Ermənistan dramı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ermənistan dramı

Հայկական դրամ  (erm.)
Armenian Dram  (ing.)
Dram arménien  (fr.)

2009-cu ildə 100000 dram 2004-cü ildə 10 dram
2009-cu ildə 100000 dram 2004-cü ildə 10 dram
Kodlar və simvollar
Kodlar ISO 4217 AMD (051)
Simvollar ֏, դր
Dövriyyə ərazisi
Emitent Flag of Armenia.svg Ermənistan
Rəsmi Flag of Artsakh.svg Dağlıq Qarabağ Respublikası
Törəmə və əvəzedici vahid
Xırda luma (1100)
Dövriyyədə olan sikkələr və əsginaslar
Sikkələr 10, 20 və 50 lum
1, 3, 5, 10, 20, 50, 100, 200 və 500 dram
Əsginaslar 1, 5, 10, 20, 50 və 100 min dram
Valyutanın tarixi
Dövriyyəyə buraxılma dövrü 22.11.1993—17.03.1994
Valyutanın sələfi SSRİ rublu (SUR) / Rusiya rublu (RUR)
Əsginas və sikkələrin istehsalı
Buraxılış mərkəzi Ermənistan Respublikası Mərkəzi Bankı
www.cba.am
İnflyasiya il
İnflyasiya 4.5% (yalnız Ermənistan)
Commons-logo.svg Ermənistan dramı Commonsda

Ermənistan dramı (erm. դրամ) — Ermənistanın və Dağlıq Qarabağ Respublikasının milli pul vahididir. 1 dram lumaya (erm. լումա bərabərdir. Ancaq luma pul mübadiləsində faktiki olaraq istifadə olunmur[1][2][3][4]. «Dram» sözü yunanca «draxma» (yun. δραχμή) sözündən götürülüb mənası pul deməkdir.

Dramın simvolu — Aşağısından iki üfüqi xətt çəkilmiş və erməni əlifbasının dördüncü hərfi olan Դ («da») hərfidir. Ermənicə olan "Դրամ" sözü də da hərfi ilə başlayır.

Valyutanın buraxılışının müstəsna hüququ Ermənistan Respublikasının Mərkəzi bankına məxsusdur. Ermənistan Respublikasının dövlət valyutası mübadilədə 1993-cü ilin 22 noyabrından istifadə olunur. Dram pul mübadiləsinə daxil edilənə qədər Ermənistanda sovet rubllarında istifadə olunmuşdur.

1994-cü il (10 dramdan başqa) seriyasının sikkələri mübadilədə faktiki olaraq istifadə olunmur[1][2][3]. Əsginasların nümunələri isə 1993-1995-ci il seriyasında buraxılmışdır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Ermənistan rublu

Dramın ilk dəfə olaraq mübadiləyə buraxılışı 1199—1375-ci illərə aiddir. Həmin dövrdə gümüş sikkələr belə adlanırdı.

Ermənistan Mərkəzi Bankı 27 mart 1993-cü ildə yaradılmışdır. İsaak İsaakyan RA Mərkəzi Bankının baş direktoru təyin edilmişdir. Bununla belə sovet rublları 22 noyabr 1993-cü il tarixinə qədər dövriyyədə istifadə olunmuşdur. Həmin gün isə dram dövlət valyutası kimi dövriyyəyə daxil edilmişdir. Sovet rubllarından yalnız 200 rubl hələ də mübadilədə istifadə edilirdi və 1 drama bərabər idi.

Bütün müasir əsginasların dizaynı ingilis şirkəti olan "Thomas de la Rue" tərəfindən hazırlanmışdır.[5] 1993-95-ci il seriya nümunələri indikilərdən fərqli olaraq, alman şirkəti olan "Giesecke & Devrient" tərəfindən hazırlanmışdır. Onlar daha parlaq boya dizaynına malik idilər.[6]

Həmçinin onlar arasında bir neçə əhəmiyyətli və xüsusi fərq var idi:[7]

