Arxadan vurulan zərbə (film, 1977)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Arxadan vurulan zərbə
Arxadan vurulan zərbə (film, 1977).jpg
Rejissor: Arif Babayev
Əsərin müəllifi: Elçin
Ssenari müəllifi: Elçin
Operator: Valeri Kərimov
Rəssam: Elbəy Rzaquliyev
Bəstəkar: Xəyyam Mirzəzadə
Rollarda: Şahmar Ələkbərov — Gündüz
Adil İsgəndərov — Dadaşlı
Yusif Vəliyev — Fəttah; Qurd Cəbrayıl
Hamlet Xanızadə — İmaş
Amaliya Pənahova — Ziba
Akif Məhərrəmov — Fazil
Rasim Balayev — Cəbi
Janr: dram
detektiv
cinayət
İlk baxış tarixi: 3 oktyabr 1978
Yanvar 1979 (Moskva)[1]
Dil: azərbaycanca
Ölkə: Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR
İstehsalçı qurum: "Azərbaycanfilm" Kinostudiyası
Filmin növü: tammetrajlı bədii film
Rəng: rəngli (ağ-qara kadrlarla)
Vaxt: 01:18:18
İl: 1977
Film çəkilən yerlər: Baş Küngüt (Şəki rayonu)[2] (Cəbinin köhnə dəyirmanda bıçaqlanması səhnəsi)

Zaqatala rayonu (bıçaqlanma səhnəsi)
Mingəçevir
Xaçmaz rayonu (bıçaqlanma səhnəsi)
Pirəkəşkül (Abşeron rayonu (çekistlərin cavanlıq illəri)
(Bakı) (kinostudiyanın pavilyonu (dəyirmanın iç görünüşü))
Qax rayonu
Quba rayonu, Nügədi kəndi Qobustan rayonu

Texniki məlumatlar: 8 hissə
2272 metr
genişekranlı
35 mm
IMDb səhifəsi

Arxadan vurulan zərbə filmi rejissor Arif Babayev tərəfindən 1977-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Müəlliflər burada insan iradəsinin yenilməzliyindən, Vətən məhəbbətinin hər şeydən üstün olmasından söhbət açmışlar.[3] Filmə SSRİ-də 17 milyon adam baxıb.[4] Əsas rolları Şahmar Ələkbərov, Adil İsgəndərov, Yusif Vəliyev, Hamlet Xanızadə, Amaliya Pənahova, Akif MəhərrəmovRasim Balayev ifa edirlər.

Məzmun[redaktə | əsas redaktə]

Film Əhməd Qəmərlinin (Həsən Məmmədov) müəmmalı şəraitdə qətlə yetirilməsi haqqındadır. Respublika cinayət axtarışı müstəntiqi Gündüz Kərimbəyli (Şahmar Ələkbərov) cinayətkarı tapmaq üçün uzun axtarışlar aparmalı olur.[3]

Müəlliflər burada insan iradəsinin yenilməzliyindən, Vətən məhəbbətinin hər şeydən üstün olmasından söhbət açmışlar.[3]

Çəkilişlər[redaktə | əsas redaktə]

Rafiq Əzimov: Sınaq çəkilişlərinə müxtəlif rollara namizəd olmaqla iyirmiyə yaxın aktyor dəvət olunmuşdu. Amma onların adları gizli saxlanılırdı ki, aktyorlara pis təsir etməsin və beləliklə də yaradıcı proses axsamasın.[4]

Rafiq Əzimov: Əhməd Qəmərli roluna əvvəlcə Gündüz Abbasov təsdiq olunmuşdu. Amma bəlli olmayan səbəblərdən və hətta çəkilişlər də artıq başladığına baxmayaraq, o rola Həsən Məmmədovu məsləhət biliblər. O da rəhbərliyin təkidinə baxmayaraq, situasiyanın doğurduğu çox böyük tərəddüdlə çəkiliş meydançasına gəlmişdi. O, gələndə biz artıq Şəkidə çəkilişdə idik. Çəkilişlər müxtəlif məkanlarda aparılıb. Məsələn, müstəntiq Hüseynovun qatarla gəlib düşdüyü stansiya Xaçmaz stansiyası idi. Küçə ilə addımladığım epizod isə Zaqatalada lentə alınıb. Digər çəkilişlər Şəkidə, Mingəçevirdə, Pirəkəşküldə aparılıb.[4]

