I Hacı Gəray

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
I Hacı Gəray
۱خاجى كراى‎‎‎
1. Krım xanı
1441 — 1456
Xələfi: Heydər Gəray
İkinci səltənət dövrü
1456 — 1466
Sələfi: Heydər Gəray
Xələfi: Nur Dövlət Gəray
 
Vəfat tarixi: 1466
Vəfat yeri: Bağçasaray, Krım xanlığı
Uşaqları: Heydər Gəray, I Məngli GərayNur Dövlət Gəray

I. Hacı Giray (Krım Tatarcası: I Hacı Giray) (d. ? - ö. 1466) - Krım xanlığının qurucusudur. Hacı Gəray, Çingiz Xanın oğullarından Cucinin kiçik oğlu Tokay Teymurun soyundan gəlir.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Hacı Gəray atasının Krımdakı taxt mübarizəsi sonunda Litvaya köç etdiyi və Kral Vitold'un yanına sığındığı dövrdə dünyaya gəldi. Böyüdükdən sonra, Litva çarlığı və Şirin qəbiləsinin köməyiylə 1441 tarixində Qızıl Orda dövlətindən müstəqil bir Krım Xanlığını qurdu.

Hacı Gəray da digər xanlar kimi üzərində haqq iddia etdiyi Qızıl Orda Dövləti taxtını ələ keçirmək üçün, Lehistan Kralı və Moskva Şahzadəsi ilə razılaşma etməkdən çəkinmədi. Bu arada, Kəfə Genuyalılarına qarşı, Osmanlı padşahı II. Mehmed ilə də razılaşdı.

Hacı Gəray Gəraylar Xanədanının qurucusudur. Krım Xanlığının simvolu olaraq Qızıl Orda Dövləti bayrağı olan "tərəzi" simvoluna bənzəyən "Daraq damğa" simvolunu ilk istifadə edən xandır. Xanlığının mərkəzi olaraq günümüzdə Cufut Qalası yaxınlığında yerləşən Salacık kəndini seçmişdir.

1466-cı ildə vəfat etmişdir. Hacı Gəray Xanın türbəsi, Krımın tarixi paytaxtı Bağçasaray şəhərində, bu gün dövlət qəbiristanlığına çevrilən Zəncirli Mədrəsənin də olduğu sahədədir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Howorth, Henry Hoyle (1880) History of the Mongols, from the 9th to the 19th Century Patt 2 Division 1), Londra:Longman Green & co. History of the Mongols, from the 9th to the 19th century (İngilizce)
  • "Hansaray" websitesinde Giray Hanedanı Kırım Hanları (İngilizce)