  • Yeni əsginaslarda "Ermənistan Respublikasının Mərkəzi Bankı" yazılmışdır (erm. Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական Բանկ) (1993-95-ci il seriyası nümunələrində — "Ermənistan Respublikasının Bankı" (erm. Հայաստանի Հանրապետության Բանկ) yazılmışdır.);
  • Seriya nömrəsi əvvəlkilərdən fərqli olaraq səkkiz rəqəmdən və bir hərfdən (köhnə əsginaslarda — iki hərf) ibarətdir;
  • Bütün buraxılmış nominala malik əsginaslar qoruyucu spirala malikdir. 1000 dramlıq əsginaslar isə — iki müxtəlif qoruyucu spirala malikdir. (1993-95-ci il seriyası nümunələrində belə spirallar yalnız 1000 və 5000 nominallı əsginaslarda var idi);
  • Yeni nümunənin əsginaslarında məşhur erməni elm xadimlərinin portretləri və mədəniyyət abidələri (köhnələrdə əsasən arxitektura abidələri, milli ornamentlər təsvir edilmişdir.) təsvir edilmişdir;
  • Yeni əsginaslar su nişanları üzrə növlərə malik deyil. 1993-cü il seriyasının 100, 200 və 500 nominallı nümunələri su nişanları üzrə iki növ malik idi: Ermənistan Respublikasının gerbiylə və Ermənistan Respublikasının gerbinin konturuyla.[8]

Yeni əsginaslarda ER Mərkəzi Bankının Sədri Tiqran Sarkisyanın və Ermənistan Respublikasının Maliyyə naziri Edvard Sandoyanın imzaları yer almışdır.

Ermənistan dramının simvolu[redaktə | əsas redaktə]

Dramın simvolu

Dramın simvolu (Aşağısından iki üfüqi xətt çəkilmiş və erməni əlifbasının dördüncü hərfi olan Դ («da») hərfidir, "dram" sözü də (erm. Դրամ ) ermənicə da hərfi ilə başlanır.) geniş mənada milli pul vahidini və pulu bildirən simvoldur. Həmçinin dramın simvolu kimi başqa erməni hərfi olan Փ-in (pyur) istifadə edilməsi təklif edilirdi. Bu hərflə pulu bildirən Փող sözü başlanır.

Rəsmi müəllif (həmmüəllif deyillər) eyni eskizləri təqdim etmiş K. Komendaryan və R. Arutçyan hesab edilir.[9] 2003-cü ildə simvol on mininci əsginasın və başqa nominallı əsginasların üzərinə yerləşdirilmişdir. 2008-ci ildə simvol 5000 dramlıq sikkənin xatirə kolleksiyasında üstünlüklə təsvir edilmişdir. 2012-ci ildə U+058F Armenian Dram Sign (֏ • ֏) koduyla Yunikod dünya standartında daxil edilmişdir.[10]

Sikkələr[redaktə | əsas redaktə]

1994-cü ilin sikkə nümunələri[redaktə | əsas redaktə]

Sikkələr 1994-cü ilin 21 fevralından mübadiləyə daxil edilmişdir və Alüminiumdan istehsal edilmişdir.

Bütün sikkələrin üz tərəfində Ermənistan Respublikasının gerbi və Ermənistan imzası — ՀԱՅԱՍՏԱՆ təsvir edilmişdir.

Lumun arxa tərəfində sikkənin nominalı, imza ԼՈՒՄԱ (luma) və buraxılış ili (1994) təsvir olunmuşdur.

Dramın arxa tərəfində sikkənin nominalı, imza ԴՐԱՄ (dramlar), buraxılış ili (1994) və iki budaqdan ibarət çərçivə təsvir edilmişdir.

Təsvir Nominal Diametr, mm Qalınlıq, mm Çəki, qr Qurt
AM 1994 10 luma.pngAM 1994 averse.png 10 lum[11] 16 1,45 0,59 hamar
AM 1994 20 luma.pngAM 1994 averse.png 20 lum[12] 18 0,75
AM 1994 50 luma.pngAM 1994 averse.png 50 lum[13] 20 0,93
AM 1994 1 dram.pngAM 1994 averse.png 1 dram[14] 22 1,8 1,39 kələ-kötür
AM 1994 3 dram.pngAM 1994 averse.png 3 dram[15] 24 1,63
AM 1994 5 dram.pngAM 1994 averse.png 5 dram[16] 26 1,98 hamar
AM 1994 10 dram.pngAM 1994 averse.png 10 dram[17] 28 2,3
Təsvirlərin miqyası — millimetrə 3,0 piksel.