Amaliya Pənahova: Filmin çəkilişləri uzun müddət davam etdi. Amma mən oynadığım epizod təxminən 1 həftəyə ərsəyə gəldi. Çəkilişlərim əsasən Şəki küçələrində aparılırdı. Epizod olmasına baxmayaraq, çəkilişlər həm də pavilyonda aparıldı deyə, vaxt uzandı. Polis məntəqəsindəki çəkiliş Bakıda pavilyonda baş tutub. Zibanı bölməyə apardıqları səhnədə bir improvizəm də oldu. Demək rejissora bildirdim ki, bir improvizə etmək istəyirəm. Arif Babayev dedi ki, de görək nə deyəcəksən. Zibanı aparmağa gələn maşın çox köhnə idi deyə, görəndə dedim ki, ə, bu nə maşındır, başqa maşın tapmadın? Çəkiliş heyəti bu sözdən sonra xeyli güldü.[5]

Rasim Balayev: ...Cəbinin öldürülməsi epizodu çəkilən gün mənim ad günüm idi. Xahiş etdim ki, evə 5-6 nəfər qohum gələcək, bu epizodun çəkilişini çox uzatmayaq, mən çıxım gedim. Amma alınmadı, düz axşam onun yarısınadək dubllar davam etdi...[4]

Rafiq Əzimov: Qurd Cəbrayılla müstəntiq Hüseynovun keçən əsrin 30-cu illərindəki toqquşma epizodu da müəyyən çətinliklə başa gəlmişdi. Bu epizodlar Pirəkəşküldə də aparılmışdı, Qubanın Nügədi kəndində də. Çətinlik ona görə idi ki, bu filmdə qatırdan bir az böyük kolxoz atları ilə çəkilməliydik, çəkiliş aparılan məkan, balaca cığır isə dağın, uçurumun və çayın arasında idi, orda öyrəşmədiyimiz kolxoz atını çapmaq doğrudan da böyük çətinlik törədirdi. Amma cəmisi 20-30 metr at çapmalıydıq deyə, daha əlavə şəraitə ehtiyac olmadı. Daha doğrusu, çalışdıq ki, olmasın... Pirəkəşküldə Qurd Cəbrayılın dəstəsinin ardınca çapanda dar yolda döngə var idi. Daha kaskadyor dəvət etmədik, özümüz öhdəsindən gəldik o döngənin. "Yeddi oğul istərəm" filmində at sürmək bacarığı qazandığımıza görə elə bir çətinliyimiz olmadı. Şahmar Ələkbərovun qəhrəmanının müstəntiq Hüseynovla çay kənarındakı dialoqu, Qurd Cəbrayılı tanımaq üçün onu dəvət etdiyini dediyi epizod Mingəçevirdə çəkilib. Orda Gündüz Kərimbəyli müstəntiq Hüseynova 1930-cu illərə aid fotoşəkil göstərəndə Hüseynov təəccüblə soruşur ki, bunu hardan tapmısız? O yerdə Şahmarın özünəxas təbəssümlə gülümsəyərək sualı sözsüz cavablandırması tamaşaçıların ən çox diqqət yetirdiyi məqamlardandır. Doğrudan da, əsl kino, əsl kino aktyoru belə nüanslarda özünü büruzə verir və tamaşaçılar bunu çox yaxşı sezirlər.[4]

