Hirkan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Hirkan
Gerb
Gerb

38°40′05″ şm. e. 48°47′47″ ş. u.


Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Rayon Lənkəran rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi 2.900 nəfər (2019)
Rəsmi dili azərbaycanca
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +994 025-57
Poçt indeksi AZ4217[1]
Xəritəni göstər/gizlə
Hirkan xəritədə
Hirkan
Hirkan

Hirkan (əvvəlki adı: Avrora) — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində şəhər tipli qəsəbə. Bu qəsəbə Lənkəranın ən gözəl və gəzməli yerlərindəndir. Bir tərəfi Talış dağları və onun ətəyindəki Xanbulan gölü, bir tərəfi isə düzənlikdəki palıd meşəsi ilə əhatə olunmuşdur. Burada məktəb, xəstəxana, icra nümayəndəliyi, poçt, ATS, uşaq bağçası, klub və s. obyeklər yerləşir. Buranın əhalisinin əksəriyyəti köçmə azərilərtalışlardır (əsasən Lerikdən gələnlər). Buranın ərazisi əhalisinə görə çox böyükdür. Qəsəbə şimaldan Türkəkəran, şimal şərqdən Şıxəkəran, şərqdən Mamusta, cənub şərqdən Daşdalıqjar, cənubdan ParakəndPensər (Astara rayonu), qərbdən isə Bürcəli kəndləri həmsərhəddir. Ərazisi 1034 hektardır. Buna görə də 1998-ci ildə adambaşına 15 sot torpaq sahəsi ayrılmışdır. O vaxtkı ailələr çoxuşaqlı, həmçinin ərazi də böyük olduğu üçün hər ailəyə 1-3 hektar arası sahə düşmüşdür.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Əvvəlki adı Avrora olmuş və 5 oktyabr 1999-cu ildən dəyişdirilərək Hirkan adlandırılmışdır[2].

1934-cü ildə Baltik donanmasının "Avrora" kreyserinin şərəfinə "Avrora" çayçılıq sovxozu əsasında Avrora adlandırılmışdır. Dağatəyi düzənlikdədir.

Xanbulançay su anbarı bu qəsəbədədir. 1976-cı ildə Bəşəru çayının üzərində inşa olunan bu böyük bənd bu günə kimi hələ də öz möhkəmliyi ilə seçilir. Onun suyundan yayda süni suvarmada geniş istifadə olunur. Su anbarı tikilərkən böyük bir ərazi su altında qalmışdır, burada bir kənd tamamilə suyun altında qalmışdır. Su ilə dolan dərədə böyük bir göl əmələ gəlmişdir, bu göldə balıqçılıq da inkişaf etmişdir.

Qeyd etmək lazımdır ki, qəsəbənin tarixi XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. SSRİ hökuməti tərəfindən yaradılmış bir çay sovxozu idi - Avrora Çay Sovxozu (rus. Чайный Совхоз Аврора).

Buradakı tarixi abidələr "Hirkan kurqanları", Xatirə bulağı1941-ci ildə tikilmiş Hərbi maşın qarajları və s.

Qəsəbədə həmçinin ruslarda yaşamışlar, amma indi bir nəfərdə olsun rus yoxdur.

Bura Azərbaycanın ən böyük çay sovxozlarından biri olub, indi isə həmin çay kollarının 97%-dən çoxunun yerində evlər tikilmiş və ya kol-kos bitmişdir. Hal-hazırda qəsəbədə çayçılıq qismən inkişaf etmişdir.

Qəsəbə caamatı daha çox sitrus bitkiləri, əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olur.

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Burada məktəb, uşaq bağçası, xəstəxana, məscid, çay fabriki, icra nümayəndəliyi, poçt, ATS, otel, şadlıq sarayı, klub, kitabxana, marketlər və başqa obyektlər yerləşir.

1953-cü ildə burada ilk tam orta məktəb tikilmişdir. Bu məktəbdə SSRİ dağılana qədər rus sektoru da olmuşdur. 2012-ci ildə yeni məktəb binası inşa olunmuşdur. Bu məktəbdə 600-ə yaxın şagird təhsil alır. Dərslər çox yüksək səviyyədə keçirilir. Məktəbdə 70-dən çox müəllim və işçi heyəti çalışır.

1954-cü ildə burada ilk xəstəxana tikilmişdir. Bu xəstəxanada 50-dən çox həkim və işçi heyəti çalışır. Xəstəxana binası ildən-ilə yararsız hala düşür. Buna görə də yeni xəstəxananın tikilməsi haqqında layihə planlaşdırılır.

1999-cu ildə qəsəbədə ilk məscid tikilmişdir. Bu məsciddə dini icma fəaliyyət göstərir.