2003-2004-cü ilin sikkə nümunələri[redaktə | əsas redaktə]

2003-2004-cü il seriyalı sikkə nümunələrində imza, ornament çərçivəsində sikkənin nominalı ԴՐԱՄ (dram) yerləşdirilmişdir.

Bütün sikkələrin üz tərəfində kənarları üzrə halqaşəkilli yazıyla Ermənistan Respublikasının gerbi yerləşdirilmişdir: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ — Ermənistan Respublikası (10 dramlıq sikkədə), bütün digər sikkələrdə ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿ — Ermənistan Respublikasının Mərkəzi Bankı.

Həmçinin bütün sikkələrdə 500 dramlıq sikkədən başqa həmin sikkənin nominalının şifahi işarəsi var: ՏԱՍԸ ԴՐԱՄ (10 dram), ՔՍԱՆ ԴՐԱՄ (20 dram), ՀԻՍՈՒՆ ԴՐԱՄ (50 dram), ՀԱՐՅՈՒՐ ԴՐԱՄ (100 dram), ԵՐԿՈՒ ՀԱՐՅՈՒՐ ԴՐԱՄ (200 dram).

Buraxılış ili 500 dramlıq sikkə xaric bilavasitə daxili dairədə gerbin altında yerləşdirilmişdir.

Təsvir Nominal
(dram)
Material Diametr
(mm)
Qalınlıq
(mm)
Çəki
(qr)
Qurt Mübadiləyə
daxili
AM 2004 10 dram r.pngAM 2004 10 dram a.png 10[18] аlüminium 20 1,8 1,3 hamar 1 dekabr
2004
AM 2003 20 dram r.pngAM 2003 20 dram a.png 20[19] mis/polad/mis 20,5 1,25 2,75 1 yanvar
2003
AM 2003 50 dram r.pngAM 2003 50 dram a.png 50[20] bürünc/polad/bürünc 21,5 1,45 3,5 kələ-kötür
AM 2003 100 dram r.pngAM 2003 100 dram a.png 100[21] nikel/polad/nikel 22,5 4
AM 2003 200 dram r.pngAM 2003 200 dram a.png 200[22] bürünc 24 4,5
AM 2003 500 dram r.pngAM 2003 500 dram a.png 500[23] halqa: bürünc
mərkəz: mis + nikel
22 1,75 5 kəsikli
kələ-kötür
31 mart
2003
Təsvirlərin miqyası — millimetrə 3,0 piksel.

Yubiley və yadda qalan sikkələr[redaktə | əsas redaktə]

Ermənistan Respublikasının Mərkəzi Bankı gümüşdən, qızıldan və mis-nikel ərintisindən yubiley sikkələrinin 1994-cü ildən başlayaraq buraxılışını həyata keçirir. 2012-ci ilin sentyabr ayına görə sikkələrin 180 növü — mis-nikel ərintisindən 4-ü, bürünclı örtülmüş poladdan 11-i, 125-i gümüşdən (1 — 585 əyarlı, 89 — 925 əyarlı və 35 — 999 əyarlı) və 44-ü qızıldan (2 — 585 əyarlı, 35 — 900 əyarlı, 7 — 999 əyarlı) buraxılmışdır. Hal-hazırda buraxılan yubiley sikkələrinin tam siyahısı Mərkəzi Bankın saytında yerləşdirilmişdir.[24].

