987-cü ildə Pekində "Çin Xalq Respublikası hökumətinin və Portuqaliya Respublikası hökumətinin Aomen problemi üzrə birgə bəyanatı"nın rəsmi imzalanması keçirilmişdir. "Birgə bəyanatda" deyilir: 20 dekabr 1999-cu ildə ÇXR höküməti Aomen üzərində suverenliyinin bərpasını həyata keçirir, bu vaxta qədər Aomen Xüsusi İnzibatı Rayonu təsis edilir. Çin xalqınını arzusu yerinə yetdi. Bu gün Aomen böyük Çin islahatçısı Den Syaopinin əsasını qoyduğu "bir dövlət – iki quruluş" prinsipi üzərində ÇXR daxilində yaşayır və çiçəklənir.

Fiziki-coğrafi xarakteristika[redaktə | əsas redaktə]

Orta illik temperaturu - 22°-23°C.

İnzibati ərazi bölgüsü[redaktə | əsas redaktə]

Makao demək olar ki, bütövlüklə şəhərləşmişdir və təsərrüfata ayrılan ərazi ümumi sahənin yalnız 10 %-ni tutur. Makaonun inzibati bölgüsü isə aşağıdakı kimidir:

  • Makao Bələdiyyəsi (Makao rayonları).
  1. Nossa Senyora de Fatima (Nossa Senhora de Fátima)
  2. Sent Antoni (Santo António)
  3. San Lazar (São Lázaro)
  4. San Lorens (São Lourenço)
  5. Se (Sé)
  6. Nossa Senyora do Karm (Nossa Senhora do Carmo), (Taypa adası)
  7. Kotay (Cotai)
  8. San Fransisk Xavyer (São Francisco Xavier), (Koloan adası)

Bu rayonlar içərisində sahəsi ən çox olan 7,6 km² ilə San Fransisk Xavyer rayonudur. Bu rayonlar içərisində əhalisi ən çox olan isə 201 min nəfər ilə Nossa Senyora de Fatima rayonudur. Qeyq edək ki, Makaonun Kotay rayonu Taypa və Koloan adaları arasında sonradan torpaq tökülərək yaradılmış süni ərazidə salınmışdır. Süni şəkildə yaradılmış Kotay rayonunun sahəsi 5,8 km²-dir. Əhalisi isə hələ ki yoxdur.

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

İqtisadiyyatın başlıca seqmenti olan sənayedə, əsas sahələr arasında toxuculuq sənayesi, oyuncaq istehsalı, elektron cihazlar istehsalı, süni çiçək sənayesi və s. göstərilə bilər. Turizm və Qumarxanalar (həmsərhəddi Honkonqda qumar qadağandır.) əhəmiyyətli əlavə gəlir mənbələridir. Ölkə-şəhəri ildə 5 milyondan çox turist ziyarət edir. Qida baxımından Makao, böyük ölçüdə Çin və Honkonqdan edilən idxalatdan asılıdır; ancaq ixracatın yüksəkliyi sayəsində, xarici ticarətin balans hesabatı müsbətdir. İnfrastrukturu inkişaf etdirmək üçün bir çox layihə həyata keçirilir.

Əhali[redaktə | əsas redaktə]

Dil[redaktə | əsas redaktə]

Din[redaktə | əsas redaktə]

Mədəniyyət[redaktə | əsas redaktə]

İdman[redaktə | əsas redaktə]

Elm[redaktə | əsas redaktə]

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Səhiyyə[redaktə | əsas redaktə]

Mətbəx[redaktə | əsas redaktə]

KİV[redaktə | əsas redaktə]

Nəqliyyat[redaktə | əsas redaktə]

Siyasət[redaktə | əsas redaktə]

Silahlı qüvvələr[redaktə | əsas redaktə]

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. «Dicionário Português-Chinês : 葡漢詞典 (Pu-Han Cidian) : Portuguese-Chinese dictionary», by Michele Ruggieri, Matteo Ricci; edited by John W. Witek. Published 2001, Biblioteca Nacional. ISBN 972-565-298-3. Partial preview available on Google Books. Pages 153—154

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]