Boladı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kənd
BOLADI
A-Lankaran.PNG
Lənkəran rayonu
Ölkə [[Azərbaycan]]
Rayon Lənkəran rayonu
Koordinatlar 38°53′21″N 48°45′56″E / 38.88917°N 48.76556°E / 38.88917; 48.76556Koordinatlar: 38°53′21″N 48°45′56″E / 38.88917°N 48.76556°E / 38.88917; 48.76556
Əhalisi 8 797[1] nəfər (2012)
Saat qurşağı UTC+04:00
Poçt indeksi AZ4212[2]
Boladı  — yerləşdiyi ərazi Dünya
Boladı

BoladıAzərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Boladı çayının sahilində, Lənkəran ovalığındadır. Yerli tələffüz forması Bolədidir. Tədqiqatçılara görə, oykonim bol və Talış dilindəki di (kond) sözlərindən ibarət olub (-ə bitişdirici saitdir), "bolluq kəndi, varlı kənd" mənasındadır. Yaşayış məntəqəsi həqiqətən də rayonun ən varlı və böyük kəndlərindən biridir[3].

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Mühüm yaşayış məntəqəsi kimi bu kəndin yaranması tarixi haqqında tam məlumat olmasa da , amma bir şey aydındır ki,ərazidə eramızdan əvvəl insanlar yaşayıb fəaliyyət göstərmişlər. Ərazisinə və əhalisinin sayına görə Lənkaranda ən iri kəndlərindən hesab olunur. Rayon mərkəzindən 19 kilometr şimal-qərbdə, Ələt-Astara şose və Bakı-Astara dəmir yolundan 3 kilometr aralı, Boladi çayının sahilində yerləşir. Mühüm yaşayış məntəqəsi kimi bu kəndin yaranması tarixi haqqında tam məlumat olmasa da, amma bir şey aydındır ki,ərazidə eramızdan əvvəl insanlar yaşayıb fəaliyyət göstərmişlər .Bu, qədim yunan coğrafiyaşünası, tarixçi Strabonun "Coğrafiya" kitabında qeyd olunur. Müəllif öz əsərində Lənkaranın bir çox yaşayış məntəqələri sırasında Boladinin də adını çəkir. Mərhum tədqiqatçı-jurnalist Gülməmməd Məmmədzadə bu ərazidə yerləşən "Qarağac" ocağının 800 ildən çox yaşı olduğunu yazmışdır. "Alman alimi və səyyahı A.Olri 1616-cı ildə müxtəlif səfirliklərə və muzeylərə təqdim etdiyi hesabat və gündəliklərdə Boladinin adını çəkmişdir. Rus səyyahı və diplomatı Artemey Suxanov "Rəştdən Qızlağaca qədər və Gilan vilayətinin sonuna kimi" kitabında yazmışdır: "1638-ci ilin fevralın 7-də Ləngərgünana gəldik... Qızılağaca gedərkən fevralın 11-də dörd dərin çaydan keçdik. Bunlar Kasiende, Noabine, Cil və Boladi çayları idi." Oxuculara məlumat üçün bildirmək istəyirik ki, Cil və Boladi öz adlarını bu günədək qoruyub saxlamışdırsa da, Kasiende və Noabine çaylarına müasir xəritələrdə təsadüf edilmir. Talış-Muğan mədəniyyətinin bir qolu Lənkəran düzənliyində yerləşmişdir. Boladi kəndi də bu düzənlikdə yerləşir. Azərbaycan EA Tarix İnstitutunun ekspediya dəstəsi 1984-cü ildə Lənkəran bölgəsində tədqiqat işləri apararkən müəyyən edilmişdir ki, bu ərazidə hələ çox qədim zamanlardan öz təbii coğrafi şəraitinə görə ibtidai insanların yaşaması üçün əlverişli olmuşdur. Arxeoloji qazıntılar zamanı kəndin seyidoba yaşayış məhəlləsində, Boladi çayının sağ və sol sahilində qədim insanların istifadə etdikləri əl çapacaqları, tunc bıçaq, ox, nizə, xəncər, qılınc, saxsı qabları və s. əşyalar tapılmışdır. Alimlər sübuta yetirmişlər ki, kəndin ərazisində hələ eramızdan əvvəl II minillikdə insanlar məskunlaşmış, ibtidai əmək alətlərindən istifadə etmişlər. Boladi kəndinin tarixi keçmişindən təsadüfi söhbət açmadıq. Mütərəqqi görüşlü adamlar, qəbilə başçıları, din xadimləri tərəqqini, nicat yolunu təhsil və elmdə görürdülər. Təhsil inqilaba qədər fərdi xarakter daşımış, mollaxana və mədrəsələr fəaliyyət göstərmişdir. Nəcəfül-Əşrəfdə, Məsmeyi-Qumda, Xorasanda və digər dini mərkəzlərdə təhsil almış axund və mollalar burada dərs demiş, ərəb və fars dillərində yazıb oxumağı öyrətmişlər. Mollaxana və