Əsginaslar[redaktə | əsas redaktə]

1993-1995-ci ilin əsginas nümunələri[redaktə | əsas redaktə]

1993—1995-ci il seriyası
Təsvir Nominal
(dram)
Ölçü
(mm)
Təsvir Mübadiləyə
daxili
Mübadilədən
çıxarılma
Ön tərəfi Arxa tərəfi Ön tərəfi Arxa tərəfi
10 Armenian dram - 1993 (obverse).png 10 Armenian dram - 1993 (reverse).png 10 125×62 Yerevanın dəmiryol vağzalındakı David Sasunskinin abidəsi Ağrı dağı 1993 1 aprel
2004
25 Armenian dram - 1993 (obverse).png 25 Armenian dram - 1993 (reverse).png 25 Erebuni qalasındakı mixi yazılı lövhəcikdəki dişi şirin təsviri ornament
50 Armenian dram - 1993 (obverse).png 50 Armenian dram - 1993 (reverse).png 50 İrəvandakı Milli Tarix Muzeyinin binası Parlament binası
100 Armenian dram - 1993 (obverse).png 100 Armenian dram - 1993 (reverse).png 100 135×65 Zvartnos məbədi
Ağrı dağı
Opera və Balet Teatrının binası[25]
200 Armenian dram - 1993 (obverse).png 200 Armenian dram - 1993 (reverse).png 200 Üçkilsədəki Müqəddəs Ripsime kilsəsi ornament
500 Armenian dram - 1993 (obverse).png 500 Armenian dram - 1993 (reverse).png 500 Ağrı dağındakı çar Böyük II Tiqranın tetradraxması Erməni əlifbasının birinci hərfi ilə açılmış kitab 31 avqust
2005
1000 Armenian dram - 1994 (obverse).png 1000 Armenian dram - 1994 (reverse).png 1000 145×68 Erməni maarifçisi Mesrop Maştosanın heykəli
Matenadaranın fasadı
Sünik mərzi, Ağudidəki qəbirstanlıq 1994 29 fevral
2004
5000 Armenian dram - 1995 (obverse).png 5000 Armenian dram - 1995 (reverse).png 5000 145×71 Gərni məbədi Məhsuldarlıq ilahəsi Anahitin büstü 1995 30 iyun
2005
Təsvirlərin miqyası — millimetrə 1,0 piksel.

1998-2009-cu ilin əsginas nümunələri[redaktə | əsas redaktə]

Əsginaslardan 50, 100 və 500 nominallı dramlar hal-hazırda mübadilədə istifadə olunur.

Əsginasların daha sonra çıxan versiyaları saxtalardan yaxşılaşdırılmış müdafiəylə əvvəl olanlardan fərqlənir.

50 000 dram nominallı əsginaslar 6 iyun 2001-ci ildə Ermənistanın dövlət dini kimi xristianlığın qəbul olunmasının 1700 illiyinin qeyd edilməsi münasibətilə buraxılmışdı.

2009-cu ildə çar V Abqarın təsviriylə 100 000 nominallı dram əsginasları buraxıldı.[26]

1998—2009-cu il seriyası
Təsvir Nominal
(dram)
Ölçü
(mm)
Əsas rənglər Təsvir Möhür
ili
Mübadilədən
çıxarılma
Ön tərəfi Arxa tərəfi Ön tərəfi Arxa tərəfi
50 Armenian dram - 1998 (obverse).png 50 Armenian dram - 1998 (reverse).png 50 122×65 çəhrayı bəstəkar Aram Xaçaturyan
İrəvandakı Opera və Balet Teatrı
«Qayane» baletindən epizod
Ağrı dağı
1998 1 aprel
2004
100 Armenian dram - 1998 (obverse).png 100 Armenian dram - 1998 (reverse).png 100 mavi аstrofizik Viktor Ambartzumyan
kosmosun təsviri
Byurakanskaya rəsədxanası
teleskop
500 Armenian dram - 1999 (obverse).png 500 Armenian dram - 1999 (reverse).png 500 129×72 boz
qırmızı
аrxitektor Aleksandr Tamanyan Ermənistan Respublikasının Hökumət binası 1999
1,000 Armenian dram - 1999 (obverse).png 1,000 Armenian dram - 1999 (reverse).png 1000 136×72 yaşıl
çəhrayı
yazıçı Yegişe Çarens
Ağrı dağı
arabaya qoşulmuş at
İrəvan qədim binanın fonunda
1999 2001
2011 2015
mübadilədə
5,000 Armenian dram - 1999 (obverse).png 5,000 Armenian dram - 1999 (reverse).png 5000 143×72 qəhvəyi
yaşıl
yazıçı Hovannes Tumanyan Martiros Saryanın şəkli
Loru mərzinin təbiətinin təsviri
1999 2003
2009 2012
10,000 Armenian dram - 2003 (obverse).png 10,000 Armenian dram - 2003 (reverse).png 10 000 150×72 bənövşəyi yazıçı Avetik İsaakyan Gümrü XX əsrin əvvələrində 2003 2006
2008 2012
20,000 Armenian dram - 1999 (obverse).png 20,000 Armenian dram - 1999 (reverse).png 20 000 155×72 sarı
qəhvəyi
narıncı
rəssam Martiros Saryan Martiros Saryanın "Ermənistan" mənzərəsi 1999 2007
2009 2012
50,000 Armenian dram - 2001 (obverse).png 50,000 Armenian dram - 2001 (reverse).png 50 000 160×79 qəhvəyi
boz
Üçkilsə kafedralı Müqəddəs Qriqorinin və çar Böyük Trdatın təsviri
Ağrı dağının təsviri
Keçaris monastrında xaçkar
2001
100,000 Armenian dram - 2009 (obverse).jpg 100,000 Armenian dram - 2009 (reverse).jpg 100 000 160×72 göy
qəhvəyi
çar V Abqar apostol Faddey qalın kətana V Abqarın hökmünü köçürür 2009
Təsvirlərin miqyası — millimetrə 1,0 piksel.

