Mario Molina

Mario Molina
Mario Molina
	isp. Mario Molina
Doğum adı	Mario José Molina Henríquez
Doğum tarixi	19 mart 1943[…]
Doğum yeri	Mexiko, Meksika;
Vəfat tarixi	7 oktyabr 2020 (77 yaşında)
Vəfat yeri	Mexiko, Meksika;
Vəfat səbəbi	ürək tutması
Elm sahələri	fiziki kimya, kimya mühəndisliyi, kimya
Elmi dərəcəsi	doktorluq dərəcəsi[d];
İş yerləri	San-Diyeqo Kaliforniya Universiteti (2005),; İrvayn Kaliforniya Universiteti (1973–1980),; Reaktiv hərəkət laboratoriyası[d] (1980–1989),; Massaçusets Texnologiya İnstitutu (1989–2005);
Təhsili	Meksika Milli Muxtar Universiteti[d] (1960),; Berkli Kaliforniya Universiteti (1968–1972),; Frayburq Universiteti (1965);
Üzvlüyü	Papa Elmlər Akademiyası,; ABŞ Milli Elmlər Akademiyası,; Amerika Fəlsəfə Cəmiyyəti[d] (2007);
Mükafatları	; ;
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Mario Molina (19 mart 1943^[1]^[2]^[…], Mexiko^[3] – 7 oktyabr 2020^[4], Mexiko) — Meksika-Amerika kimyaçısı, atmosfer kimyasının qabaqcılı, ozon dəliklərinin ən məşhur tədqiqatçılarından biri, Nobel mükafatı laureatı (1995 il) Yerin ozon qatının parçalanasında qaz haloalkanların roluna dair işinə görə (Şervud Rouland və Paul Krutzenlə birgə). Milli Elmlər Akademiyasının (1993)^[7] və ABŞ Tibb Akademiyasının, Papa Elmlər Akademiyasının (2000 il)^[8], Meksika Elmlər Akademiyasının və Mühəndislik Akademiyasının üzvüdür. Fəlsəfə doktoru (1972 il). MIT-də institut professoru (1989–2004 il), San Dieqoda Kaliforniya Universitetinin fəxri professoru. Üç Meksikalı Nobel mükafatçısından biri (Alfonso Qarsia Robles və Oktavio Paz ilə birlikdə).

Bioqrafiyası

O, İsveçrədəki Rozenberg İnstitutunun özəl məktəbini, sonra 1965-ci ildə Meksika Milli Muxtar Universitetinin kimya mühəndisliyi üzrə bakalavr dərəcəsini bitirib, daha sonra 1967-ci ilə qədər Frayburq Universitetində təhsil alıb. 1972-ci ildə isə Berklidəki Kaliforniya Universitetindən fiziki kimya üzrə doktorluq dərəcəsi alıb. Irvaynede Kaliforniya Universitetində işləyərkən Şervud Roulandla birlikdə halogenləşdirilmiş alkanların stratosferdəki ozon təbəqəsinə məruz qalma təhlükəsini göstərib^[9]. 2004-cü ildən San Dieqoda Kaliforniya Universitetində, fəxri professor kimi çalışıb. 2016-cı ildə o, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Greenpeace (Yaşıl sülh) və bütün dünya hökumətlərini geni dəyişdirilmiş orqanizmlərə (GMO) qarşı mübarizəni dayandırmağa çağıran bir məktub imzalayıb^[10]^[11]^[12].

Mükafat və fəxri fərmanları

Tayler Mükafatı (1983)
NASA-nın müstəsna elmi nailiyyət medalı (1989)
Maks Plank Mükafatı (1994)
Kimya üzrə Nobel Mükafatı (1995)
Uillard Gibbs Mükafatı (1998)
UNEP Sasakava Ətraf Mükafatı (1999)
Harvard Fondunun 2002-ci İlin Təqaüdçüsü
Heinz Mükafatı (2003)
Volvo Ətraf Mükafatı (2004)
Byerknes (Bjerknes) Mühazirəsi, Amerika Geofizika Birliyi (2004)
Ersted Mühazirəsi (2012)
Prezident Azadlıq medalı (2013)
Yer çempionu (2014)

40-dan çox fəxri fərman alıb.^[13]

