Maqnitosfer

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Yerin maqnitosferinin maqnit sahəsi xətlərinin göstərilməsi.

Maqnitosfer («maqnit kürəsi») — cismi əhatə edən plazmanın davranışının bu cismin maqnit sahəsi ilə təyin olunduğu bir səma cisminin ətrafındakı boşluq sahəsi.

Başqa tərifi: maqnitosfer bir planetin və ya digər maqnitlənmiş göy cisminin ətrafındakı boşluqdur, yüklənmiş hissəciklərin, məsələn günəş küləyinin axını daxili maqnitin təsiri altında orijinal trayektoriyasından çıxdıqda əmələ gəlir[1][2].

Maqnitosferin forması və ölçüsü bu səma cisminin daxili maqnit sahəsinin gücü və ətrafdakı plazmanın təzyiqi (günəş küləyi) ilə müəyyən edilir. Öz maqnit sahəsinə sahib olan bütün planetlərin maqnitosferi var: Yer, Yupiter, Saturn, UranNeptun. MerkuriMarsda çox zəif maqnitosferlər var, eyni zamanda Yupiterin aylarından biri olan Ganymede (lakin onun maqnitosferi tamamilə Yupiterin maqnitosferindədir və bu da onların daxili daxili qarşılıqlı təsirlərinə səbəb olur)[3][4]. Venera kimi zəif maqnitlənmiş planetlərin iyonosferləri qismən günəş küləyinin axınını sapdırır, lakin bunlar kimi bir maqnit atmosferi yoxdur.

Sərhədlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Maqnitosferin (maqnitopoz) hüdudu maqnit sahəsinin və düşən plazmanın təzyiqlərinin bərabərliyi şərti ilə, yəni maqnitosferin radiusu ilə müəyyən edilir (Alfvén radius ) əlaqəsi ilə müəyyən edilir

,

burada  — səma cisminin maqnit sahəsidir,  — müvafiq olaraq, düşən plazma axınının sıxlığı və sürətidir.

Ulduzların maqnitosferləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ulduz maqnitosferlərin yığılma proseslərindəki təsiri ən əhəmiyyətlidir. Plazmanın bir ulduza sərbəst düşməsi Alfven radiusundan bir məsafədə, yəni maqnitosfer sərhədində, maqnit sahəsi tərəfindən dayandırılır, yığılma isə ulduzun maqnit qütblərinə yönəldilir.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Magnetospheres". NASA Science. NASA.
  2. Ratcliffe, John Ashworth. An Introduction to the Ionosphere and Magnetosphere. CUP Archive. 1972. ISBN 9780521083416.
  3. Ionosphere and magnetosphere // Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, Inc. 2012.
  4. Van Allen, James Alfred. Origins of Magnetospheric Physics. Iowa City, Iowa USA: University of Iowa Press. 2004. ISBN 9780877459217. OCLC 646887856.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]