Mirəli Seyidov

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Mirəli Seyidov
Mireli Seyidov.jpg
Doğum tarixi 5 may 1918(1918-05-05)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 26 aprel 1992(1992-04-26) (73 yaşında)
Vəfat yeri
Fəaliyyəti alim
Mükafatları "Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi" fəxri adı — 1982
mireli-seyidov.com

Seyidov Mirəli Mir Ələkbər oğlu (5 may 1918, İrəvan26 aprel 1992, Bakı) — tənqidçi, ədəbiyyatşünas, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü (1976), filologiya elmləri doktoru (1968), professor (1979), Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1982), Azərbaycan milli yaradıcılıq akademiyasının müxbir üzvü.

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mirəli Mir Ələkbər oğlu Seyidov 5 may 1918-ci ildə Qərbi Azərbaycanın İrəvan şəhərində bəy ailəsində anadan olmuşdur. Burada ibtidai məktəbi, Bakıda S.Ağamahoğlu adına hidromeliorasiya texnikumunu bitirmişdir (1938). Ermənistan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan bölməsində təhsil almışdır (1938–1944). Eyni zamanda Ermənistan Dövlət Universitetinin Şərq şöbəsində oxumuşdur (1941–1945). Həmin illər "Sovet Ermənistanı" qəzeti redaksiyasında korrektor, ədəbi işçi, gənclər şöbəsinin müdiri, məsul katibin müavini vəzifələrində işləmiş, mətbuat müvəkkili olmuşdur. Azərbaycan SSR EA-nın Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri (1945–1953), Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda orta əsrlər şöbəsində baş elmi işçi (1953–1960), ədəbi əlaqələr şöbəsində baş elmi işçi (1960–1967), şöbə müdiri (1967–1980), Azərbaycan mifologiyası və orta əsrlər folkloru şöbəsinin müdiri (1980–1988), institutun xalq yaradıcılığı şöbəsində aparıcı elmi işçi işləmişdir (1987-ci ildən). 1982-ci ildə Türkiyədə keçirilən 4-cü türkoloji konqresdə Sovet nümayəndə heyətinin tərkibində olmuş, "Azərbaycan mərasimlərində teatr ünsürləri (Yuğ mərasiminə əsasən)" mövzusunda məruzə etmişdir. Ədəbi fəaliyyətə 1941-ci ildə " Sovet Ermənistanı" qəzetində çap etdirdiyi rəy və oçerklərlə başlamışdır. Həmin dövrdən mətbuatda vaxtaşırı çıxış etmişdir. 1952-ci ildə "Sayat Novanın yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik[1], 1967-ci ildə "Azərbaycan-erməni ədəbi əlaqələri (ən qədim dövrdən XVIII əsrin sonunadək)" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir[2][3]. "Azərbaycan mifologiyası Azərbaycan xalqının mənşəyini öyrənməkdə bir mənbə kimi" mövzusunda tədqiqat üzərində çalışırdı. Ümumittifaq türkoloji müşavirə və konfranslarda iştirak etmişdir.

1992-ci il aprelin 26-da Bakıda vəfat etmiş, ikinci Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.

Yaşadığı binanın divarına xatirə lövhəsi vurulmuşdur.

Yasamal rayonunda adına küçə vardır.

Ailəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

1948-ci ildə Nəimə Həsənəli qızı Hüseynova (1923–1983) ilə ailə qurmuşdur. Oğlu Elçin (d. 1952) hazırda Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində çalışır. Ondan Anar (d. 1981), Nəimə (1994), Mirəli (d. 1997) və Azər (d. 1997) adlı nəvələri vardır.

Oğlu Eldar (d. 1955) hazırda Moskva şəhərində yaşayır. Ondan Elgün və Anar adlı nəvələri vardır.

Əsərləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Azərbaycanca:

  • Sayat-Nova. Bakı: Azərbaycan SSR EA Nəşriyyatı, 1954;
  • Qövsi Təbrizi. Bakı: Azərbaycan SSR EA Nəşriyyatı. 1963;
  • Azərbaycan-erməni ədəbi əlaqələri (orta əsrlər). Bakı: Elm, 1976;
  • Azərbaycan mifik təfəkkürünün qaynaqları. Bakı: Yazıçı, 1983;
  • Qızıl döyüşcünün taleyi. Bakı: Gənslik, 1984;
  • Azərbaycan xalqının soykökünü düşünərkən. Bakı: Yazıçı, 1989;
  • Yaz Bayramı. Bakı: Gənclik, 1990;
  • Qam-şaman və onun qaynaqlarına ümumi baxış. Bakı: Gənclik, 1994;
  • Azərbaycan xalqının soykökünü düşünərkən (azərb-ərəb. آذربایجان خالقی‌نین سوی کؤکون دوشونرکن‎, ərəb əlifbasına çevirən: Rəhim Şavanlı). Təbriz: Əxtər, 1384 (2005);
  • Böri-qurt. Bakı: Adiloğlu, 2006;
  • Azərbaycan xalqının soykökünü düşünərkən. Bakı: Elm və təhsil, 2018.

Türkcə:

  • Altın Elbiseli Adam (Çevirmen: Oder Alizade). İstanbul: Kutlu Yayınevi, 2019;
  • Börü (Çevirmen: Oder Kutluer). İstanbul: Kutlu Yayınevi, 2021.

Rusca:

  • Из истории азербайджанско-армянских литературных связей (Насими и Миран). Ереван: Издательство АН Азерб. ССР, 1963;
  • Певец народов Закавказья. Баку: Изд-во Акад. наук Азербайджанской ССР, 1963;
  • Азербайджано-армянские литературные связи. Баку: Изд-во Акад. наук Азербайджанской ССР, 1969.