Seçilmiş nəşrləri

Molina M. J., Rouland F. S. Stratosfer xloroflorometan uducusu: xlor atomunun kataliz etdiyi ozonun məhv edilməsi// Təbiət. — 1974. — Cild. 249. — S. 810–812. — doi: 10.1038/249810a0.
Rowland F. S., Molina M. J. Ətraf mühitdə xlorofluorometanlar // Geofizikanın rəyləri. — 1975. — Cild. 13. — S. 1–35. — doi: 10.1029/RG013i001p00001.
Molina M. J., Tso T.-L., Molina L. T., Wang F. C.-Y. Xlor nitrat, hidrogen xlorid və buzun Antarktika stratosfer kimyası: Aktiv xlorun buraxılması // Elm. — 1987. — Cild. 238. — S. 1253–1257. — doi:10.1126/science.238.4831.1253.
Molina L. T., Molina M. J. ClO radikalının öz-özünə reaksiyasından Cl₂O₂ istehsalı // Fiziki Kimya Jurnalı. — 1987. — Cild. 91. — S. 433–436. — doi: 10.1021/j100286a035.
Molina M. J., Zhang R., Wooldridge P. J., McMahon J. R., Kim J. E., Chang H. Y., Beyer K. D. H₂SO₄/HNO₃/H₂O sisteminin fiziki kimyası: Qütb stratosfer buludları üçün təsirlər // Elm. — 1993. — Cild. 261. — S. 1418–1423. — doi:10.1126/science.261.5127.1418.
Bertram A. K., İvanov A. V., Hunter M., Molina L. T., Molina M. J. Troposferik maraq doğuran üzvi səthlərdə OH-nin reaksiya ehtimalı // Fiziki Kimya Jurnalı A. — 2001. — Cild. 105. — S. 9415–9421. — doi: 10.1021/jp0114034.
Zhang R., Suh I., Zhao J., Zhang D., Fortner E. C., Tie X., Molina L. T., Molina M. J. Üzvi turşular tərəfindən gücləndirilmiş atmosferdə yeni hissəciklərin formalaşması // Elm. — 2004. — Cild. 304. — S. 1487–1490. — doi:10.1126/science.1095139.
Molina M. J., Molina L. T. Meqapolislər və atmosfer çirklənməsi // Hava və Tullantıların İdarə Olunması Assosiasiyasının jurnalı. −2004.-Cild.54.-S. 644–680. doi:10.1080/10473289.2004.10470936.
Volkamer R., Jimenez J. L., San Martini F., Dzepina K., Zhang Q., Salcedo D., Molina L. T., Worsnop D. R., Molina M. J. Antropogen hava çirklənməsindən ikincili üzvi aerozol əmələ gəlməsi: Sürətli və gözləniləndən daha yüksək // Geofizika Tədqiqat Məktubları. — 2006. — Cild. 33. — P. L17811. — doi: 10.1029/2006GL026899.
Steffen W. et al. Antroposen: Qlobal dəyişiklikdən planetar idarəçiliyə // Ambio. — 2011. — Cild. 40. — S. 739–761. — doi:10.1007/s13280–011–0185-x.
Wang G. et al. London dumanından Çin dumanına qədər davamlı sulfat formalaşması // Milli Elmlər Akademiyasının materialları. — 2016. — Cild. 113. — S. 13630–13635. — doi:10.1073/pnas.1616540113.

İstinadlar

1 2 Mario Molina // Encyclopædia Britannica (ing.).
1 2 Mario José Molina // Brockhaus Enzyklopädie (alm.). F.A. Brockhaus, 1796.
1 2 3 Deutsche Nationalbibliothek Record #1029801800 // Gemeinsame Normdatei (alm.). 2012—2016.
1 2 https://centromariomolina.org/wp-content/uploads/2020/10/Comunicado-de-prensa-CMM-7oct-2020.pdf. 2020.
↑ Muere Mario Molina, ganador del Premio Nobel 1995.
1 2 3 Çex Milli Hakimiyyət Məlumat bazası.
↑ Mario J. Molina Архивная копия от 6 октября 2018 на Wayback Machine (англ.)
↑ Mario José Molina Архивная копия от 27 октября 2018 на Wayback Machine (англ.)
↑ Mario Molina and FS Rowland. Stratospheric Sink for Chlorofluoromethanes: Chlorine Atom-Catalysed Destruction of Ozone 810–2. Nature 249 (28 июня 1974). doi:10.1038/249810a0.
↑ 107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs. Дата обращения: 30 июня 2016. Архивировано 29 июня 2016 года.
↑ Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs). Дата обращения: 30 июня 2016. Архивировано 7 июля 2016 года.
↑ Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо. Дата обращения: 30 июня 2016. Архивировано 2 сентября 2017 года.
↑ [[[:ru:Молина, Марио]] "Arxivlənmiş surət"] (#bad_url). 3 dekabr 2023 tarixində Марио%5d%5d arxivləşdirilib (#bad_url). İstifadə tarixi: 19 fevral 2024.

Xarici keçidlər

[_cc5e8f3f78b09aa7-1] 1 2 Mario Molina // Encyclopædia Britannica (ing.).

[_04cdaaa027fdb035-2] 1 2 Mario José Molina // Brockhaus Enzyklopädie (alm.). F.A. Brockhaus, 1796.

[_633e6ad50d59117d-3] 1 2 3 Deutsche Nationalbibliothek Record #1029801800 // Gemeinsame Normdatei (alm.). 2012—2016.

[_0eec7804dc3d50e9-4] 1 2 https://centromariomolina.org/wp-content/uploads/2020/10/Comunicado-de-prensa-CMM-7oct-2020.pdf. 2020.

[_91bd296d1f723f10-5] Muere Mario Molina, ganador del Premio Nobel 1995.

[_d804ccf6600a3a16-6] 1 2 3 Çex Milli Hakimiyyət Məlumat bazası.

[7] Mario J. Molina Архивная копия от 6 октября 2018 на Wayback Machine (англ.)

[8] Mario José Molina Архивная копия от 27 октября 2018 на Wayback Machine (англ.)

[9] Mario Molina and FS Rowland. Stratospheric Sink for Chlorofluoromethanes: Chlorine Atom-Catalysed Destruction of Ozone 810–2. Nature 249 (28 июня 1974). doi:10.1038/249810a0.

[10] 107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs. Дата обращения: 30 июня 2016. Архивировано 29 июня 2016 года.

[11] Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs). Дата обращения: 30 июня 2016. Архивировано 7 июля 2016 года.

[12] Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо. Дата обращения: 30 июня 2016. Архивировано 2 сентября 2017 года.

[13] [[[:ru:Молина, Марио]] "Arxivlənmiş surət"] (#bad_url). 3 dekabr 2023 tarixində Марио%5d%5d arxivləşdirilib (#bad_url). İstifadə tarixi: 19 fevral 2024.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]