Burada uşaq bağçasının binası olsa da, amma artıq fəaliyyətini dayandırmışdır (2004). İndiyə qədər bu bağça üç bina dəyişmişdir.

Həmçinin kitabxana fəaliyyət göstərmişdir.

Buradakı klub sakinlərin tez-tez kinolara baxmaları üçün xidmət göstərirmiş, indi isə bu bina Hirkan qəsəbə yaradıcılıq evi kimi fəaliyyət göstərir.

Qəsəbənin üç böyük küçəsi var. 1) A.Quliyev küçəsi, Ələt -Astara yolunun qəsəbə ərazisindən keçən hissəsində yerləşir. 2) R.Ağayev küçəsi, Hirkan-Mamusta yolunun qəsəbə ərazisindən keçən hissəsində yerləşir. Yerli əhali buranı "Qabaq küçə" adlandırır. 3) Bu küçəyə dövlət tərəfindən hər hansı bir ad verilməmişdir. Yerli əhali buraya "Arxa küçə" deyir.

600-dən çox evi var.

İstifadə olunmayan bağça binasının bir hissəsində hal-hazırda Hirkan qəsəbə bələdiyyəsi fəaliyyət göstərir.

Qəsəbədə hətta çörək zavodu da fəaliyyət göstərmişdir. İllərdir ki, bu bina istifadəsiz vəziyyətdə qalmaqdadır.

Bu ərazidə böyük çay fabriki də fəaliyyət göstərmişdir. Hal-hazırda isə bu fabrikdə taxta-şalban satışı ilə məşğul olunur.



Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Buranın əhalisinin sayı 2.900 nəfərə çatmışdır (2019). Əhalinin əksəriyyətini azəri türkləri təşkil edir. Ötən əsrin əvvəllərində burada demək olar ki, çox az ailə talış dilində danışırdı, amma indi isə talış dilindən geniş istifadə olunur. SSRİ dövründə bura Lənkəranın ən az talış dilində danışılan ərazisi olub.

Təbiəti və təsərrüfatı[redaktə | əsas redaktə]

Çox gözəl iqlimi var. Yayı quraq keçən mülayim isti iqlim tipi hakimdir. Payız mövsümündə yağan aramsız yağışlar rütubətin dərəcəsini artırır. Bu da əkinçiliyin, sitrus meyvəçiliyinin, çayçılığınçəltikçiliyin yüksək inkişaf etməsinə əlverişli imkanlar yaradır.

Bura "Hirkan Milli Parkı" na çox yaxındır. Hətta milli parkın bir hissəsi olan palıd meşəsi - yerli əhalinin "Moskva meşəsi" adlandırdığı bu meşə çox əsrarəngiz gözəlliyi ilə seçilir. Bu meşənin sahəsi hardasa 1 km²-ə bərabərdir. Bu meşə Hirkan qəsəbəsini Daşdalıqjar kəndindən ayırır. Meşədə Sovet dönəmində bir çox yaşlı ağaclar siyahıya alınmışdır. Bir vaxtlar burada yabanı bitkilər yetişirdi. Bunlardan çiyələk, əzgil, armud, alça, yabanı soğan (talış dilində-vəcələ deyilir) və başqa bitkilər yetişirdi. İndi isə meşə çox seyrəkləşmişdir, təbii ki, əhali oduncaq ehtiyatını ödəmək üçün meşəni qırmağa başladılar. Nəhayət 2012-ci ildə qəsəbəyə yeni qaz boruları çəkildikdən sonra artıq qisməndə olsa, meşəyə toxunulmamışdır. Lakin hal-hazırda meşə baxımsız vəziyyətdə qalmışdır.

Burada SSRİ dövründə çay sahələri çox geniş olmuşdur, Çoxlu sayda suvarma üçün qazılmış göllər (rus. vodayom) indi təhlükə yaradan bataqlığa çevrilmiş və ya qurumuşdur. Bu göllərdə qoyulmuş böyük və qalın dəmirdən olan su çəkən matorların çəkisi ağır olduğuna görə nasaz vəziyyətdə hələ də göllərin çoxunda qalmaqdadır.

Çəltikçilik bir müddət təzəcə inkişaf etmişdir. Sonralar maraq olmadığına görə əkini dayandırıldı. Çəltik bataqlıqları o ərazilərdə hələ də var və təhlükə yaratmaqdadır.

Maldarlıq əkinçilik zəiflədikdən sonra yüksək inkişaf etmişdir. Amma bu sahəyə də maraq ildən-ilə azalır.

  1. Azərpoçt. "İndekslər" (az talış). www.azerpost.az. 2016-04-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-19.
  2. "Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının inzibati-ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ nömrəli Qanunu  (azərb.)