Gəraylar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Gəraylar sülaləsi
Gerae-tamga.png
Ölkə: Krım xanlığı
Əcdadı: Çingiz xan
Titullar:
Banisi: I Hacı Gəray
Sonuncu hökmdar: Şahin Gəray
Hazırki rəhbər: Cəzzar Pamir Gəray
Əsası qoyulan il: 1441
Kənarlaşdırılma:
Milliyyəti: Krım tatarları

Gəraylar (Geraylar, Giraylar[1] (əski ərəb əlifbası ilə: كرایلر; tək halda: (Gəray) كراى) — Krımda, XV əsrin əvvəllərindən 1783-cü ilə qədər — Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən işğalına qədər, hakimiyyətdə olmuş hökmdar sülaləsi.

Sülalənin banisi Krımın ilk xanı olmuş I Hacı Gəraydır. O, uzun müddət Krımın Qızıl Ordadan ayrılması və müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparmışdır. I Hacı Gərayın nəsil şəcərəsi barədə bir neçə versiya mövcuddur ki, bu da tarixçilər arasında mübahisələrə yol açır. Gərayların özlərinin rəsmi açıqlamalarına görə onlar Çingiz xanın nəslindəndirlər. Amma ehtimal var ki, əslində I Hacı Gəray heç də Çingiz xan nəslindən yox, əslində məşhur monqol-türk mənşəli gəraylar nəslindən idi və onun Çingiz xan nəslindən olması sonradan uydurulmuşdur.

Bu sülələnin bəzi nümayəndələri isə Kazan, HəştərxanQasım xanlıqlarında hakimiyyətdə olmuşlar.

Sülalənin nümayəndələrində biri - Dövlət Gəray, tarixdə daha çox, Rus çarı İvan Qroznı ilə etdiyi müharibələri ilə yadda qalmışdır.

Hal-hazırda bu nəsildən olan və Londonda yaşayan Cəzzar Pamir Gəray Krım taxtının qanuni varisi hesab edilir.

"Gəray" sözü haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Bu söz, sülalənin banisi olan I Hacı Gərayın adı idi və I Hacı Gərayın 6-cı oğlu olan I Mənqli Gəray tərəfindən soyadı kimi qəbul edilmişdir, - mənası "doğru", "ədalətli" deməkdir.

I Hacı Gəray nəslindən olan Qasım xanları[redaktə | əsas redaktə]

Gəraylar sülaləsindən olan Kazan xanları[redaktə | əsas redaktə]

Gəraylar sülaləsindən olan Həştərxan xanları[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Qırım tarihı. E. Çubarovnıñ muarrirliginen. Aqmescit. Tezis. 2009 /История Крыма. Под ред. Э. Чубарова. Симферополь. Тезис. 2009/ ISBN 978-966-470-016-7.
  2. 1466, 14741475, 14761478-ci illərdə Krım xanı idi.
  3. A.o.1501— v.e.1551; 15241532-cü illərdə Krımda (qalğa), 15241532-cü illərdə isə xan olmuşdur.
  4. A.o.1510—v.e.1549; Sahib Gərayın qardaışı oğludur.
  5. A.o.1546—v.e.1566.