mədrəsələrdə dərs deyənlər arasında axund Kerbelayi Mirməhərrəm Aqa Dadaşov, molla Kərim, molla Rəhman, oğlu axund Məhəmmədhüseyn Adıgözəlov, axund Həmid Rzayev, axund Ağaxan Hüseynov və başqalarının adı bu gün də yaşlı nəslin dilindən düşmür. Sən demə, qəzanın bir çox yaşayış məntəqələrində olduğu kimi, Boladi kəndində də elmə və təhsilə tarixən maraq olub. İnqilaba qədər kəndin molloba məhəlləsindəki məsciddə mədrəsə fəaliyyət göstərmişdir. Nəcəfül – Əşrəfdə, Məsmeyi – Qumda, Xorasanda və digər dini mərkəzlərində təhsil almış axund və mollalar burada dərs demiş, uşaqlara ərəb və fars dillərində yazıb – oxumağı öyrətmişlər.1920 – ci ildə Kor mollanın dərs dediyi mədrəsədə 12 uşağın, o cümlədən 4 qızın oxuduğunu söyləyənlər vardır. Kərbalayı Həmid Rzayev axundluq etdiyi molloba məscidindəki mədrəsədə dərs demişdir. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Boladi kəndində yeni tipli məktəbin açılmasına təşəbbüs göstərilmişdir. 1921-ci ildə təşkil olunmuş savad kursua evdar qadınlar da cəlb edilmişlər. Bu dövrdə kəndin ayrı – ayrı məhəllələrində savad kursları təşkil olunmuş, burada oxuyanlara "Zərbəçi maarifçinin kitabçası" vəsiqəsi verilmişdir. Fəaliyyət göstərdiyi 1922-ci ildə məktəbə 20 nəfər cəlb olunmuşdur. Onların arasında Musaxan Ağayev, Əliabbas Rzayev, Əsgər Qəniyev, Kərəm Rzayev, Ağababa Nəsirov, İslam Əhmədov, Güllaba Quliyev və başqaları olmuşlar. Qonşu Separadi , Zövlə , Sağlaser , Cil , Vilvan və digər kəndlərdən də məktəbə təhsil almağa gəlirdilər. Lənkəran qəzasında , o cümlədən Boladi kəndində 8 – 12 yaşlı uşaqların tamamilə məktəbə cəlb etdirmək günün ən vacib məsələsinə çevrilmişdir. Professor Z. Budaqova yazır ki, 1929-cu ildən latın əlifbasına keçən talışlar ibtidai hazırliq siniflərində, həmçinin texnikumların birinci və ikinci kurslarında öz ana dillərində oxumuşlar.M.Nəsirli və Ş.Mürsəlovun 1929-cu ildə çap olunmuş " Səvodin bibən " ( Savadlı olun – red. ) talış dili dərsliyindən Boladi kənd məktəbində " Əlifba " kimi istifadə edilmişdir. Savadsızlığa qarşı aparılan mübarizə öz səmərəsini vermişdir. Məktəblərin ayrı-ayrı məhəllələrdə pərakəndə halda fəaliyyət göstərməsi kənd ziyalılarını az narahat etmirdi.Təşəbbüs rayon rəhbərliyi tərəfindən razılıqla qarşılanmış və 1937-ci ilin noyabr ayında kənddə ikimərtəbəli , 20 sinif otağından ibarət , orta təhsil verən yeni məktəb binası istifadəyə verilmişdir.Məktəbin tikintisində kolxozun sədri Əbdül Kəlbiyevin xidmətləri vardır. Məktəbin ilk müdiri Böyükağa Talışxanovdur. O, 1922 – 1928 –ci illərdə məktəbə rəhbərlik etmişdir.Yaqub Axundov ( 1928-1931), Abdulla Quliyev ( 1932-1937), Məmməd Kərimov ( 1937-1941 , 1950-1978 ), Möhsün Dadaşov ( 1941-1943), Abdulla İbadov ( 1943-1944 ),Şükür Hüseynov ( 1944-1949), Vəliağa Əligülov ( 1978-1982), Həmid Hüseynov ( 1983-19930, Ramazan Quliyev ( 1993-cü ildən ) müxtəlif illərdə məktəbin direktoru işləmişlər. Bu təhsil ocağı 1922-1934-cü illərdə ibtidai, 1934-1938-ci illərdə əsas məktəb kimi fəaliyyət göstərmiş, 1938-ci ildə orta məktəbə çevrilmişdir. Bu dövrdə məktəbin direktoru Məmməd Kərimov, dərs hissə müdiri Ağa Quliyev olmuşdur. Əli Nəzərov tarix , Oruc Əliyev ədəbiyyat, Yevdakiya Serafimovna rus dili, Şirəli Babazadə coğrafiya, Tağı Dadaşov kimya, Xudaqulu Kəlbiyev hesab fənnindən dərs deyirdilər. Hümmət Nəhmətov sinif müəllimi idi. Ayrı-ayrı məhəllələrdə olan ibtidai məktəblər 1948-ci ildə kəndin mərkəzindəki orta məktəblə birləşdirilmişdir. 