AMEA Fiziologiya İnstitutu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
AMEA A.İ.Qarayev adına Fiziologiya İnstitutu
Fiziology.jpg
Direktoru Ulduz Həşimova
Rəsmi saytı yoxdur

A.İ.Qarayev adına Fiziologiya İnstitutuAzərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının strukturuna daxil olan elmi tədqiqat institutu. Abbas Mirzə Şərifzadə küçəsində yerləşir.

Təşkilatın fəaliyyət istiqamətləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Orqanizmin inkişafının ekoloqo-fizioloji və biokimyəvi əsasları, şərti reflektor fəaliyyəti, analizator funksiyaların neyrofizioloji və neyrokimyəvi mexanizmləri, insan orqanizminin inkişafının və qocalmasının psixofizioloji və neyroendokrin qanunauyğunluqları.
  • Azərbaycanın yüksək uzunömürlülük indeksinə malik olan regionlarında uzunömürlülərin tibbi-bioloji tədqiqi;
  • Təbii mənşəli heroprotektorların fizioloji və biokimyəvi proseslərə təsiri;
  • Prenatal ontogenezin müxtəlif dövrlərində stres faktorların təsirinə məruz qalmış baş beynin strukturlarında energetik mübadiləni tənzimləyən fermentlərin postnatal ontogenezdə fəallığının öyrənilməsi;
  • Ağır metalların balıqların və siçovulların fizioloji göstəricilərinə təsiri;
  • Sensor mərkəzlərin inkişafına hipoksiyahipokineziyanın təsiri;
  • Кütləvi istifadə edilən qeyri-ionlaşdırıcı elektromaqnit şüalanmalarının inkişafda olan orqanizmin redoks-homeostazına təsirinin öyrənilməsi;
  • Sinir proseslərinin plastiki təminatinda monoaminergik sistemin iştirakının neyrofizioloji aspektləri;
  • Qidanin zülal tərkibinin dəyişməsi fonunda toxumaların morfofunksional plastikliyi;
  • Baş beyində strukturlararası qarşılıqlı əlaqələrin, sosial və şərti-reflektor davranışların və hüceyrələrin differensiasıyanın neyrofizioloji və neyrokimyəvi tədqiqi;
  • Normada və müxtəlif funksional vəziyyətlərdə olan baş beynin inteqrativ sistemlərinin yaş xüsusiyyətləri;
  • Tamamlanmış elmi-tədqiqat işlərinin araşdırılması, innovativ əhəmiyyətli nəticələrin üzə çıxarılması və təqdim edilməsi.

Fiziologiya İnstitutunda fəaliyyət göstərən şöbə və laboratoriyalar:[redaktə | əsas redaktə]

  • Təhsil şöbəsi
  • İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi
AMEA akademik A.İ.Qarayev adına Fiziologiya Institutu
  • Ontogenezin biokimyası” laboratoriyası
  • Hüceyrənin morfofunksional plastikliyi” laboratoriyası
  • Sinir sisteminin fizioloji proseslərin molekulyar əsasları” laboratoriyası
  • “Kliniki neyrofıziologiya” laboratoriyası
  • “Neyrofıziologiya” laboratoriyası
  • “Ətraf mühit və analizatorların formalaşdırılması” laboratoriyası
  • “Ekotoksikologiya” laboratoriyası
  • Uzunömürlülüyün fiziologiyası” laboratoriyası
  • “Təbii mənşəli heroprotektorların farmakologiyası” laboratoriyası
  • “Vivarium” qrupu

Təşkilatın əldə etdiyi elmi nəticələr[redaktə | əsas redaktə]

Mərkəzi sinir sisteminin analizator funksiyalarının neyrokimyəvi və neyrofizioloji qanunauyğunluqları ortogenetik inkişaf zamanı araşdırılmış və təyin edilmişdir ki, itirilmiş funksiyaların bərpa olunmasında "qlütamin turşu sistemi" xüsusi əhəmiyyət kəsb edir, ekoloji və əlverişsiz faktorların təsirindən sonra individual inkişafın bir sıra xüsusiyyətləri müəyyən edilmişdir. Ətraf mühitin çirklənməsi şəraitində balıqların çoxaldılmasının fizioloji xarakteristikası öyrənilmişdir.

  • "Antiheparin" preparatı hazırlanmış, patentləşdirilmiş və istehsala təqdim edilmişdir. Əfqan müharibəsi dövründə bu preparat yaralıların həyatını xilas etmişdir. Buna görə də yaradıcılarına SSRİ Müdafiə Nazirliyi tərəfindən təşəkkür edilmişdir.
  • Oftalmologiya sahəsində selenin rolunun araşdırılmasına görə İnstitutun əməkdaşları Dövlət mükafatını almışdılar.
  • Multineyronal fəallığı qeyd edən cihaz yaradılmış, ABŞ-da və SSRİ-də patentləşdirilmişdir.
  • Yeni serotonin modullaşdırıcı zülal ayrılmış və patentləşdirilmişdir, ölkəmizdə və digər ölkələrdə onun xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə aid tədqiqatlar davam etdirilir.
  • Nərə balığının yeni bir növü "Beloşip" yetişdirilmiş və Leninqrad bölgəsində müvəffəqiyyətlə uyğunlaşmışdır.
  • QiproMorNeft İnstitutu ilə birgə, dənizdə neft çıxarılması zamanı qazma şlamlarının zərərləşdirilməsi üçün yeni qurğu yaradılmışdır. Bu qurğu Almaniyada Leypsiq sərgisində və Xalq təsərrüfatının nailiyyətləri sərgisində nümayiş etdirilmiş, orada qızıl və gümüş medal qazanmışdır

Təşkilatın tarixi haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının A.İ.Qarayev adına Fiziologiya İnstitutunun qarşısında akademik Zərifə Əliyevanın barelyefi

AMEA-nın A.İ.Qarayev adına Fiziologiya İnstitutu 1968-ci ildə keçmiş SSRİ EA Azərbaycan filialının Fiziologiya sektoru əsasında yaradılmışdır (Azərbaycan SSR Nazirlər Kabinetinin 21 fevral 1968-ci il tarixli 80 saylı qərarı). İnstitutun ilk direktoru akademik Abdulla İsmayıl oğlu Qarayev olmuşdur. Hazırda institut onun adını daşıyır.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]