Pluton

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Pluton (cırtdan planet) səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Pluton Pluto symbol.svg
Pluto by LORRI and Ralph, 13 July 2015.jpg
Kəşfi
Kəşf edən Klayd Tombo
Kəşf tarixi 18 fevral 1930
Kəşf üsulu birbaşa müşahidə
Orbital xarakteristikası
Dövr J2000
Afelisi 7 311 000 000 km
48,871 a.v.
Perigelisi 4 437 000 000 km
29,657 a.v.
Böyük yarımoxu
5 874 000 000 082 km
39,264 a.v.
Ekssentrisiteti 0,244671664 (J2000)
Sinodik fırlanma dövrü
366,73 gün
Orbital sürəti
4,7 km/s
Əyilməsi 17,151394°
11,88° (Günəş ekvatoruna nisbətən)
Kəşf edilmiş peykləri 5
Fiziki xarakteristikaları
Ekvator radiusu
1153±10 km
Kütləsi (1,305±0,007)×1022 kq
Yerin 0,00218-i
Ayın 0,178-i
Albedo 0,49-dan 0,66-dək (geometrik, 35% dəyişir)

Pluton (134340 Pluto) Pluto symbol.svg — Günəş ətrafında dövr edən ən böyük cırtdan planetlərdən biri.[1][2][3] Kəşf edildiyi 1930-cu ildən 2006-cı ilədək planet kimi qəbul edilən Pluton, hal-hazırda Koyper qurşağında Eridadan sonra ikinci böyük obyekt hesab edilir.

1930-cu ildən 2006-cı ilədək Pluton Günəş sistemində doqquzuncu planet kimi qəbul edilirdi. Ancaq XX əsrin sonları və XXI əsrin əvvəllərində Günəş sistemində plutonsayağı xeyli səma cismi kəşf edildi. Onlardan Erida, Plutondan 27% böyükdür[4]. 24 avqust 2006-cı ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı özünün XXVI assambleyasında ilk dəfə olaraq "planet" anlayışına tərif verdi. Pluton bu tərifdə deyilən əsaslara uymadığından o planet kateqoriyasından kənarda qaldı.[5]

Pluton və peyki Xaron

NASA 19 yanvar 2006-cı ildə Plutonun kəşfi üçün "New Horizons" adlı qurğunu kosmosa göndərdi. Həmin qurğu 9 il sonra yəni, 14 iyul 2015-ci ildə Plutona 12000 km yaxınlaşaraq planetin fotosunu çəkib. Xatırladaq ki, Plutonun fotosu dünyadan 5 milyard km uzaqda çəkilib.

5 milyard km uzaqlıqda olan böyük qəlbli göy cismi: Pluton ...2006 cı ildə Beynəlxalq Astronomiya Birliyi tərəfindən qoyulan planet kriteriyalarına uymadığı üçün planet statusu alınmışdır.Kəşf edildiyi 1930-ci ildən bu yana təxminən 76 il boyunca sistemin 9 cu planeti olan Plutondan niyə planet statusu alındı ? Cavabı belədir:

Pluton öz içində kiçik bir sistem daşıyır.Özünə aid irili xırdalı 5 peyki vardır.Günəş sistemində böyüklük baxımından 11 ci sırada yer alır.Ancaq bəzi hadisələr Plutonu planetlikdən atılmasına səbəb olacaqdı.Bunlardan başlıca olanları:

Plutondan sonra kəşf edilən Eris`in Plutondan böyük olması.

Plutonun digər planetlərlə nisbətdə çox kiçik olması.(Diametr olaraq Ayın 3/2 i böyüklüyündədir.

2005-ci il etibarı ilə Koyper Qurşağında kəşf edilən minlərlə göy cisminin Plutondan çoxda fərqli olmadığı (Plutonunda bu qurşağın bir üzvü sayılması) halı bu planetin ,cırtdan bir planet olduğunu gözlər önünə sərmişdir.Ayrıca Plutonun orbitinin Neptunla kəsişməsi onun planet sayılmamasının nüanslarından biridir.

2006 cı il Avqust ayında toplanan birlik,bir göy cisminin planet ola bilməsi üçün 3 kriteriyaya uyğun olmasını qərarlaşdırdı.Bu kriteriyalardan ən önəmlisi bir ulduzun ətrafında dönməsi idi.Digər kriteriyalar isə kürəsəl bir quruluşa sahib olması və ətrafındakı dağıntıları təmizləyəcək böyüklükdə olması idi. Pluton həm Günəş ətrafında dönməkdə idi, həm də kürəsəl bir quruluşa sahibdir. Ancaq ölçüləri olduqca kiçikdir. Ayrıca ən böyük peyki olan Charon Plutonun 66% i qədərdi və Pluton ətrafındakı dağıntını təmizləyəcək qədər böyük deyildi.

Ayrıca 1 Yanvar 1801 ci ildə kəşf edilən 950 km diametrindəki Ceres də təxminən 50 il boyunca sistemin 8 ci planeti olaraq sinifləndirilmişdir.

Nəticə olaraq alınan qərarda Pluton 3 kriteriyaya uymadığı üçün planet statusu alındı.Daha sonra 2008 ci ildə (təsəlli kimi) Pluton, bu sinifdən də alınaraq Koyper Qurşağındakı bir çox göy cisminində yer alıdığı "Pluton kimilər" sinfinin başına gətirildi.

İşi ciddiyə alan bəzi vətəndaşlar isə Plutonun təkrar planet olması adına hərəkat etmişdirlər.Günümüzdə bəzi elm adamları da Plutonun hələdə planet olduğunu müdafiə etməkdədirlər.Nə deyirlərsə desinlər Pluton o "böyük qəlbi ilə" bizim könlümüzün planetidir.

Plutonun peykləri[redaktə | əsas redaktə]

Plutonun 5 peyki var : Charon, Hydra, Nix, Styx, Kerberos

Kəşf tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Adı[redaktə | əsas redaktə]

"Planet İks"in axtarışı[redaktə | əsas redaktə]

Xronoloqiya[redaktə | əsas redaktə]

Orbiti və fırlanması[redaktə | əsas redaktə]

Fiziki xarakteristikaları[redaktə | əsas redaktə]

Mədəniyyətdə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]