Məzmuna keç

Müstəmləkə Hindistanı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Tarixi dövlət
Müstəmləkə Hindistanı
Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı himni
1858  15 avqust 1947
Paytaxt Kəlkətə, Yeni Dehli
Dil ingilis dili
Din hinduizm, İslam, Siqhizm, buddizm, xristianlıq
Pul vahidi Hindistan rupisi
Ərazisi
  • 4.917.273 km² (1918)
  • 4.238.773 km² (1938)
Əhalisi
  • 318.942.000 nəf. (1925)
İdarəetmə forması konstitusiyalı monarxiya
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Müstəmləkə Hindistanı,[1] Hindistan koloniyası, Britaniya Hindistanı, Britaniya Racı və ya Hindistan imperiyası (ing. British Raj - rac; hind dilindən hərfi tərcüməsi "səltənət/hakimiyyət" deməkdir.[2]) — 1858-ci ildən 1947-ci ilə qədər Birləşmiş Krallığın Hindistan koloniyasının adıdır.[3] Bu dövrə eyni zamanda müstəmləkə dövrü də deyilir.[4] Britaniyanın nəzarəti altında olan və indiki adı ilə Hindistan (India) olan regiona müasir Hindistan, Pakistan, BanqladeşMyanma ölkələri daxil idi. Onun hökmdarı Britaniya kral ailəsi idi. Paytaxtları Kəlküttə (1858-1912) və Yeni Dehli (1912-1947) idi. Hindistan kimi, 1945-ci ildə San Fransiskoda İkinci Dünya müharibəsindən sonra yaradılan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qurucu üzvlərindən biri olmuşdur.

Rəsmi dili olan Hindistani dili ilə hind dilləri eyni dillər deyildirlər.[5][6] Hindistani dili bir hindu-urdu dilidir. Pul vahidi kimi “British Indian Rupee” (Britaniya Hindistanı rupisi) istifadə edilmişdir. Əvvəlcə regionda Şərqi Hindistan Ticarət şirkəti fəaliyyət göstərirdi. İngilislərhollandlar regionda dominant ticarət gücləri idilər. Böyük Moğol İmperiyasının dağılması ilə İngilislər Hindistanı tutdular və 1947-ci ilə qədər öz üstünlüklərini təsdiq etdirdilər.

Britaniya Racının hökumət sistemi 1858-ci ildə 1857-ci il Sipahi iğtişaşından sonra, Şərqi Hindistan şirkətinin idarəçiliyinin Kraliça Viktoriya adından Britaniya İmperiyasına təhvil verilməsindən sonra yaradılmışdır. (İngiltərə Kraliçası 1876-cı ildə özünü Hindistanın İmperatiriçası elan etmiş və bu vəziyyət “Hindistan İttifaqı” (sonralar Hindistan) və “Pakistan Dominionu” (sonradan şərq hissəsi müasir Banqladeşə çevriləcək Pakistan) olaraq iki ayrı dövlətin müstəqilliklərini elan etdikləri 1947-ci ilə qədər davam etmişdir.[7] Rac administrasiyasının başlandığı 1858-ci ildə Aşağı Birma Britaniya Racının tabeliyində idi. Yuxarı Birma da 1886-cı ildə Rac administrasiyasına birləşdirilmişdir. Birma 1937-ci ilə qədər əyalət kimi idarə olunmuş və 1948-ci ildə özünün müstəqilliyini əldə etmişdir.

1917-ci ilə məxsus olan Britaniya Hindistanının rupisi
Şəkildəki göy bayraq (ing. Blue Ensign) hökumət və hərbi-dəniz işləri üçün istifadə olunurdu. Bayrağın mərkəzində "Hindistan Ulduzu" (ing. Star of India) gerbi yerləşir və üstündə Britaniya ordeninin devizi olan "Heaven's Light Our Guide" (azərb. Göyün nuru bələdçimizdir) sözləri yazılmışdı.*İstifadə sahəsi: Bu bayraq əsasən dövlət xidmətində olan gəmilərdə (məsələn, sahil mühafizəsi və ya hökumətə məxsus digər dəniz nəqliyyatları) dalğalanırdı.*Hərbi əlaqə: Hindistan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin (Qısaca: HMISing. His Majesty's Indian Ships) bəzi bölmələri və rəsmi dövlət orqanları tərəfindən istifadə edilirdi.*Mənası: "Blue Ensign" birbaşa dövlət statusunu və hökumət səlahiyyətini nümayiş etdirirdi.