Yusif Vəliyev Fəttah rolunda

Ənvər Həsənov: Mən bütün çəkilişlərdə oldum. Bazamız Şəkidə yerləşirdi. Şəki ilə Zaqatalanın arası 76 km idi. Gedib çəkilişimi edib yenidən bazaya qayıdırdıq. Məsələn, Qaxda, Zaqatalada olacaq 2-3 günlük çəkilişə görə hər şeyi ora aparmaq çətin idi. Ona görə də çəkilişimizi edib, Şəkiyə qayıdırdıq. Bəzən lazım olan məkanları Şəkidə tapa bilmirdik deyə, digər regiona gedəsi olurduq. Əsasən təbiət səhnələri üçün idi. Rafiq Əzimova bıçaq atılan səhnə Qaxda çəkilmişdi. Şahmar Ələkbərovun maşın sürdüyü, Cəbininin öldürüldüyü epizod Zaqatalada çəkilmişdi. Şəki dağlıq idi, Qaxda isə düz yollar çox idi deyə, müəyyən səhnələr orada olurdu. Əsas yerlər Şəkidə aparılmışdı. Son səhnədə Qurd Cəbrayılın ələ keçdiyi səhnədə mən, Şahmar, Həsən, Adil iştirak edirdik. O səhnədə Yusif müəllim elə oynadı ki, biz hamımız heyran qaldıq. Tutulandan sonra polis maşınına oturdulan vaxtı şüşədən baxması səhnəsini necə gözəl oynadısa, çəkiliş bitəndə Arif müəllim onu öpüb bildirdi ki, son dərəcə gözəl alındı. Bundan yaxşı ola bilməzdi. Bilirsiniz, həmin səhnədə bütün hisslərinin gözündə oynaması ilə bərabər, burnunu tərpətməsini heç kim onun kimi mükəmməl oynaya bilməzdi. Gündüzün belinə banka qoyduğu səhnə isə Bakıda pavilyonda olmuşdu.[5]

...Hər filmdə olduğu kimi "Arxadan vurulan zərbə"də də çətin anlar, çətin dəqiqələr olurdu. Hətta həmin çətinliklər son məqamda faciə ilə də nəticələnə bilərdi. Belə bir faciəli anı Rafiq Əzimov da yaşayıb. "Bıçaq atılan kadrda faciəli bir variant əmələ gəlmişdi. Belə ki, həmin kadrda mənim arxamca atılan bıçağı mən görmürdüm. Sadəcə olaraq bıçaq arxadan atılan zaman rejissor mənə "əyil" komandası verirdi və mən də tez əyilirdim. Filmdə bıçağı sərrastcasına atan sirk artisti idi. Və çəkiliş vaxtı birinci komanda bıçağı atan sirk artistinə verilirdi, ikinci, "əyil" komandası isə mənə verilirdi. Həmin kadr iki dubl çəkildi. Üçüncü dublun daha da effektli alınması üçün rejissor mənə "əyil" komandasını bir az gec verdi. Və rejissorun gec "əyil""komandası verməsi az qala bıçağın mənim düz başımdan sancılmasına səbəb olacaqdı. Təsəvvür edin ki, mən düz yolumla gedirəm və baş verəcəklərdən də heç bir xəbərim yoxdur. Ona görə ki, mənə arxaya baxmağa icazə verilmirdi. Elə həmin kadrda yaradacı heyətin həyəcanla ayağa qalxaraq mənə vahimə ilə baxmasının şahidi oldum, onda başa düşdüm ki, nələr baş verib. Xoşbəxtlikdən heç bir zədə almadım. Sən demə bıçaq düz saçımın üstündən keçibmiş. Sonra yaradıcı heyət məni əhatəyə alaraq diqqətlə başımı yoxladılar ki, görsünlər, zədə almışam, yoxsa, yox"….[6]

