IV İvan Qroznı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(IV İvan (Qroznı) səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
İvan IV Vasilyeviç
Іѡа́ннъ Васи́лїевичъ
İvan IV Vasilyeviç
Bayraq
Bütöv Rusiyanın Hökümdarı, Çarı və Böyük Knyazı
1547 — 1584
Tacqoyma: 16 yanvar 1547-ci il
Xələfi: İ Fyodor
Varisi: Dmitriy (1552-1553), İvan (1554-1581), daha sonra Fyodor
Bayraq
Bütöv Rusiyanın Hökümdarı və Böyük Knyazı
1533 — 1575
Sələfi: III Vasili
Yelena Qlinskaya (regent)
Xələfi: Simeon Bekbulatoviç
Bayraq
Moskva Böyük Knyazı
1576 — 1584
Sələfi: Simeon Bekbulatoviç (De-yure)
Xələfi: I Fyodor
 
Doğum tarixi: 25 avqust 1530(1530-08-25)
Doğum yeri: Kolomenskoye
Vəfat tarixi: 18 mart 1584 (53 yaşında)
Vəfat yeri: Moskva
Dəfn yeri: Moskvanın Arxangelski kafedralı
Atası: III Vasili
Anası: Yelena Qlinskaya
Həyat yoldaşı: qanuni: 1) Anastasiya Romanovna
2) Mariya Temryukovna
3) Marfa Sobakina
Anna Koltovskaya
Uşaqları: oğulları: Dmitri, İvan, Fyodor, Vasili, Dmitri Uqlitski
qızları: Anna, Mariya, Yevdokiya

İohann IV Vasilyeviç və ya İvan Qroznı (d.25 avqust 1530, Moskvanın Kolomenskoye kəndi[1] — ö.18 (28) mart 1584, Moskva) — Moskva1533-cü ildən bütöv Rusiyanın böyük knyazı, Rusiyanın ilk çarı (1547-ci ildən; yalnız 1575-1576-cı illərdə "bütöv Rusiyanın böyük knyazı" nominal olaraq Simeon Bekbulatoviç olmuşdur).

Moskva böyük knyazı III VasiliYelena Qlinskayanın böyük oğlu. Mənşəcə atası tərəfindən o, Rüriklər sülaləsinin Moskva budağına aid olunurdu, anası tərəfindən isə Qlinski Litva knyazlarının banisi hesab edilən Mamay xanın nəslinə.[2][3] Ata tərəfindən nənənsi bizans imperatorların sülaləsindən gələn Sofiya Paleoloq idi.[4]

Nominal olaraq İvan 3 yaşından hökmdar oldu. 1547-ci ildəki Moskva üsyanından sonra "İzbrannaya rada" ("Seçilmiş rada") yaradaraq, o, yaxın hesab etdiyi şəxslərin iştirakı ilə hökümdarlıq eləməyə başladı. Hərbi xidməti, məhkəmə sistemi və dövlətin idarə edilməsində islahatlar aparmışdır. QazanHəştərxan xanlığları fəth edilmişdir, Qərbi Sibir, Don Qoşunlarının Vilayəti, BaşqırdıstanNoqay Ordasının torpağları Rusiyaya birləşdirilmişdir. Beləliklə, IV İvanın hakimiyyəti dövründə Rusiyanın ərazi artımı təxminən 100% təşkil etdi (2,8 milyon km²-dən 5,4 miyon km²-ə çatdı), çarlığının son illərində Rus dövləti ərazisinə görə bütöv Avropadan böyük oldu.[5]

1560-cı ildə Seçilmiş rada ləğv olundu, onun əsas xadimləri çarın etibarını itirdilər, və İvan Qroznı Rusiyanı tam müstəqil idarə etməyə başladı. İvan Qroznının çarlığının ikinci yarısı Livoniya müharibəsində uğursuzluqla yadda qaldı və həmçinin,  köhnə aristokratiya soylarını zəiflədən opriçninanın yaranması ilə yadda qaldı. Formal olaraq, IV İvan Rusiyanı idarə edən ən uzunmüddətli hökümdardır  — 50 il və 105 gün.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Иван IV Васильевич Грозный / Буганов В. И. // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  2.  Глинские / Каштанов С. М. // Böyük Sovet Ensiklopediyası : [в 30 т.] / baş redaktor. Aleksandr Proxorov. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  3.  Глинские, княжеский род // Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  4. Второе послание Ивана Грозного шведскому королю Юхану III
  5.  История России с древнейших времен до наших дней / Орлов А. С., Георгиев В. А., Георгиева Н. Г., Сивохина Т. А. — М.: Проспект, 1999. — 544 с.