Şəkildəki qırmızı rəngli bayraq (ing. Red Ensign) əsasən mülki və ticarət məqsədləri üçün nəzərdə tutulmuşdu. Bayrağın mərkəzində "Hindistan Ulduzu" (ing. Star of India) gerbi yerləşir və üstündə Britaniya ordeninin devizi olan "Heaven's Light Our Guide" (azərb. Göyün nuru bələdçimizdir) sözləri yazılmışdı.*İstifadə sahəsi: Britaniya Hindistanına məxsus olan ticarət gəmilərində və mülki dəniz donanmasında istifadə olunurdu.*Beynəlxalq nümayəndəlik: Hindistanın Millətlər Liqasında və Olimpiya Oyunları kimi beynəlxalq tədbirlərdə rəsmi olaraq iştirak etdiyi bayraq məhz bu qırmızı bayraq idi.*Mənası: Britaniya qanunlarına görə "Red Ensign" mülkiyyəti və ticarəti simvolizə edirdi.
  1. Salim Çevik. Pakistan Siyasetini Anlama Kılavuzu. SETA. 10 may 2013. 15-. ISBN 978-605-4023-24-0.
  2. Oxford English Dictionary, 2nd edition, 1989: from Skr. rāj: to reign, rule; cognate with L. rēx, rēg-is, OIr. , rīg king (see RICH).
  3. Oxford English Dictionary, 3rd edition (June 2008), on-line edition (September 2011): "spec. In full British Raj. Direct rule in India by the British (1858–1947); this period of dominion."
  4. Oxford English Dictionary, 2nd edition, 1989. Examples: 1955 Times 25 Aug 9/7 It was effective against the British raj in India, and the conclusion drawn here is that the British knew that they were wrong. 1969 R. MILLAR Kut xv. 288 Sir Stanley Maude had taken command in Mesopotamia, displacing the raj of antique Indian Army commanders. 1975 H. R. ISAACS in H. M. Patel et al. Say not the Struggle Nought Availeth 251 The post-independence régime in all its incarnations since the passing of the British Raj.
  5. Everaert, Christine (2010), Tracing the Boundaries between Hindi and Urdu, Leiden and Boston: BRILL, pp. 253–254, ISBN 978-90-04-17731-4,  It was only in 1837 that Persian lost its position as official language of India to Urdu and to English in the higher levels of administration.
  6. Vejdani, Farzin (2015), Making History in Iran: Education, Nationalism, and Print Culture, Stanford, CA: Stanford University Press, pp. 24–25, ISBN 978-0-8047-9153-3,  Although the official languages of administration in India shifted from Persian to English and Urdu in 1837, Persian continued to be taught and read there through the early twentieth century.
  7. "From Empire to Independence: The British Raj in India 1858–1947". 1 noyabr 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2011.

Xüsusi mövzular

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İqtisadi və sosial tarix

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Anstey, Vera. The economic development of India (4th ed. 1952), 677 pp. thorough scholarly coverage; focus on 20th century down to 1939
  • Ballhatchet, Kenneth. Race, Sex, and Class under the Raj: Imperial Attitudes and Policies and Their Critics, 1793–1905 (1980).
  • Chaudhary, Latika, et al. eds. A New Economic History of Colonial India (2015)
  • Derbyshire, I. D., "Economic Change and the Railways in North India, 1860–1914", Population Studies, 21 (3), 1987: 521–545, doi:10.1017/s0026749x00009197, JSTOR 312641
  • Chaudhuri, Nupur. "Imperialism and Gender." in Encyclopedia of European Social History, edited by Peter N. Stearns, (vol. 1, 2001), pp. 515–521. online emphasis on Raj.
  • Dutt, Romesh C. The Economic History of India under early British Rule (1901); The Economic History of India in the Victorian Age (1906) online
  • Gupta, Charu, ed. Gendering Colonial India: Reforms, Print, Caste and Communalism (2012)
  • Hyam, Ronald. Empire and Sexuality: The British Experience (1990).
  • Kumar, Dharma; Desai, Meghnad, The Cambridge Economic History of India, 2, Cambridge University Press, 1983, ISBN 978-0-521-22802-2, 23 sentyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 15 sentyabr 2018
  • Lockwood, David. The Indian Bourgeoisie: A Political History of the Indian Capitalist Class in the Early Twentieth Century (I.B. Tauris, 2012) 315 pages; focus on Indian entrepreneurs who benefited from the Raj, but ultimately sided with the Indian National Congress.
  • O'Dell, Benjamin D. "Beyond Bengal: Gender, Education, And The Writing Of Colonial Indian History". Victorian Literature and Culture. 42 (3). 2014: 535–551. doi:10.1017/S1060150314000138.
  • Roy, Tirthankar, "Economic History and Modern India: Redefining the Link", The Journal of Economic Perspectives, 16 (3), Summer 2002: 109–130, doi:10.1257/089533002760278749, JSTOR 3216953
  • Sarkar, J. (2013, reprint). Economics of British India ... 3rd ed. Calcutta: M.C. Sarkar & Sons.
  • Simmons, Colin, "'De-Industrialization', Industrialization and the Indian Economy, c. 1850–1947", Modern Asian Studies, 19 (3), 1985: 593–622, doi:10.1017/s0026749x00007745, JSTOR 312453
  • Sinha, Mrinalini. Colonial Masculinity: The 'Manly Englishman' and the 'Effeminate Bengali' in the Late Nineteenth Century (1995).
  • Strobel, Margaret. European Women and the Second British Empire (1991).
  • Tirthankar, Roy, "Financing the Raj: the City of London and colonial India 1858–1940", Business History, 56 (6), 2014: 1024–1026, doi:10.1080/00076791.2013.828424
  • Tomlinson, Brian Roger, The Economy of Modern India, 1860–1970, New Cambridge History of India, III.3, Cambridge University Press, 1993, səh. 109, ISBN 978-0-521-36230-6
  • Tomlinson, Brian Roger, "India and the British Empire, 1880–1935", Indian Economic and Social History Review, 12 (4), oktyabr 1975: 337–380, doi:10.1177/001946467501200401