Ənvər Həsənov: Arif müəllimin özünəxas iş üslubu var idi və bu üslub ilk növbədə əsl kino təzahürünün meydana gəlməsinə xidmət edirdi. Onun hər bir filmi yaddaqalandı. "Arxadan vurulan zərbə" də bu mənada istisna deyil. Çəkilişlərimiz Şəki, Qax, Zaqatala, Mingəçevir, Xaçmaz, Quba və Qobustanda aparılıb. Filmin məsləhətçisi olan daxili xidmət polkovniki Sabir Hüseynovun məsuliyyətini, ədəb-ərkanlığını qeyd etməyə bilmərəm - üç aya yaxın davam edən çəkilişlər boyunca həmişə bizimlə oldu. Ssenaridəki süjet gerçək hadisədən qaynaqlanmışdı və Qurd Cəbrayıl obrazı reallıqda yaşamış belə bir şəxsin prototipi idi. Yusif Vəliyev bu obrazı şedevr səviyyəsində yaradıb. Hər dəfə filmə baxanda bunu etiraf etməmək mümkün deyil. Film ekranlara çıxandan az sonra günlərin bir günü "Sovetskiy ekran" jurnalını vərəqləyəndə gördüm ki, bizim bu filmə SSRİ-nin 17 milyon əhalisi baxıb."[4]

Maraqlı faktlar[redaktə | əsas redaktə]

Filmin afişası

Film SSRİ Dövlət Təhlükəsizliyi orqanlarının 60 illiyinə həsr olunub.

Film ali kateqoriyaya layiq görülüb.[4]

Film Elçinin "Ox kimi bıçaq" povesti əsasında çəkilib.

Filmə SSRİ-də 17 milyon adam baxıb.[4]

Geniş tamaşaçı kütləsinin sevgisini qazanan “Arxadan vurulan zərbə” filmində Cəbinin vurulduğu dəyirman bu gün də qalmaqdadır. Maraqlı olan cəhət isə odur ki, burada çəkilən səhnəcik elə real həyatda da yaşanıb. Sovet hakimiyyətinin ilk illərində ərazidə qaçaqların çox olması yaşayış məskənlərindən qismən kənarda yerləşən bu cür tikililəri onlar üçün sığınacağa çevirirdi. Elə filmdə canlandırılan Cəbi obrazı da bu kəndə qaçaq kimi gələn bir şəxsin obrazıdır. Filmdə Cəbini öldürən şəxs məlum olsa da real həyatda kim tərəfindən qətlə yetirilməsi indiyədək qeyri-müəyyən olaraq qalır.[7]

Maraqlı faktdır ki, "Yeddi oğul istərəm" filmindəki yeddi oğuldan beşini Arif Babayev bu filmə cəlb eləmişdi - Qəzənfər rolunun ifaçısı Şahmar Ələkbərov Gündüz Kərimbəyli, Bəxtiyar rolunun ifaçısı Həsən Məmmədov Əhməd Qəmərli, Şahsuvar rolunun ifaçısı olan məni müstəntiq Hüseynov, Cəlalı oynayan Ənvər Həsənovu Oqtay, Zalımoğlunu oynayan Ələsgər İbrahimovu Cabbarov rollarına çəkmişdi. "Yeddi oğul istərəm"də Gizir rolunun təkrarsız ifaçısı Hamlet Xanızadə isə bu filmdə İmaş obrazında çıxış etdi və çoxçalarlı, ampluasız aktyor bir daha sübut etdi. "Yeddi oğul istərəm"dən bircə Əbdül Mahmudovla rəhmətlik Elçin Məmmədov bu filmdə çəkilmədilər.[4]

Filmin heyəti[redaktə | əsas redaktə]

Qeyd: filmin heyəti titrlərdəki sıraya görə göstərilmişdir.