Valyuta məzənnəsi rejimi[redaktə | əsas redaktə]

26.07.06-da dram ilə rublun məzənnəsinin dəyişilməsi[27]
İl 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
Ümumi dövriyyə (mln dram) 1,2 11,1 25,7 37,1 42,2 45,3 45,5 61,9 66,7 92,1 96,8
Hazırkı AMD mübadilə məzənnəsi
Google Finance əsasən: AUD CAD CHF EUR GBP HKD JPY USD
Yahoo! Finance əsasən: AUD CAD CHF EUR GBP HKD JPY USD
XE.com əsasən: AUD CAD CHF EUR GBP HKD JPY USD
OANDA.com əsasən: AUD CAD CHF EUR GBP HKD JPY USD
fxtop.com əsasən: AUD CAD CHF EUR GBP HKD JPY USD
Currency.wiki əsasən: AUD CAD CHF EUR GBP HKD JPY USD

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Национальные денежные знаки, countryarmenia.com  (erm.) /взято 2015-11-29/
  2. 2,0 2,1 Общий объем монет номиналом до 10 драмов в обращении — около 49 млн драмов, armenpress.am  (erm.) /взято 2015-11-29/
  3. 3,0 3,1 The coin worth less than any other in the world, bbc.com  (ing.) /взято 2015-11-29/
  4. Денежные знаки Республики Армения
  5. Официальный сайт компании «Thomas de la Rue»
  6. Официальный сайт компании «Giesecke & Devrient»
  7. Pomfret, Richard (2001). The IMF and the Ruble zone. Available at: http://www.readcube.com/articles/10.1057/ces.2002.17
  8. Баграт Саакян «Армянские драмы 1998-99 гг.»
  9. Armenian Dram Sign Establishing Act, The Council of Central Bank of Armenia, Act #25 October 9, 2001
  10. http://www.memo.ru/hr/hotpoints/caucas1/msg/2005/09/m50530.htm
  11. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=1
  12. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=2
  13. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=3
  14. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=4
  15. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=5
  16. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=6
  17. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=7
  18. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinscirculated.aspx?nominal=1
  19. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinscirculated.aspx?nominal=2
  20. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinscirculated.aspx?nominal=3
  21. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinscirculated.aspx?nominal=4
  22. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinscirculated.aspx?nominal=5
  23. Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinscirculated.aspx?nominal=6
  24. Collector coins of the Republic of Armenia, сайт ЦБ РА  (ing.)
  25. "Central Bank Of The Republic Of Armenia". Cba.am. http://www.cba.am/. İstifadə tarixi: 30 May 2013.
  26. Армения вводит в обращение купюру в 100 000 драмов
  27. Динамика курса RUB/AMD — Центробанк Армения

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Ermənistan dramı ilə əlaqəli mediafayllar var.