Tarixşünaslıq və xatirələr

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Andrews, C.F. India and the Simon Report. Routledge reprint of 1930 first edition. 2017. səh. 11. ISBN 978-1-315-44498-7.
  • Durant, Will (2011, reprint). The case for India. New York: Simon and Schuster.
  • Ellis, Catriona. "Education for All: Reassessing the Historiography of Education in Colonial India". History Compass. 7 (2). 2009: 363–375. doi:10.1111/j.1478-0542.2008.00564.x.
  • Gilmartin, David. "The Historiography of India's Partition: Between Civilization and Modernity". The Journal of Asian Studies. 74 (1). 2015: 23–41. doi:10.1017/s0021911814001685.
  • Major, Andrea. "Tall tales and true: India, historiography and British imperial imaginings". Contemporary South Asia. 19 (3). 2011: 331–332. doi:10.1080/09584935.2011.594257.
  • Mantena, Rama Sundari. The Origins of Modern Historiography in India: Antiquarianism and Philology (2012).
  • Moor-Gilbert, Bart. Writing India, 1757–1990: The Literature of British India (1996) on fiction written in English.
  • Mukherjee, Soumyen. "Origins of Indian Nationalism: Some Questions on the Historiography of Modern India". Sydney Studies in Society and Culture 13 (2014). online.
  • Nawaz, Rafida, and Syed Hussain Murtaza. "Impact of Imperial Discourses on Changing Subjectivities in Core and Periphery: A Study of British India and British Nigeria". Perennial Journal of History 2.2 (2021): 114–130. online.
  • Nayak, Bhabani Shankar. "Colonial world of postcolonial historians: reification, theoreticism, and the neoliberal reinvention of tribal identity in India". Journal of Asian and African Studies 56.3 (2021): 511–532. online.
  • Parkash, Jai. "Major trends of historiography of revolutionary movement in India – Phase II". (PhD dissertation, Maharshi Dayanand University, 2013). online.
  • Philips, Cyril H. ed. Historians of India, Pakistan and Ceylon (1961), reviews the older scholarship.
  • Stern, Philip J. "History and Historiography of the English East India Company: Past, Present, and Future". History Compass. 7 (4). 2009: 1146–1180. doi:10.1111/j.1478-0542.2009.00617.x.
  • Stern, Philip J. "Early Eighteenth-Century British India: Antimeridian or antemeridiem?". Journal of Colonialism and Colonial History 21.2 (2020), pp. 1–26, focus on C.A. Bayly, Imperial Meridian online.
  • Whitehead, Clive. "The historiography of British imperial education policy, Part I: India". History of Education. 34 (3). 2005: 315–329. doi:10.1080/00467600500065340.
  • Winks, Robin, ed. Historiography (1999), vol. 5 in William Roger Louis, eds. The Oxford History of the British Empire.
  • Winks, Robin W. The Historiography of the British Empire-Commonwealth: Trends, Interpretations and Resources (1966).
  • Young, Richard Fox, ed. (2009). Indian Christian Historiography from Below, from Above, and in Between India and the Indianness of Christianity: Essays on Understanding – Historical, Theological, and Bibliographical – in Honor of Robert Eric Frykenberg.

Müxtəlif mövzular

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Əlavə ədəbiyyat siyahısı

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Judd, Denis. The lion and the tiger: the rise and fall of the British Raj, 1600–1947 (Oxford University Press, 2005). online
  • Malone, David M., C. Raja Mohan, and Srinath Raghavan, eds. The Oxford handbook of Indian foreign policy (2015) ch 4 and 5 on Raj
  • Simon Report (1930) vol 1, wide-ranging survey of conditions
  • Editors, Charles Rivers (2016). The British Raj: The History and Legacy of Great Britain's Imperialism in India and the Indian subcontinent.
  • Keith, Arthur Berriedale. Responsible government in the dominions. The Clarendon press. 1912., major primary source

İllik məcmuələr və statistik qeydlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Simon Report (1930) vol 1, wide-ranging survey of conditions
  • Keith, Arthur Berriedale. Responsible government in the dominions. The Clarendon press. 1912.
  • Британская Индия // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
  • Воейков А. И., Булич С. К., Яновский А. Е. Индия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.