50-ci illərin əvvələrində kənd orta məktəbində ədəbiyyatı Gülağa Paşayev, Həmzə Səfərov, riyaziyyatı Rəhim Cavadov, fizikanı Həmid Hüseynov, kimyanı Mirzə İbadov, İngilis dilini Adil Axundov, Bahadir Şərifov , biologiyanı Yusif Rəsulov , Cabir Tahirov , rus dilini Nina , Alla və Nadejda , coğrafiyanı Şəfiqə Axundova , tarixi Zakir Axundov tədris edir, Teyyubə Axundova , Fəxri Heydərova , Bəhriyyə Abdullayeva , Rumiyyə Dadaşova ibtidai siniflərdə dərs deyirdilər. Boladi kəndində ilk ali təhsilli müəllim Məmməd Kərimov olmuşdur. O, coğrafiya fənnindən dərs demişdir. Bu gün Azərbaycan təhsilində qlobal dəyişikliklər, yeniləşmə prosesi gedir. Demək müstəqil Azərbaycanın gələcəyi ,milli müstəqilliyimizin taleyi təhsilə qayğıdan, gələcək nəslin necə öyrədilməsindən, daha doğrusu, təhsilimizin uğurlarından cox şey asılıdır.Bu gün təhsil sisteminin başlıca vəzifəsi dərin, hərtərəfli biliyə ,bacarığa , praktik vərdişlərə , yüksək mədəniyyətə, mütərəqqi dünyagörüşə malik şəxsiyyət yetişdirməkdən ibarətdir. Məktəb qarşısında duran başlıca vəzifəsi " 2000-2006-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Təhsil Sistemində Tərbiyə İşinin İnkişaf Proqramı"nda öz əksini tapmışdir. Boladi məktəbi öz ənənəsi olan ümumtəhsil ocaqlarımızdandır və Lənkəranın məktəb tarixində özünəməxsus yer tutur. Xüsusilə 70-ci illərdən başlayaraq rayonun digər məktəblərində olduğu kimi, burada da məktəbin texniki və elmi-metodiki vasitələrlə təminatı yaxşılaşmışdır. Məktəbin həmin illərdə kabinet sisteminə keçməsi şagirdlərin bilik səviyyəsinin və dünyagörüşünün artmasında , texniki və əyani vəsaitlərdən istifadə etmək sahəsində müəyyən bacarıq və vərdişlərə yiyələnməsində rol oynamışdır.Təsadüfi deyildir ki, o vaxtlar məktəbin fizika və kimya müəllimlərinin iş təcrübəsi respublika məktəblərində yayılmışdı.Qabaqcıl təcrübənin ümumiləşdirilib yayılması sahəsində az iş görülməmişdir. Belələrinin əməyi o dövrün hökümət təltiflərilə qeyd edilmişdir. Fizika müəllimi Əliməmməd Ağayevin Respublikanın Əməkdar müəllimi adına layiq görülməsi təkcə məktəb kollrktivinə deyil , həm də rayon təhsilinə verilən qiymət idi. Bütün bunlar müəllim əməyinə , müəllim şəxsiyyətinə sonsuz etiramın və qayğının təzahürüdür. Əgər 1970-ci ildə məktəbdə 1017 şagird oxuyurdusa , 2005-ci idə onların sayı 1283 nəfər olmuşdur. 1970-ci ildə məktəbdə 16 ali təhsilli müəllim vardı. İndi isə 70 ali təhsilli müəllim dərs deyir. Hamısı da elmin sirlərinə vaxtı ilə bu məktəbdə yiyələnmişdir. Son 30 ildə məktəbdə dərs deyən müəllimlərin sayı 3 dəfədən çox artmışdır. Boladi kəndində ilk məktəbin fəaliyyətə başladığı gündən 80 il keçir. Məktəb 1992-ci ildən I saylı məktəb kimi fəaliyyət göstərir. Həmin ilin oktyabr ayında məktəbə Qarabağ döyüşlərinin qəhrəmanı Nahir Axundovun adı verilmişdir. Ötən 80 il ərzində məktəbi 5400-dən çox şagird bitirmişdir. 1980-cı ildən yeni tipli üç mərtəbəli məktəb istifadəyə verildi. Boladi kəndində 1968-ci ildə ikinci bir məktəb açılmışdır. Bu təhsil ocağı 1992-ci ildə orta məktəbə çevrilmişdir. Onun ilk direktoru Vəliağa Əligülov olmuşdur. 1971-2000-ci illərdə isə məktəbə Respublikanın Əmakdar təbliğatçısı Nuru Cavadov rəhbərlik etmişdir. Ənvərpaşa Nəsirov isə 2000-ci ildən məktəbin direktoru işləyir. Kənddəki 2 saylı orta məktəbdə 419 şagird təhsil alır, bunun 210 nəfəri qızdır. Şagirdlərin təlim-tərbiyəsi ilə 30 müəllim məşğuldur. Burada da təhsil islahatları uğurla həyata keçirilir. " Azərbaycan Respublikasında təhsil sisteminin təkmilləşdirilməsi haqqında " ölkə Prezidentinin 13 iyun 2000-ci il tarixli sərancamı qarşıya mühüm vəzifələr qoymuşdur. Təhsilin inkişafına yönəldilən bu tarixi sənəd Boladi məktəbində də proqram sənədinə çevrilmişdir.