Film üzərində işləyənlər[redaktə | əsas redaktə]

Ssenarinin müəllifi: Elçin
Quruluşçu rejissor: Arif Babayev[3]
Quruluşçu operator: Valeri Kərimov
Quruluşçu rəssam: Elbəy Rzaquliyev
Bəstəkar: Xəyyam Mirzəzadə
Səs operatoru: Əsəd Əsədov
Rejissor: Əşrəf Mamayev (Ə. Mamayev kimi)
Operator: R. Silonyan
Geyim rəssamı: Tatyana Əmirova (T. Əmirova kimi)
Qrim rəssamı: V. Arapov
Dekor rəssamı: Fikrət Ələkbərov (F. Ələkbərov kimi)
Rejissor assistentləri: Yusif Əlizadə (Y. Əliyev kimi), Aydın Mahmudbəyov (A. Mahmudbəyov kimi), Tamilla Muxtarova (T. Muxtarova kimi)
Operator assistentləri: A. Əliyev, Y. Manuçarov
Montaj edən: Nelli Mahmudova (N. Mahmudova kimi)
Fotoqraf-rəssam: Y. Sazonov
İşıq üzrə usta: Adil Dadaşov (A. Dadaşov kimi)
Redaktor: Əhmədağa Qurbanov (Ə. Qurbanov kimi)
Məsləhətçi: Daxili xidmət polkovniki Sabir Hüseynov (S. Hüseynov kimi)
Çalır SSRİ Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsinin Simfonik Orkestri. Dirijor: D. Ştilman
Filmin direktoru: Semyon Qaragedov (S. Qaragedov kimi)

Rollarda[redaktə | əsas redaktə]

Rolları ifa edirlər[redaktə | əsas redaktə]

Şahmar Ələkbərov (Ş. Ələkbərov kimi) — Gündüz [3]
Adil İsgəndərov (A. İsgəndərov kimi) — Dadaşlı
Yusif Vəliyev (Y. Vəliyev kimi) — Fəttah
Hamlet Xanızadə (H. Xanızadə kimi) — İmaş
Amaliya Pənahova (A. Pənahova kimi) — Ziba
Akif Məhərrəmov (A. Məhərrəmov kimi) — Fazil
Rasim Balayev (R. Balayev kimi) — Cəbi
Həsən Məmmədov (H. Məmmədov kimi) — Qəmərli
Rafiq Əzimov (R. Əzimov kimi) — Hüseynov
Ələsgər İbrahimov (A. İbrahimov kimi) — Cabbarov
Ənvər Həsənov (Ə. Həsənov kimi) — Oqtay
Dinarə Yusifova (D. Yusifova kimi) — Safura
Nicat Bəkirzadə (N. Bəkirzadə kimi) — Kazımov

Epizodik rollarda[redaktə | əsas redaktə]

Qeyd: obrazların adları titrlərdə qeyd edilməmişdir
Firəngiz Abbasova (F. Abbasova kimi) — Cəbinin anası
Sadıq Hüseynov (S. Hüseynov kimi) — Əli kişi
Muxtar Avşarov (M. Avşarov kimi) — quldur
Gümrah Rəhimov (G. Rəhimov kimi) — quldur
Sədaqət Zülfüqarova (S. Zülfüqarova kimi) — Əlinin arvadı
Valeri Kərimov (V. Kərimov kimi) — milis işçisi
K. Məmmədov
Tatyana Xaymoviç (T. Xaymoviç kimi) — katibə
Nəbi Qədirov (N. Qədirov kimi) — milis işçisi
R. Zeynalov

Titrlərdə olmayanlar[redaktə | əsas redaktə]

Kazım Abdullayev — quldur
Yusif Əlizadə — sürücü

Filmi səsləndirənlər[redaktə | əsas redaktə]

Qeyd: filmi səsləndirənlər titrlərdə göstərilməyib.<br/ Səməndər Rzayev — Dadaşlı (Adil İsgəndərov)
Sadıq Hüseynov — Hüseynov (Rafiq Əzimov)
Ofeliya Sənani — Safura (Dinarə Yusifova)
Ağaxan Salmanov — Kazımov (Nicat Bəkirzadə)
Mirvari Novruzova — Cəbinin anası (Firəngiz Abbasova)
Elxan Ağahüseynoğlu — Qurd Cəbrayıl (keçmişdə) (Yusif Vəliyev)
Yaşar Nuri — Oqtay (Ənvər Həsənov)
Kamal Xudaverdiyev — Cabbarov (Ələsgər İbrahimov)
Həsən Əbluc — Fazil (Akif Məhərrəmov)

Sitatlar[redaktə | əsas redaktə]

-A.Q. Bu hələ heç nə demir.

