Əli Fuad Cəbəsoy

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əli Fuad Paşa
türk. Ali Fuat Cebesoy
Ali Fuat Cebesoy.jpg
Doğum tarixi 1882(1882-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri İstanbul
Vəfat tarixi 1968(1968-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri İstanbul
Vətəndaşlıq Ottoman flag.svg Osmanlı İmperiyası
Flag of Turkey.svg Türkiyə
Rütbə General
Döyüşlər Birinci Dünya müharibəsi, İtaliya-Türkiyə müharibəsi, Balkan müharibələri, Battle of Bizani[d], Raid on Suez Canal[d], Çanaqqala döyüşüQafqaz cəbhəsi
Ali Fuat Cebesoy imzası.png
Commons-logo.svg Əli Fuad Cəbəsoy Vikianbarda

Əli Fuad Paşa (d. 1882, İstanbul – ö. 1968, İstanbul) — Türkiyənin dövlət, hərbi və siyasi xadimi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əli Fuad Paşa Ali hərbi təhsil almış, Balkan müharibələrində (1912-13) və Birinci dünya müharibəsində (1914-18) iştirak etmişdir. Kazım Qara Bəkir paşa, Bəkir Sami bəy və digər türk milli azadlıq mücadiləsi xadimləri ilə birlikdə Mustafa Kamal Atatürkün 1919-cu il iyunun 20-də bəyan etdiyi Amasya təlimatını imzalamışdı. 1920-ci il aprelin 23-də Ankarada işə başlamış Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) hökumətinin Moskvadakı ilk fövqəladə və səlahiyyətli səfiri olmuş və 1921-ci il fevralın 18-də Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası (RSFSR) hökuməti ilə danışıqlar aparmaq üçün göndərilmiş Türkiyə nümayəndə heyəti ilə birlikdə Moskvaya gəlmişdir; fevral-mart aylarında Yusif Kamal bəy və doktor Riza Nuru bəylə birlikdə Moskvada RSFSR xarici işlər naziri Georgi Çiçerinlə, Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin üzvü C.Qorxmazovla danışıqlar aparmışdır. Əli Fuad paşa Moskva konfransında Azərbaycanın himayəsi altında Naxçıvana muxtariyyət verilməsi məsələsinin uğurla həll edilməsi sahəsində gərgin və səmərəli diplomatik fəaliyyət göstərmişdir. Danışıqlarda məhz Türkiyə diplomatlarının, o sıradan da Əli Fuad paşanın səyləri sayəsində "Dostluq və qardaşlıq haqqında" RSFSR-Türkiyə müqaviləsinin (Moskva, 16 mart 1921-ci il) 3-cü maddəsinə və 1 (V) əlavəsinə əsasən, Naxçıvan vilayətinə Azərbaycanın himayəsi altında muxtariyyət verilməsi razılaşdırıldı. Əli Fuad paşa sonralar millət vəkili, 1948-ci ildə isə TBMM başqanı seçilmiş və Türkiyə Cümhuriyyətinin daxili və xarici siyasətinin işlənib hazırlanmasında fəal rol oynamışdır. 1960-cı illərdən elmi fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. "Sinif yoldaşım Atatürk", "Moskva xatirələri" və sair əsərlərin müəllifidir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]