Görkəmli şəxsləri[redaktə | əsas redaktə]

Altay_Mehdiyev-    General-mayor HHQ və HHM qoşunlarının komandanı

Arif Əsgər oğlu Talışxanov -Rusiya Hərbi-DənizDonanmasının kontr-admiralı

Emin_Hüseynov_(iqtisadçı)-Azərbaycan Respublikasının Maliyyə nazirinin müavini

Zamin_Hüseynov— neft-kimya sənayesi üzrə sovet-Azərbaycan mütəxəssisi.

Maarif Nəcəfov - Azəriqaz İstehsalat Birliyinin, İqtisadiyyat və Uçot idarəsinin rəisi

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Ərazisinə və əhalisinin sayına görə Lənkaranda ən iri kəndlərindən hesab olunur. Rayon mərkəzindən 19 kilometr şimal-qərbdə, Ələt-Astara şose və Bakı-Astara dəmir yolundan 3 kilometr aralı, Boladi çayının sahilində yerləşir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

1859-1864-cü ilə olan məlumata əsasən Bakı quberniyası Lənkəran qəzasının Boladı kəndində 29 evdə 104 nəfəri kişilər, 53 nəfəri isə qadınlar olmaqla 157 nəfər şiə təriqətli müsəlman tat yaşayırdı.[4]

13-22 aprel 2009-cu il əhali siyahıyaalınmasına əsasən yalnız Boladı kəndini əhatə edən Boladı kənd inzibati-ərazi dairəsində 8.435 nəfər (4.080 nəfəri kişilər, 4.355 nəfəri qadınlar) əhali yaşayır.[5][6]

1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə 8.797 nəfər əhali yaşayır.[1]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyəti: İcra Hakimiyyəti: Bələdiyyələr: Lənkəran şəhər, qəsəbə və kənd bələdiyyələri haqqında məlumat
  2. Azərpoçt. "İndekslər" (az). www.azerpost.az. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2016-04-19 tarixində. http://archive.is/9GAmL. İstifadə tarixi: 2016-04-19.
  3. ”Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti”. İki cilddə. I cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2007, səh.144
  4. Списки населенных мест Российской Империи. По Кавказскому краю составленные и издаваемые Кавказским статистическим комитетом при Главном управлении Наместника Кавказского. LXV. Бакинская губерния. Списокь населенных мест по сведениямь 1859 по 1864 годь. Кавказскимь стататистическимь комитетомь при Главном управлении наместника кавказского. Составлен главным редактором Комитета Н. Зейдлицем. Тифлись. В Типографии главного управления наместника кавказского. 26 ноября 1870 г./Содержание: Спискок населённых мест Бакинской губернии. стр. 35
  5. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: Lənkəran rayonu
  6. Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyəti: Rayon haqqında: İnzibati ərazi dairələri və yaşayış məntəqələri

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]