İmperi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qədim Roma tarixi
lat. Senatus Populusque Romanus
Senat və Roma xalqı
Dövrlər
Roma çarlığı

( e. ə. 754 e. ə. 509)

Roma Respublikası

( e. ə. 509 e. ə. 27)

Roma İmperiyası

( e. ə. 271453-cü illər)

Prinsipat
Qərbi Roma

Dominat
Bizans

Respublika konstitusiyası
S.P.Q.R.
Senat
Komisia
Magistratura

Magistratlar

Konsul
Pretor
Senzor
Kurullu Edil
Kvestor

Xalq tribunu
Qubernator
Propretor

Fövqəladə magistratlar

Diktator
Suvarilər rəisi
(Magister equitum)
Hərbi tribun

Çar
İnterreks
Triumvirat
Desemvirlər

Titullar

Leqat
Duks
Offisium
Prefekt
Vikar
Vigintiseksviri
Liktor

Hərbi magistr
İmperator
Prinseps
Baş pontifik
Avqust
Sezar
Tetrarx

Sülalələr
Yulilər-Klavdilər ( e. ə. 2768)
Flavilər (6996)
Nerva-Antonin (96192)
Konstantinlər (305363)
Valentinlər (364378)
Feodosiya (378395)
Yustinianlar (518602)
İraklilər (610695; 705711)

Əhali, inzibati və sosial tərkib
Latınlar
Sabinlər
Etrusklar
Patrisilər
Plebeylər
Pretorianlar
Barbarlar
Qladiator
Kuriya
Senturiya
Triba
Vestal bakirəsi
Matrona

Qədim Romada hüquq
Xatirənin lənətlənməsi
(Damnatio memoriae )
Roma vətəndaşlığı
Fərqlənmə kursu
(Cursus honorum)
Digesta
Konkubinat

Portal silver.svg


İmperi (lat. imperium, latınca imperare — "idarə etmək" sözündən) — Roma dövlətində həm hərbi, həm də məhkəmə hakimiyyətini əhatə edən ali icraedici səlahiyyət. Roma Respublikasında onu baş maqistratlar və xüsusi vəzifə verilmiş fərdi vətəndaşlar aparırdı. Respublikanın sonrakı dövründə prokonsullar, propretorlar və bəzi komissiyaların ikinci üzvləri də imperiyə sahib idilər. Onun istifadəsinə məhdudiyyətlər respublikanın yarandığı vaxtdan qoyulmuşdur. Kollegiallıq prinsipinə görə, onu daşıyan eyni səviyyəli maqistratların hər birinin onu eyni dərəcədə idarə etməsi nəzərdə tutulurdu. II əsrə qədər Roma vətəndaşlarının ağır işlərdə mühakimə olunmasını, habelə xalqa müraciət hüququnu tələb edən bir sıra qanunlar qəbul edilmişdir. Eyni hüquqlar şərti olaraq Romadan kənarda hərbi və ya digər rəsmi xidmətlərdə olan Roma vətəndaşlarına da şamil edilirdi. Maqistratlardan öz səlahiyyətləri daxilində imperi tətbiq etmələri tələb olunurdu. İmperi rəsmi olaraq kuriya komissiyası tərəfindən bir il müddətinə və ya məmur öz işini başa çatdırana qədər verilirdi. Yalnız respublikanın son illərində imperi bir ildən çox müddətə verilməyə başlanmışdır.[1]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Britannica, The Editors of Encyclopaedia. "imperium Arxivləşdirilib 2022-11-24 at the Wayback Machine". Encyclopedia Britannica, 20 Jun. 2017.

Əlavə ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Дементьева В.В. Магистратская власть Римской республики: содержание понятия «imperium» // Вестник древней истории. № 4. 2005.
  • Рим, город/Римская история до падения западной Римской империи  // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.