Kəlvəz

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
KƏLVƏZ
Kəlvəz kəndi.jpg
38°37′25″ şm. e. 48°21′40″ ş. u.
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Rayon Lerik rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi 271 (2009) nəfər
Kəlvəz xəritədə

KəlvəzAzərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənddir.[1]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Əhalisi 271 nəfərdir.[2] Lerik rayonun tərkibində olmasına baxmayaraq Kəlvəz kəndinin əhalisi əsasən türk Avşar türklərdir. Tarixən deportasiyaya uğrayan yerli xalq 1953-cü ildən sonra təkrar Muğandan (Biləsuvar) doğma torpağa qayıtmışdır. Bura Cənubi AzərbaycandanQarabağdan köçmələr də var. Burada 6 tayfa yaşayır. Bunlar, Kazımxanlı, Nadirli (Nədirli), Yegənli, Şıxməmmədli, Bayramlı və Nəcəfalılı kimi tayfalardan yaşayır. Danışıq ləhcəsi Ərdəbil ləhcəsi ilə eynidir.

Toponimiyası[redaktə | əsas redaktə]

Kəndin adı XVI əsrə aid "Şeyx Səfi təzkirəsi"ndə Kəlvəz kimi qeydə alınmışdır. Yerli əhalinin məlumatına görə yaşayış məntəqəsini güclü, qüvvətli, azman olan Əvəz adlı şəxs saldığı üçün Kəlvəz adlandırmışlar.[3] Digər xalq etimologiyasına görə isə "külək" (türk sözü) və "vəzi" (fars sözü) sözləri birləşərək "kəlvəz" formasını əmələ gətirmişdir. Ən dəqiq məlumat isə bu kəndin eyvazli tayfasinin adı ilə bağlıdır. Səfəvilər zamanı eyvazlı tayfası hakimiyyətə yaxın olduğundan çoxlu torpaqları öz əllərinə keçirməyə nail olmuşlar. Nadir şah Əfşar zamanında ustazlı eyvazlı və digər tayfalar sıxışdırılıb Urmiyyəyə tərəf getmişlər. Vaxtilə 1952-cü illərdə Azərbaycanda kütləvi deportasiyalar zamanı buranın da əhalisi aran zonasına sürgün edilmişdir.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Kəlvəz kəndi hər tərəfdən dağlarla əhatə olunmuşdur. Demək olar ki,Lerik rayonunun ən yüksək zirvəsinə yaxındır. Buradan baxarkən Cənubi Azərbaycanın ən gözəl zirvələrindən olan Savalan dağı görünür. Belə ki, Savalanın daim qarlı zirvələrinin şaxtalı havası Kəlvəzi ilin əksər vaxtlarında soyuq hava yaşamağa məcbur edir. Ətraf dağlar əsasən vulkanik mənşəlidir. Hətta görünüşünə görə Qala adlandırılan zirvə şaquli kəsiklərdən ibarətdir. İqlimi quraqlıq keçir. Yaz aylarında yağış demək olar ki, yağmır. Baxmayaraq ki, Lerik rayonuna gedən su sistemi mənbəyini Kəlvəz dağlarından götürür, amma Kəlvəz kəndi su cəhətdən "korluq çəkir". Bitki örtüyünə gəldikdə isə burada əsasən çinar, söyüd və başlıca olaraq meyvə ağacları üstünlük təşkil edir. Buraların alması, əriyi, gilası növ müxtəlifliyi ilə seçilir. Dağlar, meşələr canavar, tülkü, çaqqal, həmçinin dovşan, ərəbdovşanı kimi heyvanlarla yanaşı kəklik, qaratoyuq və s. kimi gözəl quşlarla zəngindir. Bu gözəllikləri brokonyerlərdən qorumaq üçün müxtəlif yasaqlıqlar yaradılır. Bu məqsədlə Hirkan Dövlət Təbiət Yasaqlığı yaradılmışdır.

Qarabağ müharibəsi[redaktə | əsas redaktə]

2020-ci ilin 27 sentyabrından 10 noyabrına qədər çəkən Vətən Müharibəsində 4 şəhid vermişdir (burada kənddə rəsmi olaraq qeydiyyatda olanlar hesablanır: ümumilikdə bu rəqəm 11-dir).

Milli Qəhraman Fəxrəddin İbrahim oğlu Şahbazov da əslən Kəlvəz kəndindəndir.

İkinci Qarabağ savaşının şəhidləri bunlardır:

Şəkili Soyadı,Ş adı, atasının adı Hərbi retbəsi Doğum tarixi Vəfat tarixi Doğum yeri Vəfat yeri Medalları
Şükürov Samir Təyyub Baş leytenant 07.11.1974 Lerik, Kəlvəz Xocavənd "Vətən uğrunda" medalı, “İgidliyə görə” medalı, “Xocavəndin azad olunmasına görə” medalı
Tağıyev Ramiq Teymur XTQ-nun Kiçik gizir 31.10.1998 08.11.2020 Lerik, Kəlvəz Şuşa "Vətən uğrunda" medalı, “Şuşanın azad olunması uğrunda” medalı, “Cəbrayılın azad olunmasına görə” medalı,
Məmmədzadə İmran Elman əsgər 14.09.1998 Lerik, Kəlvəz Füzuli "Vətən uğrunda" medalı, “Xocavəndin azad olunmasına görə” medalı
Məmmədzadə Bərhram Elman Əsgər 18.04.2000 Lerik, Kəlvəz Füzuli "Vətən uğrunda" medalı, “Xocavəndin azad olunmasına görə” medalı

(Ətraflı - İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidlərinin siyahısı)

İnfrastrukturu[redaktə | əsas redaktə]

Kəlvəz kənd orta məktəbi.jpg

Kəlvəz kəndinin yaşı yüzü keçmiş qədim tarixə malik məktəbi vardır. Bu məktəb Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Fəxrəddin Şahbazovun adını daşıyir.

Kəlvəz məktəbi Lerik rayonu ərazisində yaradılmış ilk dünyəvi məktəb hesab olunur. Məktəb 1897-ci ildə rus-tatar (Azərbaycan) məktəbi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Məktəbin məhz Kəlvəzdə açılmasının əsas səbəbi burada rus sərhəd qoşunlarının yerləşməsi olmuşdur. Çünki, məktəbdə rus sərhədçi zabitlərin uşaqları da təhsil almışlar. Kəlvəz məktəbi 1956-1975-ci illərdə internat məktəb kimi fəaliyyət göstərmişdir. İnternat məktəb olduğundan ətraf yaşayış məntəqələrinin uşaqları da burada oxumuşlar. Kəlvəz kənd tam orta məktəbi rayonunun nümunəvi məktəblərindən biri sayılır.

Məktəb son iki ildə əsaslı təmir olunmuşdur

Məktəbin məzunları:

Tanınmışlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Ayatullah Şeyx Məhəmməd Vaizi Lənkərani (1841-1943),
  • Şeyx Əbdülhüseyn Vaizi Lənkərani (? – 1966),
  • Fəxrəddin Şahbazov, Milli Qəhrəman
  • Əlihüseyn Hidayətov, əməkdar elm xadimi, tibb elmləri doktoru, professor
  • Yusif Hidayətov, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
  • Kamyab Abdullayev, tibb üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
  • Seyfəddin Rzasoy, filologiya elmləri doktoru
  • Yusif Nurullayev, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktorları, dosent
  • Seyran Əliyev, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru
  • Nurəddin Nurullayev, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikasının inzibati — erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı — 2013. 488 səh.
  2. Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı — 2010.
  3. Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. 2 cilddə. Bakı-2007. I cild, səh. 275.