-İndi beləsini 'günüz' çıraqla da tapmaq olmur.

-Belə cinayət hadisələri çoxdan idi olmurdu.

-Deyəsən yolda soyuqlamısız.

-Bu kişi ayrı aləmdirş

-Biabır olduq camaatın içində.

-Məni qorxutma! Mən səninçün uşaq-zad deyiləm!
-Uşaqsan, böyüksən, özün bilərsən!

-...məni satib eləsən 'bağırsaqlarıvı' tökərəm yerə.

-Kişi mənə görə getdi.

-...bir saat oğrusunun bıçağının qurbanı oldu.

-Cib soymaq üçün adam öldürmək?

-Axırda ev yardı, tutdular.

-Özbaşına qız ya halvaçıya gedər, ya zurnaçıya

-Niyə özünü uşaq kimi aparırsan?

-Fəttah dayı əməlli başlı həkim imiş

-Bıçağı ata da bilərlər.

-Alə, bura sənin üçün Bakının "Torqovı" küçəsi deyil ki, mənim bacımı biabır edəsən.

-...səni də göndərərəm 'əmivin dalıycan'

-...başqa maşın tapılmadı mənə.

-Yaxşı qızdır, hamamda görmüşəm.

-Bu nədir? Telepatiya?
-Xeyr, intuisiya

-'Şahzadə və dilənçi'ni oxumusan?

-Bu saatın heç qutusu olmayıb.

-Hava da insan kimidir. Ona bel bağlamaq olmaz.

-Məsəl var, naçalnik. Deyərlər, adamın adı çıxınca canı çıxsa yaxşıdır. Oğru İmaşa iş verən kimdir, onunla işləmək istəyən kimdir?! İçim özümü yandırır, çölüm özgəsini..

-Hava da insan kimidir. Ona bel bağlamaq olmaz.

-O adamın adını sizə deyəcəm.

-Ətrafda şübhəli heç bir şey görünmür.

-Siz belə güman eləyirsiz ki, bu qatili tanıyırdı?

-Qurdun adı nə olub?
-Cəbrayıl

-Bu hadisə 39-cu ilin yayında olub.

-İt oğlu, qalsın qulluğunda.

-Təkcə başçıları Qurd Cəbrayıl yoxa çıxdı.

-'Biznən' salamlaşan o kişinin adı nədir?

-Əmimlə gələndə biz bir nəfəri də gördük.

-...məndən şübhələnirsən?

-Əyil.

-Axı mən unutmuşdum keçmişimi

-Poqonlarımızı dövlət muzeyinə vermək hələ tezdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. УДАР В СПИНУ (1977)
  2. Tarixin yadigarı olan dəyirman Kanal S.  (azərb.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu - 1 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh.94.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 "Arxadan vurulan zərbə" - 40
  5. 5,0 5,1 Kadrarxası - ““Arxadan vurulan zərbə”də Cəbinin yas mərasimi səhnəsini “qayçıladılar””
  6. "Arxadan vurulan zərbə: Rasim Balayevi ad günündə "öldürdülər", Ekspress qəzeti, 31.07.03, Ulduzə Qaraqızı
  7. "Arxadan vurulan zərbə"dəki su dəyirmanı

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 16; 33.

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 180; 189-190.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

1977-ci ilin filmləri

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Audio[redaktə | əsas redaktə]

Filmin musiqilərini endir

Videolar[redaktə | əsas redaktə]

Filmi izlə
Filmin musiqilərini izlə (pleylist)
Filmin musiqilərini izlə (çarx)
Filmdən fraqmentlər
Səhvlər