Farsca:

  • Qam-şaman və neqahi be əsatir-e xəlqha-ye tork (fars. قام - شامان و نگاهی به اساطیر خلق‌های ترک, çevirən: Səməd Çaylı). Təbriz: Əxtər, 1381 (2002).

Məqalələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Azərbaycanca:

  • M. Seyidov. "Varsaq" sözü haqqında // Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutunun əsərləri. B., 1954, VII k., s. 175–185;
  • M. Seyidov. "Uğur" sözü haqqında bəzi qeydlər // Az.SSR EA Xəbərləri (İctimai elmlər seriyası), 1962, № 4, s. 147–159;
  • M. Seyidov. "Öləng"in izi ilə // "Azərbaycan" Jur., 1965, № 5, s. 84–93;
  • M. Seyidov. "Oğuz" sözünün və obrazının mənşəyi // "Oğuz versiyası Zaqafqaziyada" Konfransının tezisləri. B.: Az.SSR EA Nəşriyyatı, 1966, s. 6;
  • M. Seyidov. Dədə Qorqud boylarının mənşəyinə dair // "Azərbaycan" Jur., 1968, № 6, s. 201–208;
  • M. Seyidov. Varsaq… Ozan… Aşıq… // "Qobustan" toplusu, 1970, № 1, s. 38–41;
  • M. Seyidov. Bəzi abidələrdə və xalq yaradıçılığı nümunələrində adətinin qalıqları haqqında mülahizələr // Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatına dair tədqiqlər, V kitab, Bakı, Elm, 1977, s. 47;
  • M. Seyidov. Göy, ağ, qara rənglərinin əski inamlarla əlaqəsi // Az. SSR EA Xəbərləri ("Ədəbiyyat, dil, inçəsənət"ser.), 1978, № 2, s. 20–37;
  • M. Seyidov. Alı kişi və Koroğlu obrazlarının prototipləri haqqında // "Azərbaycan" Jur., 1978, № 3, s. 184–207;
  • M. Seyidov. "Qorqut" sözünün təhlili və obrazının kökü haqqında // "Azərbaycan" Jur., 1979, № 1, s. 179–207;
  • M. Seyidov. Ağqoyunlu və Qaraqoyunlu etnonimlərinin etimoloji araşdırılması // "Qobustan" toplusu, 1979, № 3, s. 59–66;
  • M. Seyidov. Xızırı türkdilli xalqların inamı yaratmışdır // "Azərbaycan" Jur., 1979, № 4, s. 51–60;
  • M. Seyidov. Dədə Qorqud boydlarındakı "günortaç" və "ortaç" sözlərinin etimoloji təhlili // "Azərbaycan" Jur., 1980, № 3, s. 177–188;
  • M. Seyidov. "Qazaq" ("Qazax") sözünün araşdırılması // "Azərbaycan" Jur., 1981, № 2, s. 150–163;
  • M. Seyidov. Günəş mifi // "Elm və həyat" Jur., 1983, № 2, s. 32–34;
  • M. Seyidov. "Qarabağ" və "Arsaq" sözünün etimoloji təhlili // Azərbaycan filologiyası məsələri (məqalələr məçmuəsi), V., 1983, s. 142–150;
  • M. Seyidov. "Qızıl döyüşcü"nün soy-etnik taleyi haqqında // "Ulduz" Jur., 1981, s. 33–49;
  • M. Seyidov. Xalcalarımızdakı əjdaha motivinin mifoloji kökləri // "Elm və həyat" Jur., 1984, № 3, s. 20–23;
  • M. Seyidov. "Qaşqay" və "Ayrım" etnonimlərinin sözacımı // "Elm və həyat" Jur., 1984, № 9, s. 13–15;
  • M. Seyidov. Oğuzun ata-anasının kimliyi // "Elm və həyat" Jur., 1985, № 8, s. 15–16;
  • M. Seyidov. Mifdə sonsuzluq və təklik baxışı haqqında // "Elm və həyat" Jur., 1986, № 6, 25–27.

Türkcə:

  • M. Seyidov. Gök, kara, Ak Renglerinin Eski İnançlarla Alakası // Türk Dünyası Araştırmaları, İstanbul, 1988, Sayısı 2, s. 33–52.

Rusca:

  • М. Сейидов. Некоторые заметки о гунно-азербайджанских мифологических связей на основе этимологического анализа "куар" (гуар) // Вопросы Азербайджанского языкознания (сборник статей). Б.: Изд. Ак.Наук Аз.ССР, 1967, с. 205–216;
  • М. Сейидов. Опыт этимологического анализа Бундурк-Бунтюрк // Доклады АН Азербайджанской ССР, 1969, том ХХV с. 91–93;
  • М. Сейидов. Опыт этимологического анализа етнонимов и топонимов Аггоюнлу и Гараглюнлу // S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin Elmi Əsərləri (Dil və ədəbiyyat seriyası). В.: 1977, № 6, 14–23;
  • М. Сейидов. Заметки о гуннской мифологии (по источникам VII в.) // Жур. "Советская тюркология", 1970, № 2, 107–116;
  • М. Сейидов. Об этиологии слова "узан" // Жур. "Советская тюркология", 1971, № 1, с. 38–48;
  • М. Сейидов. К вопросу о трактовке Йер-Суб в древнетюркских памятниках // Жур. "Советская тюркология", 1973, № 3, с.63–69;
  • М. Сейидов. Опыт анализа этнонимов и топонимов "Аггоюнлу" и "Гарагоюнлу" // Научные Труды Министерства Высшего и Среднего Образования Аз.ССр, 1977, 17 с.

Sənədli filmlər və verlişlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rəsmi saytı[redaktə | mənbəni redaktə et]

http://www.mireli-seyidov.com

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]